Meld je aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van
de nieuwste boeken van Ambo|Anthos uitgevers via
www.amboanthos.nl/nieuwsbrief.

Karin Bloemen

Mijn ware verhaal

Geschreven in samenwerking met
Thomas van den Bergh

Ambo|Anthos
Amsterdam

ISBN 978 902 63 4357 5

© 2019 Karin Bloemen

Deze uitgave kwam tot stand door bemiddeling van
Sebes & Bisseling Literary Agency te Amsterdam

Omslagontwerp Marry van Baar

Omslagillustratie © Karin Bloemen

Foto auteur © Mark Uyl / Locatie: Pulitzer Hotel

Verspreiding voor België:

Veen Bosch & Keuning uitgevers nv, Antwerpen

In liefdevolle herinnering

Annelies Bloemen

1955-1989

Het schemert, het moet nog vroeg in de ochtend zijn. Mijn bed deint zachtjes op en neer. Ik drijf ergens op open water, ik kan het klotsen bijna horen. Dit vederlichte dobberen mag van mij nog uren zo doorgaan.

In de verte klinkt het gepiep van een vogel: fietefietefiet, fietefietefiet. Waar ken ik dat fluitje toch van? Misschien is het van een eendenkuiken, op zoek naar haar moeder.

Mijn eigen moeder is nog niet zo lang geleden overleden, dat weet ik zeker. Wanneer was het, één, twee jaar terug?

Opeens zie ik hoe ze aan komt stiefelen, achter haar rollator. Ze heeft haar witte haar in een knotje, haar knokige benen komen tevoorschijn onder een paarse plooirok.

‘Verdomme Karin, help me nou eens. Waarom moet ik ook altijd alles alleen doen?’

Dat eeuwige gemopper van haar. Sommige mensen worden milder als ze oud worden, nou, mijn moeder niet. De laatste jaren van haar leven sleet ze als een verbitterde vrouw, kwaad op alles en iedereen.

‘Ja mam, even geduld.’

Ik probeer naar haar toe te komen, maar ik lijk verlamd. Mijn benen komen geen centimeter vooruit. Langzaam lost mijn moeder op in de mist.

Ik moet even geslapen hebben, want als ik mijn ogen weer opendoe is het licht in de kamer. Een groot veelkleurig boeket tulpen staat op een tafel voor het raam.

Pieppiep, pieppiep. Het apparaat aan mijn hoofdeinde blijft onverstoorbaar geluid produceren. Kreunend tracht ik iets overeind te komen. Mijn lijf voelt verdoofd, alsof het niet van mij is. Een vlaag van paniek trekt door mijn onderbuik.

Voorzichtig til ik het laken omhoog. Mijn knieën zien eruit als twee rollades. Opgezet rood vlees, zowel links als rechts zorgvuldig dichtgeniet.

Ik begin net weer een beetje weg te zweven op mijn morfineroes, als een knappe middelbare man de kamer binnenstapt. Hij stelt zich voor als dokter Michiel van Trommel, de chirurg die me twee nieuwe kniegewrichten heeft bezorgd. Hij kijkt er heel tevreden bij, alsof hijzelf de gelukkige ontvanger is.

Tot in detail vertelt hij hoe de operatie verlopen is. Het plaatsen van de incisie vlak boven de knie, het lossnijden van de pezen en banden, het vervangen van het gewricht door de prothese – laconiek somt hij de opeenvolgende stappen op. Voor hem is dit duidelijk een routineklus. De arts verwacht geen complicaties, alleen het passeren van de poortjes op Schiphol kan nog weleens problemen opleveren. Ik lach om zijn grapje, dat hij waarschijnlijk al honderd keer gemaakt heeft.

Twee nieuwe knieën. Het was onvermijdelijk. Ik kon op de oude amper meer lopen, na iedere voorstelling moest ik een dag herstellen. Slijtage, na een half leven van rennen, springen en dansen op het toneel.

Ik zucht eens diep. Ik kan maar moeilijk accepteren dat een deel van mijn lichaam niet functioneert. Ik wil controle. Controle over mijn spieren. Controle over mijn onderlichaam.

Opnieuw laait een misselijkmakende angst op. Ik heb geen enkel gevoel in mijn benen, ze liggen als twee koude blokken marmer onder de dekens. Bewegen lukt niet, met de grootste moeite kan ik net een beetje met mijn tenen wiebelen. Dit is toch niet normaal?

Dokter Van Trommel legt uit dat ik me geen zorgen hoef te maken. Hij heeft mijn spieren doorgesneden, het is gewoon een kwestie van tijd om ze weer te laten aangroeien. Hetzelfde geldt voor de kapsels rond mijn knieën.

Ja, natuurlijk, als je het zo beschouwt is er niks aan de hand, maar de spoken in mijn hoofd fluisteren iets anders. Misschien kan ik wel nooit meer optreden. Of nooit meer lopen. Nooit meer rechtop staan. Dan word ik een gevangene in mijn eigen lichaam.

Een frisse jongeman stapt mijn kamer binnen. Hij stelt zich voor als Rodrigo, de fysiotherapeut met wie ik vanmiddag voorzichtig wat eerste oefeningen zal doen.

Althans, zo zag ik dat voor me. Maar Rodrigo klapt in zijn handen en zegt vrolijk: ‘Kom, we gaan staan.’

Een zenuwgiechel ontsnapt me. ‘Ben je helemaal gek geworden! Ik kan überhaupt niet in beweging komen!’

‘Luister,’ zegt Rodrigo, ‘je spieren zullen het nooit leren als je ze niet gaat gebruiken. En wat je knieën betreft: die zijn sterker dan ooit.’ Hij tilt mijn benen uit bed en zet ze op de grond. Daarna pakt hij een looprek, zet dat voor me neer en spoort me aan overeind te komen.

De blinde paniek suist alweer door mijn lijf. Ik ben verlamd. Ik kan niets.

Rodrigo probeert me gerust te stellen. ‘Ik vang je op als je valt,’ belooft hij. De naïviteit. Ik weeg honderdtien kilo, schoon aan de haak. Dat lukt hem nooit.

Trillend van de zenuwen probeer ik overeind te komen. Ik moet me overgeven, me niet verzetten, ik weet het. Maar dat is voor mij nou net een van de allermoeilijkste dingen die er zijn.

Uitgeput val ik terug op het matras. Rodrigo staat er bedremmeld bij. ‘Tja, jammer, meestal lukt dit wel. Nou ja, morgen is een nieuwe dag.’

Als Marnix een uur later arriveert, breek ik. Huilend als een kind hang ik in zijn armen. Ik tril over mijn hele lichaam, de tranenvloed maakt natte vlekken op mijn blauwe ziekenhuispyjama.

Dan laat ik me, leeg en stil, terug in de kussens zakken. Marnix kijkt me onderzoekend aan. ‘Dit is niet helemaal normaal, hè,’ zegt hij met een glimlachje.

‘Nee, dit is niet helemaal normaal.’

Ik weet wat hij wil zeggen. Dergelijke inzinkingen komen ergens vandaan. Het zijn symptomen van een oude pijn.

Zou ik niet nog eenmaal het putdeksel oplichten en afdalen in mijn diepste, zwartste herinneringen? Als ik nog één keer die hele verdomde geschiedenis op een rij zet, zal ik dan vrijer, lichter door het leven gaan?

Ik voel weerstand. Het is allemaal zo lang geleden, in een tijd en een wereld die ik ver achter me heb gelaten. De Karin van toen is een andere Karin dan die van nu, toch? De herinneringen aan mijn verziekte jeugd liggen ergens netjes opgeborgen in een laatje onder in mijn hoofd. Kan ik dat laatje niet beter dichthouden?

Uit de morfinemist doemt mijn vader op, Jan Bloemen, bij wie mijn geschiedenis begint. Hij is aan het sporten, natuurlijk, het zal eens niet. Altijd en eeuwig was Jan in beweging. Hij had een racefiets en toerde door de kop van Noord-Holland. Hij was handbaltrainer. Hij voetbalde. Hij kon geweldig schaatsen. Tijdens de Elfstedentocht van 1956 is hij van het ijs gehaald bij Bolsward omdat zijn tenen er bijna waren afgevroren. Ze moesten hem van het ijs trekken, want hij wilde door.

Mijn vader was een fanatiekeling. Twee weken voor zijn huwelijk liet hij al zijn tanden trekken omdat hij een kunstgebit mooier vond voor de foto. Zijn trouwpak naaide hij in één nacht. Dat moest ook nog even.

Altijd werken, altijd bezig, dat was Jan Bloemen. Van beroep was hij meesterkleermaker. Zo heeft hij ook mijn moeder ontmoet, die coupeuse was. Samen begonnen ze in Schagen een naaiatelier en een winkel met fournituren, kleding en sieraden. Algauw werd het assortiment uitgebreid met allerlei cadeauartikelen, zoals koperen kannen en speculaasplanken. Ze noemden hun zaak De Schouw, omdat er een grote schouw in het midden van de winkel stond, met een spiegel erboven.

Jan Bloemen, een lange man met een langwerpig, sensitief gezicht. Hij werd al vroeg kaal, en hanneste met toupetjes. Hij had grote handen, met opvallend lange vingers.

Van de ene op de andere dag liet hij zijn vrouw en jonge gezin in de steek. Ik heb nooit begrepen wat er toen in hem is gevaren. Ik heb het hem nooit kunnen vragen.

Zie je nou, denk ik, het begint al te stromen. Ik hijs mezelf met moeite overeind, duw een kussen in mijn rug en pak mijn laptop. En terwijl het eendenkuiken achter me onafgebroken blijft piepen, begin ik te schrijven.

I

Ik zit op de zachte arm van mijn moeder. Haar lamswollen vest kriebelt tegen mijn blote been. Ik pluk pluisjes van haar schouder terwijl ik ingespannen bij de ijsboer naar binnen tuur. Achter het glas van de etalageruit zie ik hoe meneer Peetoom de hoorntjes een voor een onder de reusachtige ijsmachine houdt, aan de hendel trekt en ze op magische wijze roze en witte puntmutsen opzet.

Het roze smaakt naar aardbei, weet ik, het wit is vanille. Mijn favoriet.

O, wat zou ik graag even een likje nemen van een van die sierlijke, krullerige ijstoeters. Maar ik zal nu wel niks meer krijgen.

Mijn moeder is daarnet met mij op de arm naar buiten gelopen, en op de hoek van de Gracht, vlak voor de ijssalon, verscheen papa, zomaar uit het niets. Zijn blauwe ogen keken minder blij dan normaal, zijn lippen waren bleek. Maar nog voor hij iets had kunnen zeggen begon mijn moeder al te roepen dat het niet ging, dat het niet kon, dat hij zich niks in zijn hoofd moest halen. In een paar tellen stonden ze te blèren tegen elkaar. Ik kreeg het er koud van.

Het is ruzie. Ik begrijp niet waar het over gaat, ze gaan almaar harder schreeuwen. Van een ijsje zal nu wel niks meer terechtkomen. Misschien als ik heel hard aan vanille-ijs denk, zou mama dat dan merken? Moeders weten altijd alles, zei Annelies laatst, en zij kan het weten want zij is de oudste van ons drieën.

Het lekkerste van ijs vind ik dat je mond er zo fris van wordt. Je tong gaat tintelen, je gehemelte wordt bijna gevoelloos. Ik kan de zachte, romige vanillesmaak al bijna proeven.

Zo plotseling als de ruzie begonnen is, zo snel is het ook weer afgelopen. Mijn vader beent weg in de richting van de Markt, mama kijkt hem na, fluistert iets onverstaanbaars, hupt mij nog eens wat hoger op haar arm, en draait zich dan resoluut om. Ik verlies bijna mijn evenwicht. Als we vlak bij De Schouw zijn probeer ik het toch nog, met mijn liefste stemmetje.

‘Mama, mag ik een ijsje?’

‘Nee kind, nu niet. Dit is geen moment voor ijs.’

Haar stem klinkt vermoeid, zo heb ik haar nog nooit gehoord.

Papa is weg. Annelies zegt dat hij wegblijft, dat hij niet meer van ons houdt. Ik kan dat niet geloven, ik denk dat hij wel weer terugkomt.

Mijn papa is speciaal, hij kan heel veel. Een tijdje terug reden we in zijn blauwe Kever naar oma, en toen liet hij zien dat hij zonder handen de auto kon besturen. Heel eng maar hij deed het echt.

We zijn ook met hem naar de Bedriegertjes geweest, een heel grote speeltuin. Ik mocht net zo lang op de wipwap blijven zitten als ik zelf wilde. En als hij met ons gaat keuvelen, op 11 november, halen we het meeste snoep op van iedereen.

Nee, zo’n papa verdwijnt niet zomaar, dat geloof ik nooit. We moeten geduld hebben en gewoon heel goed ons best doen.

‘Ga weg jij, ga weg jij, ik wil je niet zien…’

Yolanda en ik dansen met onze klompjes aan op de stoep voor het huis.

‘Kom bij me, kom bij me, kom dansen misschien.’

We draaien vliegensvlug om onze as, met de armen in onze zij.

‘Fiederalalala, fiederalalala!’

Dan haken we onze armen in elkaar en draaien rondjes. Ik gier het uit. Uren kan ik dit volhouden.

Maar vandaag niet. Geertje speelt bij ons, en die houdt niet van klompendansen. Geertje heet eigenlijk Gerard, hij is het zoontje van mevrouw Joling, die soms komt oppassen als mama het te druk heeft. Nu papa niet meer bij ons woont moet mama alles zelf doen: in de winkel en met het naaiwerk.

Geertje kan een heel mooie handstand maken. Om de haverklap staat hij op zijn kop tegen de muur van De Schouw. Ik ben al vijf maar de handstand vind ik nog te moeilijk, dus ik zeg: ‘Zullen we verstoppertje doen?’ Geertje trekt een verveeld gezicht. ‘Knikkeren dan? Of elastieken?’

Het wordt verstoppertje. Terwijl hij tot vijfentwintig telt, ren ik naar de overkant van de Gedempte Gracht. Tussen de snackbar en de platenwinkel van Snaas zit een steegje. Als ik daar achter een vuilnisvat neerhurk, ben ik onzichtbaar.

‘Wie niet weg is, is gezien, ik kom!’

Ik kan nog net zien hoe Geertje zich omdraait en spiedend om zich heen kijkt. Ergens rond mijn navel voel ik een zenuwachtige giechel opkomen.

De Gedempte Gracht is eigenlijk een klein dorpje, waar iedereen iedereen kent. Rechts van onze winkel zit de stomerij van ome Piet, een broer van mijn moeder. Het is een groot bedrijf met van die ouderwetse persen waar veel damp vanaf slaat. Soms loop ik zomaar even naar binnen om de geur van vers gestoomde kleren op te snuiven. Het prikt lekker in je neus.

Meteen daarnaast zit de winkel van ome Wim. Die doet in keukeninrichting en verwarming. Zo is zijn vader, opa Dirk, ook begonnen. Met een trekkar vol kolen en hout ging hij langs de deur, vertelt mama. Later verkocht hij flessen butaangas.

Wim is de oudere broer van mijn moeder. Mama zegt dat hij goed in zijn slappe was zit. Eerst dacht ik dat dat betekende dat-ie ook iets in de stomerij deed. Maar mijn middelste zus Yolanda zegt: ‘Ze gaan er steeds met de caravan op uit. Dan zit je goed in de slappe was.’

Samen met Yolanda ben ik laatst gaan spelen bij Rob, mijn neefje. Hij heeft een abonnement op Donald Duck en op zolder staat een enorme modelspoorbaan, vier tafels groot, met een landschap met bergen en huisjes. Zoiets moois had ik nog nooit gezien.

We keken hoe de trein eindeloze rondjes reed, maar we mochten er niet aan zitten. Ik werd er op een rare manier verdrietig van en ben snel weer naar huis gegaan.

Verderop langs de gracht wonen opa Dirk en oma Aagje. Opa werkt niet meer, al heeft-ie nog wel een fietsenstalling. Ik ben een beetje bang voor hem, hij heeft een diepe frons boven zijn neus en kan je zo streng aankijken. Van oma krijgen we meestal een kleverig geel snoepje in de vorm van een honingraat. Heerlijk vind ik die. Ik vis er een uit het blikje, steek het in mijn mond en kijk oma dankbaar aan. En ik verheug me al op wat er altijd achteraan komt: ‘Neem er nog maar eentje hoor, moidje.’

Ik vind het wel gezellig met al die familie om ons heen. Met oud en nieuw gaan de tafels in de stomerij aan de kant, en dan komen de ooms en tantes bij elkaar. Mijn tante Mies kan geweldige oliebollen bakken, schalen vol. Iedereen drinkt een glaasje spuitwijn, er wordt gelachen en gedanst en als het laat wordt gaan de grote mensen een beetje gek doen. Dan worden ze teut, zegt Annelies. Ik geloof niet dat ik ooit teut wil worden als ik groot ben.

Overal langs de Gedempte Gracht zitten winkels. Tegenover ons zit de snackbar, op speciale dagen halen we daar een frikandel en patat. Links heb je de schoenenwinkel van Mantel, aan de rechterkant zit visboer Schoehuis en daar weer tegenover kledingwinkel Bolte, met een bordes waarop Sinterklaas op 5 december uit zijn grote boek voorleest. O ja, en dan mijn lievelings: de snoepwinkel van Antje Tet. Dat is een heel klein winkeltje, met dropjes voor een cent, zuurstokken, roze en gele ouwelpapiertjes en van die zakjes zwart-op-wit die je nooit helemaal leeg kan krijgen omdat er onder in het hoekje altijd een onbereikbaar klein beetje poeder blijft kleven. Heel, heel soms mag ik iets bij Antje gaan halen. Voor een stuiver koop ik dan een roze toverbal, daar kan je de hele dag mee doen.

Ik wandel graag in mijn mooie zondagse kleren over de Gracht. Ik verbeeld me dat ik een prinsesje ben dat verdwaald is, ik zie hoe de mensen vol bewondering naar mij kijken in mijn mooie jurk, en ik zie ze denken: ‘O, wat zielig, een prinses, helemaal alleen op de Gracht.’ En dan doe ik verlegen mijn ogen halfdicht, zoals ik laatst Sneeuwwitje zag doen in de bioscoop.

Boven onze winkel zit het naaiatelier van mijn moeder, met wel vijf machines op een rij. Van die grote, van het merk Pfaff. Mama kan het beste naaien van de wereld, ze is coupeuse. Dan neemt ze mijn maten en mag ik een stofje uitkiezen. Yolanda is een jaar ouder, maar ze heeft dezelfde maat als ik. Dus maakt mijn moeder voor ons vaak twee keer hetzelfde jurkje. Als we touwtjespringen, dansen onze strikken precies tegelijk op de maat. Zo zijn we net een duo, zoals De Selvera’s of Gert en Hermien.

Op de Gedempte Gracht is altijd wat te doen. In de zomer is het iedere donderdag West-Friese markt. Dan staat de gracht vol kraampjes, mensen eten en drinken en lachen. Ik doe het West-Friese pakje aan dat mama heeft gemaakt, met de ruches en het kanten kraagje. Het rieten hoedje op mijn hoofd is iets te groot, maar als ik het scheef zet gaat het net.

Na schooltijd lopen Yolanda en ik naar het station, waar de West-Friese optocht begint. Dan mogen we meerijden op een van de wagens. Als alle karren vol zitten met verklede kindertjes gaan we in een stoet over de Gedempte Gracht, maken een rondje om de kerk, en dan weer terug naar het station. Langs de straten staan mensen, soms rijen dik, naar ons te zwaaien en foto’s te maken. Af en toe zwaai ik terug.

Als de optocht is afgelopen mogen we een ijsje halen bij Peetoom, en daarna gaan we aan lange gedekte tafels zitten en krijgen we een bruin bolletje met kaneel en suiker. Meestal heb ik mijn broodje al op voordat Yolanda er goed en wel een hap van genomen heeft.

Twee keer per jaar is het kermis op de gracht. Dat vind ik het allerfijnst. Pal voor onze winkel staat de snoepkraam, die zo’n intens zoete geur verspreidt dat je meteen trek krijgt in een spekkie of een kaneelstok. Urenlang kan ik over de kermis lopen, dubbend waar ik mijn ene dubbeltje aan zal uitgeven.

Wij horen zelf ook een beetje bij de kermis, want de kermisfotograaf verkoopt zijn foto’s bij ons in De Schouw. Overdag loopt hij rond tussen de attracties, hij lokt mensen naar zich toe met zijn speciale fluitje, zet ze op de foto en geeft ze een kaartje. De volgende dag kunnen ze dan bij ons komen kijken wat het geworden is. Mama helpt hem met de verkoop.

Ik zit nu al tien minuten achter de vuilnisbak in het steegje, en Geertje heeft me nog steeds niet gevonden. Waar Yolanda is gebleven weet ik ook niet. Ik vind dit verstopspelletje eigenlijk helemaal niet zo leuk meer. Mijn knieën beginnen pijn te doen, ik kom voorzichtig overeind en kijk om de hoek. Dan steek ik de Gracht over en loop naar de winkel. Door het etalageraam zie ik hoe Geertje en Yolanda samen op de grond zitten. Yolanda heeft een schaafwond op haar knie en huilt geluidloos, Geertje heeft zijn arm om haar heen geslagen. Ik sta nog een hele tijd door het raam naar binnen te kijken, alsof ik er niet bij hoor, alsof ik in een andere werkelijkheid zit dan zij. Eindelijk kijkt mijn zus op en gebaart dat ik moet binnenkomen.

Vandaag is de jaarlijkse harddraverij. De gracht staat vol mensen. De klinkers zijn bedekt met een dikke laag geel zand, ik ruik de scherpe lucht van paardenmest. Er hangt opwinding in de lucht, heel Schagen is in een feeststemming.

Ik dring me op mijn klompjes naar voren. Tegen het hek gedrukt kan ik de paarden bijna aanraken. De machtige beesten torenen boven me uit, ze snuiven en briesen. Mijn vader zegt dat paarden edele dieren zijn. Normaal gesproken staat hij altijd vooraan bij de harddraverij, maar vandaag is hij er niet bij. Ik heb hem tenminste niet kunnen ontdekken, en ik sta al de hele middag op de uitkijk.

De afgelopen weken heb ik papa twee keer gezien. Eén keer stond hij ons op te wachten na school. Ik vloog in zijn armen. Hij rook anders en zijn stoppelbaard prikte, maar dat kon me niks schelen. Yolanda en ik zijn limonade met hem gaan drinken bij De Posthoorn. Papa deed gezellig, maar zijn ogen stonden verdrietig. Een andere keer liep hij langs de winkel terwijl ik achter de toonbank stond. Ik zag dat hij even opzij keek, door de etalageruit naar binnen, maar of hij mij zag staan weet ik niet. Ik zwaaide nog, maar hij was alweer doorgelopen.

Een nerveuze schimmel staat te schuimbekken, draait zijn hoofd omhoog en daarna naar beneden, tot bijna bij de grond. Zijn linkeroog kijkt me doordringend aan. Ik zou hem willen geruststellen, zijn zachte nek willen aaien, iets liefs in zijn oren willen fluisteren. Ik strek mijn arm al uit, maar dan roept de paardenman: ‘Naar achteren, moidje, nie an de beeste zitte!’

De dieren worden voor een speciale racekar gebonden, een jongen met een pet gaat tussen de twee grote wielen zitten en pakt de teugels stevig vast. Een tweede kar wordt ernaast gemanoeuvreerd, de paarden staan schouder aan schouder op de Gedempte Gracht, het past maar net. Ik sta bij De Laan, het eindpunt bij de kerk is tweehonderd meter verderop.

‘Klaarmaken… Op uw plaatsen!’

Er daalt opeens een vreemde stilte neer over de menigte. Iedereen kijkt naar de man op het houten verhoginkje die een witte zakdoek omhooghoudt. Ik kan het bijna niet uithouden van de spanning, een van de paarden steigert, de pet van de koetsier zakt scheef. Ik kijk ingespannen naar de schimmel en ik stuur hem mijn gedachten: ‘Rustig maar, rustig…’

‘1, 2, 3… Af!’

Dan zijn ze vertrokken. De paardenhoeven daveren op het aangestampte zand als de trommels van de drumband. Ik hoor de toeschouwers schreeuwen, jongens beginnen te rennen, een stofwolk waait op, we kunnen de beide karren al niet meer zien.

Ik worstel me tussen de drommen mensen door. Langs de meubelzaak van de familie Rijswijk en de kruidenierszaak van tante Bep. De zoon van Bep, Jaap Simons, staat op het platje bij zijn duivenhok. Vaak is hij daar urenlang in de weer, fluitend en pratend tegen zijn vogels. Intussen gluurt hij naar Annelies, dat zie ik heus wel.

Dan ben ik bij onze winkel. Ook binnen is het druk. Mijn moeder staat achter de toonbank en gebaart naar me.

‘Karin, kom eens helpen, ik kan niet alles alleen doen.’

Ik zucht, mijn klompjes knellen, ik heb de hele middag al rondgelopen. Zo alleen is mama trouwens niet, want ik zie dat die kermisfotograaf er ook weer is. Hij geeft me een vette knipoog voordat hij de winkel uit loopt.

Terwijl mama de kassa bedient, vang ik nieuwe klanten op: ‘Goedemiddag, kan ik iets voor u doen of wilt u alleen even kijken?’

De meeste mensen kijken vreemd op als een jong meisje als ik ze welkom heet. ‘Goedemiddag, kan ik iets voor u doen of wilt u alleen even kijken?’

Ik zet mijn mooiste glimlach op.

‘Goedemiddag, kan ik iets voor u doen of wilt u alleen even kijken?’

Meestal komen de mensen maar wat rondneuzen. Oudere dames hebben vooral belangstelling voor de fournituren: naalden, knopen, bandgaren, elastieken, spelden. Soms zijn ze op zoek naar een kledingstuk of een cadeautje.

Vandaag zijn er ook veel toeristen. Tegen Duitsers die ‘nur kucken’ willen zegt mijn moeder altijd: ‘Koek haal je maar aan de overkant.’

Op dit soort dagen komen er veel mensen van buiten naar Schagen. Eerst doen ze inkopen, daarna zitten ze in de cafés en op de terrasjes rond de Grote Kerk. Daar is ook een podium met optredens van de West-Friese dansvereniging. En er wordt gezongen. Als ik heel goed mijn best doe, mag ik daar misschien ook eens zingen.

Die nacht droom ik van een reusachtige schimmel, die stampvoetend in mijn slaapkamer staat. Mijn zussen zijn er niet, hun bedden zijn leeg. Er is helemaal niemand in huis. Zijn lange staart zwaait heen en weer, hij hinnikt en buigt zich voorover. Ik ga rechtop in mijn bed zitten. Met allebei mijn handen aai ik zijn grote hoofd. Ik voel geen angst, ik ben volkomen op mijn gemak.

‘Weet jij waar iedereen gebleven is?’ vraag ik hem.

Hij komt nog iets dichterbij, zijn vochtige neus raakt bijna de mijne, ik kan recht in zijn glanzende chocoladebruine ogen kijken.

En dan opeens likt hij me, met een fluweelzachte tong, over mijn wangen. Daarna doet hij een paar passen, in de richting van het raam, dat wijd open blijkt te staan. Hij kijkt nog eenmaal achterom, en dan vliegt hij naar buiten, gedragen door twee enorme witte vleugels.

Als ik de volgende ochtend wakker word voel ik meteen aan mijn wangen. En ik weet zeker, heel zeker, dat ze nat zijn.

Het eerste wat ik hoor, is het gerochel van mijn moeder. Een harde, droge hoest, die onder uit haar tenen lijkt te komen. Iedere dag is het vaste prik bij het uit bed komen. ‘Even mijn longen losgooien’ noemt ze dat.

Mama opent de deur naar de overloop en stommelt de trap af. Dit moment koester ik, nog heel even te kunnen blijven liggen in mijn warme nestje, terwijl mama beneden de fluitketel vult en de borden op tafel zet.

Maar vandaag gaat het anders dan anders. De ontbijtgeluiden blijven achterwege. Ik hoor hoe mama zich wast aan het aanrecht, hoe ze vloekt als ze het zeepje laat vallen, hoe ze haar tanden poetst. Daarna komt ze weer naar boven en verdwijnt richting slaapkamer. Niet veel later zwiept onze deur open. Ze heeft haar beige regenjas al aan.

‘Ik ga.’

Yolanda zit meteen rechtop in bed. ‘Wat? Je komt toch wel terug?’

‘Ja, hèhè, moidje. Ik moet inkopen gaan doen voor het naaiatelier. Maken jullie zelf je ontbijt?’

En weg is mama.

Annelies, Yolanda en ik kijken elkaar aan. Wij slapen met zijn drieën op één kamer, ieder in ons eigen bed. Het is een ruime kamer met twee ramen die op het achterplaatsje uitkijken. Het tocht er flink, ’s winters staan de ijsbloemen op de ramen. Papa heeft al zo vaak beloofd dat hij het dak zou repareren, maar ja, papa is er nu niet, dus dat kan nog wel even duren.

Dan springt Annelies uit bed. ‘Kom op, we komen te laat.’

Als ik even later beneden kom, staat ze al boterhammen te smeren. Het zeil is koud, ik ga gauw aan tafel zitten met mijn benen kruiselings onder mijn billen.

‘Er is geen boter meer,’ zegt Annelies kortaf. ‘Je zult droge broodjes moeten eten vandaag.’

De laatste weken is er wel vaker iets niet in huis. Geen melk, geen koekjes, geen pindakaas. En eergisteren was mama zelfs vergeten mijn broodtrommel in mijn schooltas te stoppen, zat ik de hele middag met een knagende buik op school.

‘Kun jij vanmiddag wat boodschappen doen, Yol?’ vraagt Annelies. Het is zo’n vraag waarop je geen ‘nee’ kunt zeggen. ‘Ook voor het avondeten. Haal maar wat geld uit de kassa.’

‘Heeft mama een lijstje gemaakt?’ vraagt Yolanda.

Annelies stoot een kort lachje uit. ‘Wat denk je zelf?’

Sinds papa is vertrokken lijkt mama compleet de weg kwijt. Ze rent als een kip zonder kop rond, laat klanten wachten, haalt bestellingen door elkaar. We proberen haar te helpen, zo goed en zo kwaad als dat gaat.

Het liefste zou ik meehelpen met naaien. Mama kan schitterende West-Friese jurkjes maken, met een klokkende rok en een vestje met van die kleine zakjes op de borst, dat wil ik ook leren. Maar ik mag niet in het atelier komen, mama vindt ons nog te klein voor de naaimachine.

Om haar een beetje te troosten zing ik soms een liedje voor haar. Zingen is wat ik het liefste doe. ‘Een klomp met een zeiltje, een slootje zo klein, een jochie dat later eens zeeman wou zijn.’ Meteen valt Yolanda in: ‘Een klomp met een roertje, en hij de kap’tein. Dat jochie dat later eens zeeman wou zijn.’

Yolanda en ik hebben stemmen die perfect bij elkaar passen. Mama zei laatst dat wij binnenkort op het podium van de West-Friese Markt mogen optreden met De Uienhoop. Dat is het huisorkest van de Markt. Toen ik dat hoorde raakte ik helemaal door het dolle heen. Ik heb net zo lang lopen zingen tot zelfs Yolanda op een gegeven moment zei dat ze er genoeg van had.

‘Edelweiss’ uit The Sound of Music, of ‘Voor een pop ben ik te groot’ van Wilma.

Voor een pop ben ik te groot, voor een vriend nog veel te klein

O, het valt niet mee

Waarom hoor ik toch altijd: jij bent pappies kleine meid

O, het valt niet mee

Ja, de mensen zeggen telkens, en dan hebben ze zo’n pret

Te klein voor tafellaken en te groot voor een servet

Als we ’s middags uit school komen, staat mama ons in de woonkamer op te wachten. Ze heeft haar ernstige gezicht opgezet. We worden met zijn drieën naar de winkel gedirigeerd, waar ze ons ‘iets zal meedelen’.

‘Jullie weten dat ik de laatste tijd veel contact heb gehad met Ben Kuijt, de fotograaf. Hij wordt vanaf nu jullie nieuwe papa.’

Het lijkt alsof alle lucht uit de winkel gezogen wordt. Ik krijg het benauwd, kan niet nadenken.

Mama ziet er opgelucht uit en kijkt ons verwachtingsvol aan. ‘Nou, wat zeg je daarvan?’

‘Een nieuwe papa?’ roept Yolanda. ‘Nou, vergeet het maar. Ik heb al een papa.’

‘Hè Yol, kom op,’ zegt Annelies, ‘doe nou niet meteen zo.’

Mama is naar de winkeldeur gelopen en gebaart iets naar buiten.