Lee Child

Verleden tijd

vertaald door Jan Pott

UITGEVERIJ LUITINGH-SIJTHOFF

© 2018 Lee Child

All Rights Reserved

© 2018 Nederlandse vertaling

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff B.V., Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel: Past Tense

Vertaling: Jan Pott

Omslagontwerp: DPS Design & Prepress Studio, Davy van der Elsken

Opmaak binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 90 245 7719 4

ISBN 978 90 245 7720 0 (e-book)

NUR 332

www.leechild.com

www.lsamsterdam.nl

www.boekenwereld.com

In memoriam

John Reginald Grant, 1924-2016

Norman Steven Shiren, 1925-2017

Audrey Grant, 1926-2017

1

In een klein stadje aan de kust van Maine genoot Jack Reacher van de laatste zomerzon en begon toen, net als de vogels in de lucht boven zijn hoofd, aan de lange reis naar het zuiden. Dit keer niet in een rechte lijn langs de kust, bedacht hij. Niet net als de wielewaal en de gors, de phoebe, de zanger en de robijnkeelkolibrie. Hij koos voor een diagonale route in zuidwestelijke richting. Van het punt helemaal rechtsboven in het land naar het punt helemaal linksonder. Misschien wel via Syracuse en Cincinnati, en dan over St. Louis, Oklahoma City en Albuquerque naar San Diego. Daar zaten voor een man van de landmacht, wat Reacher nu eenmaal was, natuurlijk veel te veel mensen van de marine, maar afgezien daarvan was het een prima plek om een begin te maken met de overwintering.

Het zou een fantastische tocht worden, die Reacher al jaren niet meer had gemaakt. Hij keek ernaar uit.

Hij kwam niet ver.

Hij liep een kilometer langs de weg die van de kust het binnenland in voerde, installeerde zich toen aan de kant van een regionale weg en stak zijn duim omhoog. Hij was lang, bijna twee meter, zwaargebouwd, een en al botten en spieren en niet bepaald aantrekkelijk. Hij was nooit goedgekleed en zag er meestal een beetje onverzorgd uit. Op het eerste gezicht geen aangenaam gezelschap. Zoals altijd namen de meeste automobilisten gas terug om eens goed te kijken, en reden dan weer door. Het duurde veertig minuten tot de eerste auto kwam die bereid was hem een lift te geven. Het was een Subaru- stationwagen, een jaar oud, bestuurd door een man van middelbare leeftijd in een kakikleurige katoenen broek met een keurige vouw en een bijpassend kraakhelder kakikleurig shirt. Door zijn vrouw in de kleren gestoken, dacht Reacher. De man droeg een trouwring. Maar onder die keurige kleren zat het lichaam van iemand die met zijn handen de kost verdiende. Een brede nek en grote, rode knokkels. Iemand die een beetje tot zijn eigen verbazing en niet erg van harte was opgeklommen tot baas. Zo iemand die ooit is begonnen met het graven van gaten voor hekpalen en uiteindelijk eigenaar wordt van een bedrijf in omheiningen.

Dat bleek een goede gok te zijn. In het gesprek werd al snel duidelijk dat de klauwhamer van zijn vader ooit zijn enige bezit was geweest en dat hij nu eigenaar was van een aannemersbedrijf en verantwoordelijk voor veertig werknemers en de dromen van tal van klanten die hun hoop op hem hadden gevestigd. Hij besloot zijn verhaal met een schouderophalen en een grimas die voor een deel voortkwamen uit de aangeboren bescheidenheid van een Yankee en voor een ander deel oprechte verbazing uitdrukten. Zoiets van: hoe is het mogelijk? Oog voor detail, dacht Reacher. Het was een slimme kerel, bekwaam, met verstand van zaken, vol principes en onwrikbare meningen. Zo was hij van mening dat je aan het einde van de zomer Route One en de I-95 moest mijden en ervoor zorgen dat je zo snel mogelijk Maine uit kwam. Dat hield in dat je in zuidwestelijke richting over Route Two naar New Hampshire moest rijden, waar een klein eindje onder Berlin een stelsel van binnenwegen begon dat hen sneller dan langs welke andere weg ook naar Boston zou voeren. Daar ging de man namelijk naartoe om te vergaderen over marmeren aanrechtbladen. Dat vond Reacher prima. Boston zou ook een heel goed startpunt zijn voor de tocht naar het zuiden. Vandaar kon je in een rechte lijn naar Syracuse. En dan was het gemakkelijk om via Rochester, Buffalo en Cleveland in Cincinnati te komen. Misschien zou hij wel over Akron gaan, in Ohio. Reacher had wel in minder aantrekkelijke oorden vertoefd, vooral toen hij nog in het leger zat.

Ze haalden Boston niet.

De man werd mobiel gebeld toen ze bijna een uur onderweg waren over de bewuste binnenwegen in New Hampshire, die overigens helemaal voldeden aan het beeld dat de man ervan had geschetst. Reacher moest toegeven dat het plan van de man deugdelijk was. Het was doodstil op de weg. Geen opstoppingen, geen vertragingen. Ze reden onbekommerd verder, honderd kilometer per uur, relaxed. Tot de telefoon ging. Hij was aangesloten op de radio. Op het display werd een naam weergegeven naast een miniatuurfotootje ter ondersteuning. In dit geval de foto van een man met een blozend gezicht die een bouwhelm op had en een klembord in zijn hand hield. Een voorman in een bouwput. De man aan het stuur tikte op een knop en de ruis van een telefoonlijn klonk uit alle luidsprekers en vulde de auto alsof er een surround-soundinstallatie was aangelegd.

De man aan het stuur sprak in de richting van de deurpost van het voorportier: ‘Ik wil alleen goed nieuws.’

Dat kreeg hij niet te horen. Er was iets met een inspecteur van gemeentelijk bouw- en woningtoezicht en een roestvrijstalen rookkanaal boven een open haard in een hal. Dat rookkanaal was goed geïsoleerd, precies volgens de regels, maar dat viel alleen maar aan te tonen door het metselwerk van de schoorsteen af te breken, dat op dat moment al tot de tweede verdieping reikte en bijna klaar was. De metselaars waren de komende week al weer ingeroosterd voor een andere klus. Een tweede optie was de op maat gemaakte walnoten betimmering in de eetkamer aan de andere kant van de schoorsteen er weer uit slopen of anders de palissander betimmering van de klerenkast op de verdieping erboven, een nog ingewikkelder klus. Maar waar het op neerkwam, was dat de inspecteur voet bij stuk hield en per se met eigen ogen de isolatie wilde inspecteren.

De man aan het stuur wierp een blik naar Reacher en vroeg: ‘Welke inspecteur is het?’

‘Die nieuwe,’ zei de man aan de andere kant van de lijn.

‘Weet hij dat hij een kalkoen krijgt met Thanksgiving?’

‘Ik heb tegen hem gezegd dat we met z’n allen aan dezelfde kant staan.’

De man aan het stuur wierp opnieuw een blik naar Reacher, alsof hij om toestemming verzocht, of zijn verontschuldigingen aanbood, of beide. Toen keek hij weer voor zich naar de weg en vroeg: ‘Heb je hem geld geboden?’

‘Vijfhonderd. Hij wilde het niet aannemen.’

Toen viel het signaal weg. Het geluid vervormde, als van een robot die in een zwembad valt, en daarna werd het stil. Op het display stond een melding dat de telefoon naar een signaal zocht.

De auto reed door.

‘Waarom wil iemand een open haard in de hal?’ vroeg Reacher.

‘Het schept een uitnodigende sfeer,’ zei de man aan het stuur.

‘Ik geloof dat het vroeger juist de bedoeling had af te schrikken. Zoals een kampvuur bij de ingang van een grot dat de roofdieren op afstand moest houden.’

‘Ik moet terug,’ zei de man. ‘Het spijt me.’

Hij remde af en zette de auto stil op het grind van de berm. De enige auto op een binnenweg. Geen ander verkeer. Op het display stond dat de telefoon nog steeds naar een signaal zocht.

‘Ik moet je er hier helaas uitzetten,’ zei de man. ‘Is dat goed?’

‘Geen probleem,’ zei Reacher. ‘Je hebt me een eind op weg geholpen en daar bedank ik je voor.’

‘Geen dank.’

‘Van wie is die kast van palissander?’

‘Van de eigenaar.’

‘Maak er een groot gat in en laat de inspecteur zien wat hij wil zien. Daarna geef je de eigenaar vijf goede redenen om een kluis in te bouwen. Misschien weet hij het nog niet, maar iemand die een open haard in de hal wil, wil ook een kluis in de kast in zijn slaapkamer. Dat staat als een paal boven water. De menselijke natuur. Uiteindelijk verdien je eraan. Je kunt zelfs de tijd in rekening brengen die het je heeft gekost om dat gat te maken.’

‘Zit jij ook in dit werk?’

‘Ik heb bij de militaire politie gezeten.’

‘Hm,’ zei de man.

Reacher duwde zijn portier open, stapte uit de auto, sloot het portier weer en liep ver genoeg weg om de man de ruimte te geven de Subaru te keren, van de ene berm met grind over het asfalt door de andere berm met grind en terug het asfalt op, in de richting van waaruit ze waren gekomen. De man maakte ondertussen nog een kort gebaar naar Reacher, als een soort spijtbetuiging dat het zo gelopen was, maar ook om hem succes te wensen bij het verder liften. Toen werd hij kleiner en kleiner in de verte. Reacher draaide zich om en begon te lopen. Naar het zuiden. Als het maar even mogelijk was, probeerde hij zich aan de voorgenomen richting te houden. Hij liep over een redelijk brede tweebaansweg die goed onderhouden was, met hier en daar een flauwe bocht en zo nu en dan een lichte helling. Voor moderne auto’s leverde de weg geen enkel probleem op. De Subaru had zonder moeite honderd gereden. Toch was er geen verkeer. Er kwam uit beide richtingen geen enkele auto. Volmaakte stilte, op een zuchtje wind door de bomen na en een vaag zoemen van de hitte die opsteeg uit het asfalt.

Reacher liep door.

Drie kilometer verder boog de weg iets af naar links, terwijl een nieuwe, vergelijkbare weg zich afsplitste naar rechts. Niet echt een zijweg, meer een keuze. Een klassieke driesprong in de vorm van een Y, een rukje naar links of naar rechts aan het stuur. Zeg het maar. Beide wegen verdwenen verderop uit het zicht, ingesloten door bomen met zo’n geweldige kruin dat ze een tunnel boven de weg vormden.

Op de splitsing stond een wegwijzer.

Op een naar links wijzende pijl stond Portsmouth, op een naar rechts wijzende pijl stond Laconia, maar die plaatsaanduiding stond er in iets kleinere letters. De pijl was ook iets kleiner, alsof Laconia minder belangrijk was dan Portsmouth. Dus eigenlijk toch een zijweg, ook al verschilde hij uiterlijk niet van de andere weg.

Laconia, New Hampshire.

Een plaatsnaam die Reacher kende. Hij had hem op allerlei officiële documenten zien staan en hij had de plaats wel eens horen noemen. Wijlen zijn vader was er geboren en opgegroeid, totdat hij op zeventienjarige leeftijd was ontsnapt om zich aan te melden bij de mariniers. Dat was het vage verhaal zoals het in het gezin werd verteld. Waaraan hij was ontsnapt, werd er nooit bij gezegd, maar hij was nooit teruggekeerd. Niet één keer. Reacher zelf was ongeveer vijftien jaar later geboren en tegen die tijd was Laconia niet meer dan een dood detail uit een ver verleden, net zo goed als het Dakota-territorium, waar volgens de overlevering een verre voorouder had gewoond en gewerkt. Niemand van zijn bloedverwanten ging ooit naar de ene of de andere plek. Niemand ging er op bezoek. De grootouders waren niet oud geworden en kwamen zelden ter sprake. Er waren kennelijk geen ooms en tantes en neven en nichten of andere verre bloedverwanten. Statistisch gezien was dat erg onwaarschijnlijk, zodat er waarschijnlijk sprake was van een breuk. Maar niemand anders dan zijn vader zou daar iets over kunnen zeggen, en niemand had hem er ooit naar gevraagd. Sommige zaken werden domweg niet besproken in het gezin van een marinier. Jaren later, toen Reachers broer Joe als kapitein in het noorden gelegerd was, had hij eens gezegd dat hij de plek wilde opzoeken waar hun vader was opgegroeid, maar er was niets van gekomen. Waarschijnlijk had Reacher zelf van tijd tot tijd net zoiets gezegd. Hij was er ook nog nooit geweest.

Links of rechts, zeg het maar.

Portsmouth was een betere keuze. Daar liepen snelwegen door. Er was verkeer, er reden bussen. Je kon zo naar Boston. San Diego lonkte. Het zou koud gaan worden in het noordoosten.

Maar het kwam toch zeker niet aan op een dag?

Hij boog af naar rechts en volgde de weg die naar Laconia voerde.

Diezelfde namiddag reed vijftig kilometer daarvandaan een aftandse Honda Civic over een andere binnenweg naar het zuiden. Aan het stuur zat een man van vijfentwintig die Shorty Fleck heette. Naast hem op de passagiersstoel zat een vrouw van vijfentwintig die Patty Sundstrom heette. Vriend en vriendin, allebei geboren en opgegroeid in St. Leonard, een klein stadje achteraf in New Brunswick, Canada. Daar gebeurde niet zoveel. Het meest recente nieuws was een gebeurtenis van tien jaar geleden toen een vrachtwagen met een lading van twaalf miljoen bijen in een bocht was gekapseisd. De plaatselijke krant had trots bericht dat het ongeval het eerste in zijn soort was in heel New Brunswick. Patty werkte in een houtzagerij. Ze was de kleindochter van een man uit Minnesota die een halve eeuw daarvoor de grens over was geglipt om dienstplicht in Vietnam te ontlopen. Shorty was aardappelboer. Zijn familie woonde al sinds mensenheugenis in Canada. Eigenlijk was hij niet echt klein. Misschien was hij het ooit geweest en hadden ze hem daarom Shorty genoemd, maar nu zou een ooggetuige hem omschrijven als een man van doorsnee lengte.

Ze probeerden in één dag van St. Leonard naar New York te rijden. Dat was, hoe je het ook bekeek, een pittige afstand. Maar in hun ogen leverde het alleen maar voordelen op. Ze wilden in New York iets verkopen en door een overnachting in een hotel uit te sparen, konden ze een maximale winst boeken. Ze hadden een route uitgestippeld met een bocht langs westelijk gelegen binnenwegen om de drukte te mijden van al die mensen die aan het einde van de zomer de stranden weer achter zich lieten en naar huis teruggingen. Patty’s stompe vinger lag op de kaart en ze tuurde door de voorruit naar afslagen en wegwijzers. Ze hadden op papier uitgerekend dat het in één dag te doen was.

Ze waren echter later vertrokken dan de bedoeling was, omdat ze nu eenmaal niet zo goed waren in het organiseren van dingen, maar vooral omdat de stokoude accu van de Honda niet zoveel ophad met de frisse herfstwind die kwam aanwaaien uit de richting van Prince Edward Island. Die vertraging had ervoor gezorgd dat ze in een lange wachtrij voor de grensovergang met de Verenigde Staten terecht waren gekomen, waarna de Honda tekenen van oververhitting begon te vertonen, zodat ze geruime tijd niet harder konden rijden dan tachtig kilometer per uur.

Ze waren moe.

En ze hadden honger en dorst, en ze moesten naar de wc, en ze liepen achter op hun schema, en ze voelden zich gefrustreerd. De Honda raakte opnieuw oververhit. De wijzer van de temperatuurmeter stond tegen het rood aan. Onder de motorkap klonk een rauw geluid. Misschien te weinig olie. Dat was er niet uit op te maken. Alle verklikkers op het dashboard brandden al tweeënhalf jaar lang continu.

‘Wat ligt er voor ons?’ vroeg Shorty.

‘Niets,’ zei Patty.

Haar vingertop lag op een kronkelende rode lijn met een nummer dat uit drie cijfers bestond, die van noord naar zuid liep door een puntig stuk bruingroen landschap. Bossen. Het klopte precies met wat er buiten de auto te zien was. Dicht op elkaar staande bomen, roerloos en donker, dik in het blad aan het einde van de zomer. Op de kaart waren hier en daar rode lijntjes te zien, zo dun als spinrag, als de vlak onder de huid liggende aderen op het been van een oude dame. Dat waren zo op het oog wegen die wel ergens naartoe leidden, maar niet naar een plek die de moeite waard was. In ieder geval niet naar een plek waar je een monteur zou aantreffen, waar je motorolie en gedestilleerd water voor de radiateur zou kunnen kopen. Laconia, een plaats een halfuur verderop, een beetje naar het zuidoosten, met een naam die niet al te klein was afgedrukt en iets vetter dan de andere plaatsnamen, leek nog de beste vooruitzichten te bieden.

‘Halen we nog dertig kilometer?’ vroeg ze.

De wijzer stond nu helemaal in het rood.

‘Misschien,’ zei Shorty. ‘Als we de laatste vijfentwintig lopen.’

Hij remde af en liet de auto op een heel klein beetje gas verder rijden. Dat produceerde minder nieuwe hitte in de motor, maar reduceerde ook de luchtstroom die de koelribben van de radiateur passeerde, zodat de oude hitte minder snel kon worden afgevoerd, met als gevolg dat de wijzer in eerste instantie nog verder doorsloeg in het rood. Patty schoof haar vingertop over de kaart en probeerde de locatie op de kaart in overeenstemming te houden met de werkelijkheid, de snelheid van haar vinger aan te passen aan de snelheid van de Honda. Ze naderden een rood spinraglijntje naar rechts. Een smal spoor dat door de groene drukinkt van de kaart kronkelde naar iets wat tweeënhalve centimeter verderop lag. Omdat door de lage snelheid het ruisen van de wind door het slecht sluitende raam was weggevallen, hoorde ze het lawaai van de motor. Rauwe ploffende, kloppende en malende geluiden. Het werd erger.

Toen zag ze vooruit rechts het begin van een smalle zijweg. Het rode spinraglijntje, precies op de juiste plek. Het leek echter meer op een tunnel dan een weg. Het was een donker gat. De kruinen van de bomen groeiden in elkaar. Aan het begin stond een oude, door de vorst omhooggewerkte paal waaraan een bord was gespijkerd. Op het bord waren sierlijke plastic letters geschroefd boven een wijzende pijl. De letters vormden het woord Motel.

‘Doen?’ vroeg ze.

De auto gaf het antwoord. De wijzer van de temperatuurmeter kon niet verder doorslaan naar rechts. Shorty voelde de hitte tegen zijn scheenbenen. Het hele motorcompartiment was een gloeiende oven. Heel even vroeg hij zich af wat er zou gebeuren als ze toch zouden doorrijden. Mensen hadden het wel eens over ontploffende en smeltende motoren. Dat was natuurlijk maar bij wijze van spreken. Er zou natuurlijk geen sprake zijn van een plasje gesmolten metaal of een explosie. De motor zou domweg de geest geven, of vastlopen. De auto zou langzaam uitrollen en stil blijven staan.

Maar nu wel aan het einde van de wereld, waar geen auto meer langskwam en waar je telefoon het niet deed.

‘Geen keuze,’ zei Shorty. Hij remde af en stuurde de tunnel in. Van dichtbij zagen ze dat de plastic letters goudkleurig waren geverfd, met een smal kwastje en een vaste hand, als een soort belofte dat het motel een etablissement met stijl was. Er stond een tweede paal met een bord dat automobilisten lokte die van de andere kant kwamen.

‘Oké?’ vroeg hij.

Het was kil in de tunnel. Misschien wel tien graden kouder dan op de weg. De bermen waren bedekt met een laag afgevallen bladeren van vorig jaar en in de winter van de weg gespoelde modder.

‘Oké?’ vroeg Shorty nog een keer.

Ze reden over een kabel die dwars over de weg lag. Een dik, rubberen geval, ongeveer zo dik als een tuinslang. Zo’n ding dat ze ook hadden bij tankstations om de pompbediende in het kantoortje via een belletje te waarschuwen dat hij moest komen helpen.

Patty gaf geen antwoord.

‘Zo erg kan het toch niet zijn?’ zei Shorty. ‘Het staat aangegeven op de kaart.’

‘Alleen de weg.’

‘Het was een mooi bord.’

‘Dat wel,’ zei Patty. ‘Het was een mooi bord.’

Ze reden verder.

2

De bomen zorgden voor verkoeling en frissere lucht, dus liep Reacher met plezier zesenhalve kilometer per uur. Met zijn lange benen betekende dat zo’n achtentachtig stappen per minuut, achtentachtig tellen, precies het tempo van een heleboel fantastische muziek. De tijd vloog dan ook voorbij. Hij had dertig minuten gelopen, tweeëndertighonderdvijftig meter en in gedachten zeven klassiekers meegeneuried, toen hij plotseling geluid achter zich hoorde. Hij keek over zijn schouder en zag een oeroude pick-up als een krab over de weg hobbelen, zijn kant op, al leek het of alle vier de wielen een andere koers wilden volgen.

Reacher stak zijn duim omhoog.

De pick-up stopte. Een oude kerel met een lange witte baard leunde opzij over de voorbank en draaide het raampje aan de passagierskant omlaag.

‘Ik ga naar Laconia,’ zei hij.

‘Ik ook,’ zei Reacher.

‘Oké.’

Reacher stapte in en draaide het raampje weer omhoog. De oude man reed de weg weer op en de pick-up kwam hobbelend op snelheid.

‘En dan is dit natuurlijk het moment dat je me gaat vertellen dat ik nieuwe banden nodig heb,’ zei hij.

‘Misschien wel,’ zei Reacher.

‘Maar op mijn leeftijd probeer ik grote uitgaven te vermijden. Waarom zou ik in de toekomst investeren? Heb ik nog wel een toekomst?’

‘Dat is een cirkelredenering die ronder is dan je banden.’

‘In feite is het chassis ontzet. Ik heb een aanrijding gehad.’

‘Wanneer?’

‘Bijna drieëntwintig jaar geleden.’

‘Dus je bent eraan gewend?’

‘Het houdt me wakker.’

‘Hoe weet je welke kant je op moet sturen?’

‘Daar wen je ook aan. Net als een zeilboot. Waarom ga jij naar Laconia?’

‘Ik was in de buurt,’ zei Reacher. ‘Mijn vader is er geboren. Ik wil het wel eens zien.’

‘Hoe heet je?’

‘Reacher.’

De man schudde zijn hoofd.

‘Ik heb nooit iemand in Laconia gekend die Reacher heette.’

De aanwezigheid van de eerdere splitsing in de vorm van een Y werd verklaard door een meer, breed genoeg om automobilisten die van noord naar zuid reden voor de keuze te stellen: linkeroever of rechteroever. Reacher en de oude kerel reden hotsend en schokkend over de rechteroever, fysiek niet echt ontspannend, maar visueel zeer aantrekkelijk. Het uitzicht was spectaculair, zeker bij het licht van de ondergaande zon, die aan zijn laatste uur bezig was.