Meld je aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van
de nieuwste boeken van Ambo|Anthos uitgevers via
www.amboanthos.nl/nieuwsbrief.

Helen Klein Ross

De dienstbode

Vertaald door
Saskia Peterzon-Kotte

Ambo|Anthos
Amsterdam

Het fragment op p. 159 is afkomstig uit: Omar Khayyams Rubaiyat.

Naar het Engelsch van Fitz-Gerald, met illustraties door Jessie M. King

en bandteekening van C.L. van Balen. Vertaling: Chr. van Balen.

Amsterdam: Scheltens & Giltay, 1910

ISBN 978 90 263 4796 2

© 2018 Helen Klein Ross

This edition published by arrangement with Little, Brown
and Company, New York, New York, USA. All rights reserved.

© 2019 Nederlandse vertaling Ambo|Anthos uitgevers,
Amsterdam en Saskia Peterzon-Kotte

Oorspronkelijke titel The Latecomers

Oorspronkelijke uitgever Little, Brown US

Omslagontwerp bij Barbara, gebaseerd op
een ontwerp van Lauren Harms

Omslagillustratie © CollaborationJS/Arcangel Images

Foto auteur © John Gruen

Verspreiding voor België:

Veen Bosch & Keuning uitgevers nv, Antwerpen

Deze roman is opgedragen aan mijn Iers-Amerikaanse moeder,
Margaret Whelan Klein
Ook aan Katherine en Margaret
En, natuurlijk, aan Donald

One tree is black.

One window is yellow as butter.

A woman leans down to catch a child

who has run into her arms

this moment.

Stars rise.

Moths flutter.

Apples sweeten in the dark.

– Eavan Boland, ‘This Moment’

Noot van de auteur

Hoewel veel van de gebeurtenissen in dit verhaal historische voorvallen zijn, is deze roman een fictief werk. (Zoals Muriel Spark opmerkte is het een klap voor een romanschrijver, die trots is op zijn verzinsels, als lezers daaraan twijfelen.) Maar omdat ik in een dorp in Connecticut woon, in een huis dat lijkt op dat wat ik hier beschrijf, is het misschien nodig om te zeggen dat de personages en het dorp dat ze bevolken fictief zijn en dat dit geen verhulde biografie is. Hoewel het verhaal dus geen werkelijkheid is, hoop ik toch dat het waarachtig klinkt voor lezers die, net als ik, geloven dat fictie gaat over onze diepste waarheden.

PROLOOG

Emma

Upper East Side, Manhattan

September 2001

Emma duwde de deur van de meisjes-wc’s bij de receptie open, draaide een kraan aan en hield haar handpalmen naar boven gericht om koel water over de aderen in haar polsen te laten lopen, het trucje om zichzelf te kalmeren dat Arlette haar had geleerd toen ze op de peuterspeelzaal zat.

Toen Emma naar buiten kwam, stond haar moeder daar. Haar moeder zorgde er gewoonlijk zorgvuldig voor dat ze er op haar best uitzag als ze naar Thatcher in het chiquere deel van de stad kwam, maar nu was haar mascara uitgelopen, haar lipstick verdwenen en haar gezicht nat van het zweet en de tranen. Haar moeder omhelsde haar en voor deze ene keer omhelsde Emma haar ook en verschool ze zich in haar armen alsof ze een klein kind was in plaats van een eersteklasser op highschool. Haar moeder zei dat ze haar mee naar huis zou nemen.

Opeens begonnen de meisjes om hen heen te zeggen dat Emma en haar moeder wel met een van hen mee naar huis konden komen, want ze woonden allemaal heel dichtbij, hooguit een paar straten verderop.

Maar Emma wilde nu eens een keer hetzelfde als haar moeder, namelijk naar huis. Ze hoopte dat haar vader er was. Ze wist dat haar moeder dat ook hoopte.

Toen ze op straat liepen, zagen ze dat veel winkels al gesloten waren; er waren haastig geschreven bordjes op harmonicahekken geplakt: GESLOTEN WEGENS DE GEBEURTENISSEN VAN VANDAAG.

‘We zullen geld moeten hebben,’ zei haar moeder, maar de pinautomaten waar ze langsliepen, waren TOT NADER ORDER BUITEN GEBRUIK. Er stonden lange, slingerende rijen voor banken en betaaltelefoons.

Later vond Emma het ironisch dat ouders die erop tegen waren geweest hun kinderen een mobiele telefoon te geven, eindelijk op andere gedachten werden gebracht door de gebeurtenissen van een dag waarop mobiele telefoons nutteloos bleken.

Er had zich een enorme menigte verzameld voor elektronicazaak Crazy Eddie. Wat was er in de uitverkoop dat zoveel mensen daar op dit moment voor in de rij gingen staan? Toen zag ze het: ze keken naar de tv’s in de etalage. Emma en haar moeder bleven ook staan om te kijken. Het nieuws ging zo snel dat het in tickertapes moest worden gebracht onder in het scherm. Zuidelijke toren ingestort.

Ze zagen de toren keer op keer in puin vallen. Telkens wanneer hij viel, werd Emma overspoeld door dankbaarheid omdat haar vader in de andere toren werkte. Maar daarna toonden ze beelden van de noordelijke toren en voelde ze haar ogen prikken. De ramen in de toren waren zo ontworpen dat ze niet open konden, maar toch leek het alsof mensen naar buiten leunden. Er vlogen donkere vlekken omlaag langs het gebouw. Emma dacht dat het brokstukken waren van de brand, maar de camera’s zoomden in en toen zag ze het: de donkere vlekken waren mensen. Mensen sprongen. Sommigen vielen recht omlaag, anderen kromden zich tijdens hun val en maakten een omgekeerde C, als een overwinningssprong, en Emma sloot haar ogen en deed iets wat ze niet meer gedaan had sinds ze klein was: ze pakte haar moeders hand. Haar moeder kneep erin en bracht de rug van Emma’s hand naar haar lippen.

Emma wist zeker dat haar vader niet een van de springers was. Hij zou nooit gesprongen hebben, want dat zou betekenen dat hij bij hen vandaan sprong.

Toen ze bij de metro op Eighty-Sixth kwamen, stond er op een bordje bij de ingang: VANDAAG BUITEN DIENST.

Ze liepen naar Third, waar ze, tegen het verkeer in, een legertank zagen aankomen! Was er oorlog uitgebroken?

Haar moeder stak haar arm omhoog om een taxi aan te houden. Er waren geen taxi’s te zien, maar nadat de stoplichten vele malen van kleur waren gewisseld, kwam er een enigszins gedeukte auto voor hen tot stilstand. Taxi. Emma’s moeder maakte het achterportier open en Emma ging op de scheuren in het vinyl zitten en schoof opzij om plaats te maken voor haar moeder. Maar die stapte niet in.

‘Ga naar One Hundred and Twenty-Fifth Street,’ zei ze tegen Emma en ze viste een twintigdollarbiljet uit haar portemonnee. ‘Neem de trein naar opa. Wacht in Hollingwood tot ik met papa daarheen kom.’

Bij het horen van het woord ‘papa’ vulden Emma’s ogen zich met tranen.

‘Nee!’ zei Emma, die het geld wegduwde en over de achterbank terug schoof naar haar moeder. ‘Ik blijf bij jou. Ik wil naar huis!’

‘Ze laten er nu niemand door ten zuiden van Fourteenth. Doe dit voor mij, Emma. Ik kan me nu niet ook nog zorgen maken om jou.’ Ze stopte het biljet in de zak van Emma’s blazer.

De auto reed weg en Emma hoorde uit de speakers in het dashboard: ‘Nationale Garde staat op scherp… angst voor biologisch besmettingsgevaar.’

Nu ze in haar eentje op de achterbank zat, begon ze te huilen. Ze stelde zich voor dat haar ouders vergiftigde lucht inademden en een vreselijke, fatale ziekte opliepen. En hoe zou het met haar kat gaan?

Ze had later die dag een afspraak bij de orthodontist, maar het deed er niet meer toe hoe recht je tanden stonden.

Het verkeer was een ramp. De auto deed er heel lang over om veertig blokken noordwaarts naar het station te komen. De chauffeur en zij praatten niet met elkaar. Ze luisterden alleen maar naar het nieuws.

Toen Emma het bankbiljet uit haar zak haalde en het over de rugleuning van de voorstoel heen aan de chauffeur wilde geven, nam hij het niet aan.

‘Hou maar, schat,’ zei hij. ‘Ik ben geen taxichauffeur. Ik stond gewoon stil voor het stoplicht. Maar sterkte, en doe wat je moeder zegt.’

‘Bedankt.’ Ze knikte en bedacht dat zijn vriendelijkheid op elke andere dag vreemd zou zijn geweest.

Reden er nog treinen? Waren haar opa en Arlette veilig?

Hollingwood stond al in Wellington, Connecticut sinds haar betbetovergrootvader het in 1853 had laten bouwen.

Zou het er nog steeds staan?

I

1

Bridey

Hollingwood

Oktober 1927

Die ochtend, uren nadat de haan had gekraaid maar nog voordat de toren van het gemeentehuis acht had geslagen, liep Bridey de smalle trap vanuit de keuken op en klemde haar handen stevig om de geribbelde handvatten van het ovale zilveren dienblad waarop meneer Hollingworths ontbijt stond te trillen. Serveerhandschoenen werden niet verplicht gesteld in Hollingwood, zoals in de grote huizen aan Fifth Avenue, waar een jeugdvriendin van haar werkte, maar Bridey droeg ze toch. Het voorkwam afdrukken op het zilver en dat bespaarde op termijn tijd, want dan hoefden de dienbladen en schenkkannen niet zo vaak te worden gepoetst.

Het ontbijt van meneer Hollingworth was karig, vergeleken bij de feestmalen die Nettie en zij vroeger altijd bereidden: bloedworst en custard, luchtige vruchtencakes en muffins, gepocheerde en geklutste en heel zachte of harde eieren, al naar gelang hij en zijn vier kinderen ze die dag bliefden. Maar dat was jaren geleden, toen de kinderen nog kinderen waren en het ontbijt nog een uitgelaten begin van de dag in de eetkamer was in plaats van een rustige maaltijd van een invalide die het grootste deel van de dag op bed lag.

Nu bracht ze meneer Hollingworth een gepocheerd ei op toast, samen met een pot koffie en een kannetje room, afgeschept van een fles die vanochtend was neergezet door de jongens van Byfield, die hun vaders melkroute hadden overgenomen. Het brood was boven het vuur geroosterd, ondanks het onlangs aangeschafte elektrische broodrooster, dat ze in de voorraadkamer verstopt had zodat het haar niet verwijtend aankeek. Sarah, de oudste, had het meegenomen van een reizende huishoudbeurs in Hartford, maar Bridey vertrouwde het apparaat niet. Ze was ervan overtuigd dat ze nooit zeker kon zijn dat iets wat zo ingewikkeld werkte de kleur van de toast kon produceren die zij beoogde en, belangrijker nog, dat ze nooit zeker kon zijn dat het ding haar niet zou elektrocuteren. Ze roosterde het brood nu al bijna haar hele vierendertigjarige leven boven het vuur. Wat zou het voor voordelen kunnen hebben om een klusje op een andere manier te doen, terwijl ze het beheerste en zonder nadenken handmatig kon uitvoeren? De elektrische melkseparator van diezelfde huishoudbeurs stond naast het broodrooster. Beide apparaten werden omhuld door doeken die ze niet alleen beschermden tegen het stof, maar ook tegen Sarahs blik, mocht ze in de voorraadkamer komen, wat zeer onwaarschijnlijk was.

Bridey had slechts geringe waardering voor elektrificatie. Het huis was zo’n tien jaar ervoor van elektriciteit voorzien, een tijd nadat zij van de boot vanuit het zuidwesten van Ierland was gestapt, waar ze nog nooit van elektrische verlichting gehoord hadden en het altijd prima zonder hadden gered, dank u vriendelijk. Nu vond ze het prettig om ’s avonds te kunnen naaien of lezen, wat bij flakkerend kaarslicht moeilijk was. Ze was vol lof over de elektrische ijskast. Maar Amerikanen geloofden dat als iets goed was, meer van dat goede nog beter was. Elektrische strijkijzers, elektrische naaimachines en zelfs elektrische aanstekers voor de sigaren van mannen – Bridey zag er het nut niet van in, hoewel meneer Tupper, de elektricien, haar verzekerde dat dergelijke arbeidsbesparende apparaten al onmisbaar bleken voor dienstbodes.

Er ging een bel in het trappenhuis. De keukendeur aan de achterkant. Verdorie. Bridey deed een stap naar achteren, draaide zich – voorzichtig om het dienblad in evenwicht te houden – om en liep de trap af. Ze zette het dienblad op het aanrecht, dekte het af met de zilveren cloche, trok haar handschoenen uit en liep door de keuken om de deur open te doen.

Daar, op de grijs geschilderde veranda, stond meneer Tupper. Het was net of hij had gehoord dat ze in haar hoofd kwaad had gesproken van zijn werk.

‘Kom binnen, kom binnen.’ Ze zwaaide de deur wijd open om hem hartelijk te verwelkomen, met het gevoel dat ze iets goed te maken had.

Meneer Tupper deed zijn pet af toen hij naar binnen stapte en zette zijn gereedschapskist op de brede grenenhouten vloer. ‘De Canfields stonden vandaag bovenaan mijn lijstje, maar die hebben gasten, dus kom ik jullie dubbelfittingen vervangen, als dat uitkomt.’

‘Dat zou subliem zijn,’ zei Bridey, die de deur achter hem dichttrok. De mussen piepten vandaag als kuikens. Gisteren had de deur op een kier gestaan en was er eentje naar binnen gevlogen, en het had een eeuwigheid geduurd voor ze hem het huis uit had weten te jagen.

Toen meneer Tupper Hollingwood van elektriciteit had voorzien, had meneer Hollingworth hem, zoals de meeste huiseigenaren in Wellington, overgehaald om de bestaande gasfittingen om te bouwen tot dubbelaansluitingen. Die dubbelfittingen waren verbonden met zowel de elektriciteitsleidingen als de gasaansluiting, dus als die elektriciteit een gril van voorbijgaande aard zou blijken, konden de lampen teruggaan naar gas zonder dat meneer Tupper er weer bij gehaald hoefde te worden. Nu was duidelijk dat de uitvinding standhield en stapten mensen om veiligheidsredenen helemaal over op elektriciteit. Dubbelfittingen bleken tijdelijk. Vorige maand was er door een gaslek in een dubbelfitting brand uitgebroken in een huis vlak bij Main Street. Meneer Tupper had het zo druk dat het maanden duurde om een afspraak met hem te krijgen.

Vandaag was veel beter dan de datum in december die op de wandkalender was aangekruist. Het was pas oktober. De feestdagen waren nog ver weg en de rommel die gemaakt zou worden, zou absoluut geen belemmering vormen voor de gasten en de feestvreugde in de kerstperiode. Bovendien waren Sarah en Edmund nu in het buitenland en dat betekende dat het hun bespaard zou blijven de rommel te aanschouwen die onvermijdelijk voortvloeide uit een bezoek van meneer Tupper. Sarah werd zenuwachtig als er dingen in huis moesten worden aangepakt.

Hollingwood was gebouwd door Sarahs grootvader, een gouverneur uit Connecticut die de bouwtekeningen voor het huis zelf had gemaakt, wat verklaarde waarom het huis in niets leek op wat Bridey ooit had gezien. Het was het grootste huis van de stad en het was gebouwd met stenen uit plaatselijke steengroeven die niet meer bestonden. Bridey vond het eruitzien als een sprookjeshuis. Het was grillig gebouwd, met lange gangen en boogramen en allerlei veranda’s en serres en een achthoekige toren van vier verdiepingen. De ramen boven in de toren waren boogvormig en gebrandschilderd, zoals kerkramen, en telkens wanneer Bridey er omhoogklom om dode vliegen weg te vegen of de oude telescoop af te stoffen die door niemand werd gebruikt, bleef ze een ogenblik staan om door de kleurige ruitjes te kijken, in beslag genomen door de heilige schoonheid van het veld en het meer en de groenblijvende planten die alles omringden.

Bridey gaf meneer Tupper thee en een scone die nog warm was van de oven en hij at efficiënt, staand bij zijn werktafel, er zorgvuldig voor zorgend dat er geen kruimels in zijn baard vielen. Terwijl hij de scone in zijn thee doopte, verontschuldigde hij zich ervoor dat hij een gat in de muur moest maken. Door zijn werk zou het behang beschadigd raken en vervangen moeten worden, zei hij. Bij de gedachte daaraan vroeg Bridey zich af of ze hem niet toch moest afwijzen. Misschien moest ze met Sarah overleggen, maar Sarah was met Edmund in Italië voor een uitgebreide begeleide rondreis langs de dorpen in het merengebied om hun huwelijksdag te vieren. Hun zestiende. Ze waren in 1910 getrouwd, de zomer nadat Bridey naar Hollingwood was gekomen. Was het echt zo lang geleden dat ze hierheen was gekomen?

Sarah was de enige van de kinderen die nu thuis woonde. Ze was kort na hun bruiloft met Edmund teruggekeerd naar Hollingwood, nadat ze erachter was gekomen dat twee mevrouwen Porter in een huis er eentje te veel was. Sarah was in vele opzichten onderlegd (politiek, schilderen, tuinieren), maar als ze op zichzelf was aangewezen, dacht Bridey, kon ze nog geen ei koken. Sarah zocht het geluk altijd ver weg, overal behalve thuis, hoewel ze het daar vast en zeker zou vinden.

Naar Brideys idee had Vincent hier vreselijk onder geleden. Bridey, die altijd op de jongen had gelet, had jarenlang geprobeerd zijn leed vanwege het gebrek aan aandacht van zijn moeder te verzachten, en het stemde haar nu treurig om te merken dat ze het niet helemaal kon wegnemen. Maar nu was Vincent geen jongen meer. Op zijn volgende verjaardag zou hij achttien worden en wat had hij een geluk, en zij allemaal, dat de Wereldoorlog was afgelopen, zodat er niet hoefde te worden nagedacht over het vooruitzicht dat hij daaraan zou worden opgeofferd.

Als Bridey meneer Tupper zou afwijzen, zou het weken duren voor hij terugkwam, en dan zou het Kerstmis zijn, de tijd van feesten en vieringen, en het zou niet goed uitkomen als de hal dan in een vreselijke staat was. Terwijl meneer Tupper zijn scone opat, ging Bridey naar de kelder. Ze kwam terug met oude lakens uit de lappenmand. Door schade en schande wijs geworden wist ze dat de meubels moesten worden afgedekt.

Ze leidde meneer Tupper door de butlerskeuken en duwde met haar elleboog (ze had haar armen vol lakens) tegen de glazen ruit in het deurpaneel, zwaaide de deur open en nam hem mee naar links langs de linnenkast, zodat hij niet met zijn werklaarzen over het fraaie eetkamertapijt zou lopen.

Toen ze naar de gang liep, zag ze de krullerige koperen armaturen van de dubbelfittingen die moesten worden vervangen. Bridey vond het een vreselijke gedachte dat het behang eronder zou worden beschadigd. Maar er was nu een goede behanger in de stad, en de huisafwerker uit Frankrijk die het behang oorspronkelijk had aangebracht, had een vooruitziende blik gehad en een extra rol op zolder achtergelaten.

Meneer Tupper hielp Bridey de lakens over de tafels en stoelen in de gang te leggen en daarna ging Bridey terug naar de keuken, voelde aan de zilveren pot om zich ervan te vergewissen dat die nog warm was (meneer Hollingworth kon niet tegen hete koffie vanwege zijn gevoelige tanden), trok haar handschoenen aan, tilde het dienblad op en liep opnieuw de trap op.

Toen ze op de eerste overloop was aangekomen, schudde de hal met een enorme dreun en kreeg Bridey een vreselijk visioen. Meneer Hollingworths slaapkamer bevond zich precies boven de plek waar meneer Tupper aan het werk was, en Bridey stelde zich voor dat verschuivingen in de oude muur ervoor zorgden dat het plafond het begaf en dat meneer Hollingworths verdieping omlaagkwam en meneer Hollingworth zo omlaaggleed naar de voordeur, nog steeds in zijn bed.

Om zich staande te houden, hield Bridey haar heup tegen de houten reling bovenaan de overloop. Dat was een gewoonte die ze zich lang geleden had aangewend om te voorkomen dat ze achterover de smalle trap af zou vallen. De gang was schaars verlicht in de dienstvertrekken waar alleen zij nu nog woonde. Toen Nettie was vertrokken omdat ze ging trouwen, was Bridey niet in haar kamer getrokken, al was die groter. Ze was in haar eigen kamertje bovenaan de trap gebleven, met het lage plafond en een raam dat uitzicht bood op het meer. Die vond ze prettig. Ze vond het licht er prettig.

Vorig jaar woonde meneer Hollingworth in Netties oude kamer; hij was tijdelijk van zijn eigen slaapkamer naar die van Nettie verhuisd, omdat de hare op het noorden lag en de donkerste kamer was. Soms deed zelfs het kleinste beetje licht pijn aan zijn ogen. Bridey had in de naaikamer gordijnen voor hem in elkaar geflanst van zwaar fluweel, waar Nettie tijdens een bezoek vanuit Massachusetts om glimlachte – hun vormelijkheid was zo misplaatst in een bediendekamer.

Toen Bridey van de dienstgang naar de slaapkamervleugel liep, werd het bonken in de hal luider, en daarna klonk er gekraak en het geluid van neervallend pleisterwerk, waardoor ze wist dat er een gat in de muur was gemaakt. Bridey was blij dat dit Sarah – die elke schade die aan het huis werd toegebracht ervoer alsof ze zelf een klap kreeg – bespaard bleef.

Bridey tikte met de neus van haar schoen, op zoek naar de tree omhoog. Ze zou meneer Hollingworth vertellen dat het ei vers was gelegd door Thisbe. Thisbe was de beste legkip uit het kippenhok, haar eieren waren altijd stevig en verrukkelijk. Was het een ei van Thisbe? Bridey kon het zich niet herinneren. Ze had de eieren gisteren geraapt, niet vandaag. Maar oude mannen hadden, net als kleine jongetjes, een reden nodig om te geloven wat je hun wilde doen geloven. Meneer Hollingworths eetlust – of wat daarvan over was – was ’s ochtends het grootst. Gisteravond had hij zijn avondeten nauwelijks aangeraakt. Hij moest eten om op krachten te blijven. Ze wilde zijn maaltijd zo aantrekkelijk mogelijk voor hem maken.

Met dat doel had Bridey het dienblad opgefleurd. Er had een ansichtkaart van Sarah bij de ochtendpost gezeten, verstuurd uit een stadje met een onuitsprekelijke naam. Het stadje was op een berg gebouwd en zag eruit alsof het van speelgoedblokken was gemaakt. Ze had het geschilderde plaatje tegen het bolvaasje gezet waar een paarse anemoon in stond, de laatste bloem die de tuin had afgestaan.

Ze hoopte dat Sarah eraan had gedacht om Vincent op school een kaart te sturen.

Vincent was degene geweest die de kip een paar jaar geleden een naam had gegeven, de zomer voordat hij naar school ging aan de overkant van het meer. Wat had hij zichzelf die zomer serieus voorbereid op Trowbridge, door gewichten te heffen en witbrood te vermijden met het oog op een nieuw eetregime om in vorm te raken.

Als schoolopdracht moest hij het verhaal van Pyramus en Thisbe uit het Latijn in het Engels vertalen, en nadat Vincent in het portaal van de bibliotheek over een boek gebogen had gezeten, had hij Bridey onthaald op het verhaal van twee jonge geliefden die door hun familie van elkaar gescheiden werden gehouden. Ze deed haar uiterste best om de tranen in haar ogen te verbergen door strak naar de naald te kijken die ze gebruikte om een van zijn zakdoeken van letters te voorzien; ze moest op haar tong bijten om hem niet het verhaal te vertellen waar dit haar aan deed denken.

Ze legde een vrolijke klank in haar stem zoals altijd toen ze bij meneer Hollingworths kamer kwam.

‘Uw ontbijt, meneer H. Onze Thisbe heeft haar best voor u gedaan vanochtend!’

De deur stond op een kier en ze duwde er zachtjes met haar elleboog tegenaan, terwijl ze in haar hoofd al uittekende hoe de komende dag eruit zou zien. Ze zou meneer Hollingworth fatsoenlijk tegen zijn kussens zetten, zorgen dat zijn borst rechtop bleef om te voorkomen dat er eten in zijn luchtpijp kwam, en terwijl hij aan het eten was en de kranten las met een vergrootglas zo groot als zijn hoofd, zou zij naar beneden gaan om in de voorraadkamer verder te gaan met het maken van een mengsel van bijenwas en azijn en daarmee het houtwerk in de bibliotheek te poetsen. Vrijdag was schoonmaakdag. Dit rooster – maandag wasdag, dinsdag strijkdag, enzovoort – was hetzelfde als dat wat ze vroeger op St. Ursula in de lessen praktisch huishouden had geleerd. In steeds meer huizen werd dit oude systeem afgeschaft en mochten dienstbodes zelf bepalen wat ze wanneer wilden doen, maar Bridey hield zich aan het schema omdat ze vond dat ze haar werk daarmee het efficiëntst kon uitvoeren, wat des te belangrijker was nu er slechts één persoon in huis over was die het kon doen.

De lakens bewogen niet. Hoe kon hij door het lawaai van beneden heen hebben geslapen? Terwijl ze dichter naar het bed toe liep, dacht ze dat wat extra slaap hem goed zou doen. Hij sliep de laatste tijd weinig; hij klaagde bijna net zoveel over slapeloosheid als over pijn. Misschien had de jonge dokter hem een slaapmiddel gegeven toen hij gisteravond was langsgekomen om de doseringen te mengen. De medicijnen waren een nieuw middel, dat hij aan meneer Hollingworth was gaan geven nadat de oude dokter vorig jaar was overleden. Ze leken te werken.

Ze zette het dienblad op het nachtkastje. Zijn hoofd was naar de muur gedraaid. Misschien was hij die nacht ziek geworden. Had hij koorts opgelopen? Ze deed een stap naar voren om aan zijn voorhoofd te voelen en toen ze zijn huid aanraakte, voelde ze een kilte, een gebrek aan energie, en toen ze zich over zijn gezicht boog en zijn starende ogen zag, besefte ze – eerst in de haartjes op haar onderarmen, daarna in haar nekharen – dat meneer Hollingworth niet sliep. Hij was dood.