-

In Ik moet u echt iets zeggen komen ogenschijnlijk gewone mannen en vrouwen aan het woord die reden genoeg hebben om het leven niet altijd als een feest te omarmen.

Wat aanvankelijk een doodgewone situatie lijkt mondt uit in de naakte waarheid, soms subtiel onthuld, soms als een mokerslag uitgedeeld.

Een vrouw meldt aan de ontbijttafel achteloos en totaal onverwacht dat ze wil scheiden, een andere vrouw neemt wraak op haar bedillerige echtgenoot door de erfenis van zijn moeder een rol te laten spelen, de moeder van een moorddadige zoon doet een verrassend beroep op de rechter.

Mensje van Keulen geeft een stem aan personages die niet vaak gehoord worden.

‘Horror en huiselijkheid’: deze delicate combinatie typeert haar werk (aldus Marja Pruis) en dat ondergaat de lezer van de weergaloze verhalen in deze bundel, die bovendien de humor niet schuwt.

‘Het oeuvre dat Mensje van Keulen in ruim veertig jaar heeft opgebouwd getuigt van buitengewoon technisch meesterschap. Al haar verhalen zijn met precisie en fijnzinnigheid gecomponeerd, ogenschijnlijk zijn ze gewoon en alledaags, maar de typische Mensje-van-Keulenverbeelding geeft er steevast een verrassende lading of onverwachte wending aan. Dat is het keurmerk van haar schrijverschap en daarmee vertegenwoordigt Mensje van Keulen een geheel eigen stem in de Nederlandse letteren.’ – juryrapport Constantijn Huygens-prijs

-

IK MOET U ECHT IETS ZEGGEN

MENSJE VAN KEULEN

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

© 2020 Mensje van Keulen

Omslagontwerp Nanja Toebak

Omslagfoto Klaus Baumgärtner

Foto van de auteur Bianca Sistermans

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 5893 5

D/2020/0108/505

NUR 303

www.mensjevankeulen.nl

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2020, ISBN 978 90 254 5892 8

-

NU WEET JE WIE BOB IS

-

Ze heeft hem al voorbij zien lopen. Zijn roze sjaal en camel jas waren haar opgevallen, en nu ze zijn grove gezicht ziet vindt ze die kleuren nog merkwaardiger. Ze weet hoeveel haar vader weegt en schat de man op honderdtwintig kilo. Hij stampt zijn lakschoenen af op de mat, hangt zijn sjaal los en gaat aan de korte kant van de bar zitten.

‘Het lijkt hier wel een loopgraaf voor de deur.’ Hij heeft een donkere stem. ‘Als je niet oplet flikker je in één keer van die plank af. Buiten roken is zo nog dodelijker.’

‘Er is iets met de kabels,’ zegt ze. ‘Maar nu het vriest doen ze er niks meer aan.’

‘Is het oké als ik er eentje opsteek?’ Hij kijkt naar de twee vrouwen die in de hoek bij het raam in een ernstig gesprek opgaan. ‘Er is toch niemand, en je baas vindt het goed.’

‘Mijn baas?’

‘Je baas, je chef, of hoe je hem noemt.’

‘Ik noem hem Lex.’

‘Ja natuurlijk, ik ook, al jaren.’ Hij peutert een sigaret uit zijn pakje. ‘Bijna op. Daar kom ik trouwens voor. Ik wou ze verderop halen, maar ik bedacht ineens dat het net zo goed hier kan. Kan ik ook even op adem komen. Ho, ik mag weleens op mijn eigen woorden letten… Weet je wat, ik stop vandaag. Ik ben ik-weet-niet-hoe-vaak gestopt, maar vandaag doe ik het echt. Vandaag wil ik ongelooflijk sterk zijn. Ik leg die kleine moordenaar hier voor me op de bar, zodat hij me uitdaagt, dat is de beste methode. Als ik word uitgedaagd doe ik alles om te winnen. Geef me maar een biertje.’

‘Hebt u een voorkeur?’

‘Wat zeg je dat keurig. Waar kom je vandaan? Maakt niet uit, hoor, we komen allemaal ergens of nergens vandaan. Je werkt hier zeker pas, ik heb je althans niet eerder gezien, hoe heet je?’

‘Eva.’

‘Eva. Dat is mooi, dat kunnen ze op de hele wereld uitspreken. Eva. Eefje vind ik ook wel bij je passen, mag ik dat zeggen? Dan zeg ik: Eefje, geef me maar een Koninckje, een flesje dus, geen tap.’

Ze schuift twee bierviltjes naar elkaar toe en zet er een flesje en een glas op. ‘Schrijf het maar op Bob.’ Hij knikt in de richting van de kassa. ‘Ik betaal altijd aan het eind van de maand.’

Ze aarzelt. Voor zover ze weet hebben alleen enkele stamgasten, onder wie de biljarters, een openstaande rekening.

‘Dat doen we al jaren, Eefje. En ik ben niet de enige hier. Bob Immers. Zo heet ik, geen geintje, maar Bob is genoeg.’

Ze pakt het schrift met de harde kaft dat in de la onder de kassa ligt, naast wat onduidelijke papieren, balpennen en de sleutel van de kelder.

‘Je zal misschien een eindje terug moeten kijken, want de laatste keer dat ik hier was heb ik meteen afgerekend, herinner ik me.’

Op zoek gaan naar ‘Bob’ durft ze niet zo vlak voor zijn ogen. Ze bladert wat door de laatste bladzijden, schrijft naast de datum ‘Bob’, trekt er een streep onder en dan ‘Koninck 1’.

‘Zet er meteen een pakje Gauloise bij. Een pakje zo blauw als een zomerse hemel zodat je denkt dat je frisse lucht binnenkrijgt. Het is niet eens voor mij, het is voor mijn vriendin.’

Zijn gezicht trekt somber weg. Hij staart in zijn glas, buigt zijn hoofd, duwt zijn duim en wijsvinger tegen zijn neusbrug. Het gebaar dat mannen maken om geen traan de kans te geven. Met een gevoel alsof ze hem heeft betrapt, kijkt ze van de twee vrouwen die al een halfuur achter hun lege kopjes zitten naar de affiche van een galerie, waar op de vage afbeelding van een gebarsten raam SEGAMI staat. De expositie was vorig jaar zomer, maar de kunstenaar woont in deze buurt. Vanuit haar ooghoek ziet ze dat Bob het glas aan zijn lippen zet en in één keer leegdrinkt.

‘Sorry hoor, maar mijn vriendin hè… Mijn vriendin en Bas…’ Hij schenkt de rest van zijn flesje uit. ‘Bas is haar hond. Een heel lieve hond. Een labrador, nou ja bijna, er zit nog wat anders door, doet er verder niet toe, hij heeft die blonde vacht en diezelfde mooie, trouwe snuit, een prachtbeest. Hij is natuurlijk ook mijn hond, maar hij was er al voor ik in haar leven kwam. Als het waar is dat één jaar voor een hond zes jaar betekent, woont hij al achtenzeventig jaar bij haar en ik maar vier, begrijp je. Ik denk dat ze meer van hem houdt dan van mij en dat vind ik niet erg, want het is zo’n lieverd. Als je ’s morgens opstaat en je ziet hem is het of de zon schijnt, al is het nog zulk pokkenweer. En nu ligt hij op sterven… vreselijk, vréselijk.’

Hij buigt zijn hoofd weer en wrijft over zijn voorhoofd.

Ze ziet de kleine, zwarte hond voor zich die ze als kind heeft verloren, en daarna springt de tweede hond tevoorschijn: Dicky, die haar ouders buiten haar om een spuitje hadden laten geven en begraven om haar de beelden te besparen, en vervolgens de hamsters, de witte rat, de jonge vogels die het niet redden, het konijn dat verlamd in zijn hok lag, de kat om wie ze met haar vriend twee weken lang iedere avond buiten ‘Karel! Karel!’ heeft lopen roepen, al die dieren die ze heeft moeten missen, al die hartverscheurende momenten.

‘Ik ben even weggelopen om die sigaretten te halen,’ zegt hij. ‘Voor haar dus, voor mijn vriendin, maar eerlijk gezegd kon ik het ook niet meer aanzien… We hebben Bas vannacht op bed getild, tussen ons in, we hebben allebei geen oog dichtgedaan, maar dat geeft niet, dat heb je er graag voor over. Op dat bed ligt hij dus nog steeds, mijn vriendin naast hem. Hoelang nog hè, is de vraag, hoelang nog. Hij is heel rustig, maar hij kijkt je aan, hè, o, zoals hij je aankijkt… Ik ga zo maar eens terug, ik kan toch aan niets anders denken.’

‘En de dierenarts?’ zegt ze voorzichtig. ‘Tegenwoordig komt de dierenarts ook aan huis.’

‘Dat is mooi, maar daar wil Rita, mijn vriendin dus,niet aan. Ze zegt dat Bas geen pijn heeft en daar heeft zegelijk in, dat zou je aan hem merken. Ze denkt ook dat Bas meteen doorheeft wat er gaat gebeuren als hij de dierenarts ziet. Nee, dat gebeurt niet, begrijp je, Eefje?’

Ze knikt, ze begrijpt, duwt de schone glazen nog eens over de borstel in de spoelbak.

‘Ho, ik geloof dat ik mijn telefoon voel gaan.’ Hij knoopt zijn jas los, haalt zijn mobieltje uit de binnenzak van zijn jas, kijkt erop en zucht. ‘Ik ga wel even naar achter.’

‘Schatje,’ hoort ze hem zeggen, terwijl hij langs SEGAMI loopt. In het gangetje achter het biljart blijft hij staan, zijn rug naar haar toe, een hand tegen de muur. En in die paar tellen dat hij daar zo staat, ziet ze het: hij breekt, hij breekt en vermant zich.

Het is of er een schaduw over haar heen glijdt en ze begint met kleine, felle bewegingen de bar te poetsen.

‘Hij is dood.’ Zijn stem klinkt hees. ‘Bas is dood.’

‘Ach, nee,’ zegt ze.

‘Hoe moet het nu zonder dat lieve beest? Wat heeft het nog voor zin allemaal?’ Hij pakt de sigaret van de bar, steekt hem achter zijn oor. ‘Ik had erbij moeten zijn, ik vergeef het mezelf nooit.’

‘Wilt u misschien nog een biertje?’

‘Godsamme, ik had erbij moeten zijn.’

‘Of iets anders? Iets sterkers?’

‘Nee, dank je, ik moet gauw naar Rita, ik moet gaan.’ Hij knoopt zijn jas dicht, doet hem weer open. ‘Weet je, Eefje, geef me nog maar drie pakjes, dan kan ze even vooruit. En een fles champagne. Lex zal het begrijpen, hij kent haar. Cava is ook goed, hoor, maar champagne op het etiket zal haar, hoe zal ik het zeggen, misschien wat meer opbeuren, eerder troosten, al gaat het om de bubbels. Daar wordt ze licht van in haar hoofd, en dat zal hard nodig zijn, het wordt een heel zware avond.’

De eerste biljarters komen binnen.

‘Bob,’ zegt de een.

‘Tijdje niet gezien,’ zegt de ander.

‘Jongens,’ zegt hij en hij bergt behoedzaam de sigaretten en de fles onder zijn jas. Hij maakt een gebaar alsof hij wil salueren en slaat dan zijn sjaal om. ‘Sorry jongens, ik moet ervandoor.’

De biljarters hangen hun jas aan de kapstok, halen hun keu uit het foedraal.

‘Is zijn hond weer dood?’

Lachend krijten ze hun keu.

‘Die is al zeker drie keer doodgegaan, als het niet meer is. Hij kent alle cafés. Kijk maar niet zo sip, Eva. Word je een keertje belazerd, zo erg is dat niet. Een fluitje en een witte wijn alsjeblieft.’

‘Ik voel me niet belazerd,’ zegt ze.

‘Je ziet anders behoorlijk pips, meisje.’

‘Hij had verdriet.’

‘Welnee, dat was Bob. Nu weet je wie Bob is.’

‘Het kan me niet schelen of het waar is van die hond,’ zegt ze. ‘Hij had verdriet en ik zag dat het echt was.’

-

DE RING

-

Simone haalde het wasgoed uit de mand en schudde de stukken voorzichtig uit boven de badmat. Ze keerde de slopen binnenstebuiten, deed hetzelfde met een spijkerbroek van Patrick, haar man. Ze tastte tussen de lusjes van de badmat. Op haar knieën zocht ze de vloer van de badkamer en de douchecel af. Ze wist dat ze de ring naast de kam op de console had gelegd voor ze ging douchen. Ze tilde flesjes, tubes en potjes op, keek in de pedaalemmer. Ze voelde nogmaals onder haar kleren en zelfs in haar haar alsof hij daar ondanks het kammen in had kunnen blijven hangen. Hij kón niet weg zijn. Was Eddie in de badkamer geweest? Hij was erg speels, maar nee, toen ze opstonden was hij van het bed gesprongen en naar beneden gerend voor zijn eten. Een voor een zocht ze de treden af van de trap die naar de slaapkamer voerde. Ze sloeg het dekbed op, keek onder haar kussen, scheen met het licht van haar telefoon onder het bed. Radeloos keek ze naar haar naakte ringvinger, hoe kon ze die verborgen houden voor Patrick? De kleinste dingen vielen hem op. Een krasje in de verf, een korreltje naast de kattenbak, een mussenpoepje op het terras, een druppel op zijn schone bord.

Zou hij het merken als ze een van de erfstukken van zijn moeder omdeed? Ze gaf niets om sieraden, hoe kostbaar ze ook waren. Er lagen drie ringen in het met parelmoer ingelegde kistje. Evenals de kettingen, armbanden en broches hadden ze elk een eigen fluwelen vakje. Een smalle ring met een flinke parel, een in goud en platina gevlochten ring en een ring met een grote, ovale, blauwe steen, die, als ze de steen onder haar vinger draaide, kon doorgaan voor haar trouwring, zij het dat er geen diamantjes in schitterden en er aan de binnenzijde geen PATRICKENSIMONE stond gegraveerd. Ze hadden nog gelachen bij het idee haar naam als eerste te vermelden, omdat er dan midden in die naamverbintenis NEEN had gestaan. De ring was te ruim, maar niet zo ruim dat ze hem met haar pink en middelvinger voortdurend in bedwang zou moeten houden. Ze had hem haar schoonmoeder zien dragen en zag haar statige, gezette gestalte voor zich. Ze maakte een vuist en toen de steen in de palm van haar hand en het middenkootje van haar vinger priemde, herinnerde ze zich de afkeurende blik van de vrouw die haar altijd het gevoel had gegeven dat ze maar nietig en armoedig was.

Opnieuw stiftte ze haar lippen die ze ongemerkt had schoon gebeten, streek haar rok glad en rechtte haar schouders. Licht neuriënd alsof er niets aan de hand was, liep ze even later de woonkamer in en gaf Eddie, die op de bank zijn snoetje poetste, een aai.

‘Was er wat?’ vroeg Patrick, al aan tafel achter zijn iPad. ‘Je thee wordt koud.’

‘Een ladder,’ zei ze. ‘Ik ontdekte hem pas toen ik mijn schoenen aantrok.’

‘Gooi je die panty dan niet weg?’

‘Heb ik gedaan, in de badkamer.’

‘Vroeger werden ladders opgehaald, herinner ik me.’

‘Dat waren kousen,’ zei ze. ‘Nylons.’

‘De tijd van de jarretels.’

Hij begon een nieuwsbericht voor te lezen.

‘Goh,’ zei Simone. De enige woorden die ze had gehoord, waren ‘staatssecretaris’, ‘staaltje’ en ‘alsnog’. Ze lepelde haar yoghurt naar binnen, hield haar hand met de ring opzij gedraaid tegen de kom, zodat de ring in de schaduw viel.

‘Er zijn geen walnoten meer,’ zei Patrick.

‘Jawel, ik heb gisteren nieuwe gehaald.’

‘Laten we even gaan koffiedrinken,’ zei hij. ‘De nodige stappen voor vandaag halen we er nog niet mee, maar dan hebben we in ieder geval een loopje.’

In de koffiezaak zou ze aan de leestafel kunnen gaan zitten en een krant of tijdschrift openslaan, die haar hand afdekte. Het was er altijd rumoerig door scholieren, moeders met jonge kinderen, eigentijdse muziek die haar soms het gevoel gaf te willen dansen.

Het was te warm voor handschoenen en een jas. Ze trok een colbert aan, zodat ze toch haar handen in haar zakken kon steken.

Nog altijd had Patrick haar geen blik gegund, maar bij het oversteken van de winkelstraat pakte hij met een ‘Kijk uit!’ plotseling haar pols, zodat haar hand vrijkwam, en nam die vervolgens stevig in de zijne.

‘Wat is dat nou?’ Op de stoep bleef hij staan, haalde haar hand naar zich toe en keek haar verbaasd aan. ‘Een van mijn moeders ringen?’

‘Ik wou hem een keer om.’

‘Heb je je ring dan aan je andere hand?’

Ze trok haar hand los. ‘Die ligt thuis.’

‘Waarom?’

‘Ik dacht er niet aan hem ook om te doen.’

Ze liep verder en hij nam een paar grote stappen.

‘Zeg het maar, Siempje.’

‘Niks. Wat ik zei.’

‘Die panty ligt niet in de pedaalemmer in de badkamer, hè? Je hebt naar je ring lopen zoeken, is het niet?’

Ze hield haar adem even in en zei: ‘Oké, ik begrijp niet waar hij is, maar hij kan niet weg zijn. Misschien is hij ergens onder gerold.’

‘Of heeft Eddie ermee gespeeld.’

‘Ik had hem zoals altijd op de wastafel gelegd en Eddie is niet in de badkamer geweest.’

‘Ik begrijp niet waarom je dan Charlottes ring omdoet, ik zie je nooit met haar sieraden.’

‘Het voelde zo kaal.’

‘En waarom je de steen dan hebt weggedraaid.’

‘Dat gaat vanzelf, hij is wat ruim.’

‘Pas dan maar op dat hij niet van je vinger glijdt, hij is heel wat waard, dat weet je.’

Ja, dat wist ze. Patrick had al eens geopperd dat ze een kluisje moesten aanschaffen of er een bij de bank moesten huren. Hij had de juwelen destijds tezamen op zeker twintigduizend geschat en de goudprijs lag volgens hem inmiddels driemaal zo hoog. Nu ze de steen niet langer hoefde te verbergen zou ze in de koffiezaak haar cappuccino ongehinderd kunnen drinken. Met enige opluchting draaide ze hem naar boven, maar als een kil, boos oog wakkerde de steen haar onrust weer aan.

‘Of wou je soms van me af?’ schertste Patrick.

‘Ik vind hem wel.’ Ze glimlachte naar hem.

‘Je hebt gistermiddag in de tuin iets gesnoeid.’

‘Ik had tuinhandschoenen aan.’

‘Straks toch maar even controleren.’

‘Ik kan me niet voorstellen dat hij daarin zit, dat is nog nooit gebeurd. En het gaat niet om gistermiddag, ik had hem gisteravond gewoon nog om.’

Hij zei dat ze niets kon uitsluiten, dat ze immers ook weleens vergat waar haar telefoon lag, soms naar de kelder liep om iets te halen maar eenmaal in de kelder niet meer wist wat dat dan was, dacht dat ze de auto had afgesloten, dacht dat ze een zekere mail al had beantwoord, dacht dat haar telefoon in haar tas zat, dacht dat hij naar een congres in Toronto was in plaats van Montreal. Dat ze dus gedacht kon hebben dat ze de ring omhad, omdat het iets was wat zo bij haar hoorde. Dat ze daarbij moest denken aan een fantoombeen.

‘Ik weet het zeker, ik voel er altijd even aan als ik in bed lig.’

‘Dat bedoel ik, misschien dacht je dat je hem voelde.’

‘Wat een onzin, zoiets verbeeld ik me niet. Ik heb vanmorgen ook niet gedacht dat ik hem afdeed voor het douchen.’

‘Laten we dat koffiedrinken maar overslaan.’

‘Maar we zijn er bijna.’

‘We zijn ook in de buurt van de supermarkt. Je hebt gisteren toch ook nog boodschappen gedaan?’

‘Ik doe dan heus die ring niet af.’

‘Je kan hem verloren hebben in een van die bakken waar je zelf je groente en fruit uit pakt. Had je geen appels gehaald?’

‘Appels en tomaten. Maar ik ben nergens aan blijven haken en ik ben de ring al die jaren nooit kwijtgeraakt, ook niet als ik boodschappen deed, mijn vingers zijn heus niet dunner geworden.’

‘En de walnoten, waren dat losse noten?’

‘Verpakt. Vrijwel alles is verpakt.’

Simone dacht aan de tomaten en appels die ze stuk voor stuk had uitgezocht en hoewel ze zich niet kon voorstellen dat ze het niet zou hebben gemerkt als de ring van haar vinger was geschoven, begon ze te twijfelen.

‘We schrijven een briefje,’ zei Patrick. ‘Hoeveel kassa’s zijn er?’

‘Zes of zeven.’

‘Dan schrijven we zeven briefjes, plus een voor bij de klantenservice.’

‘We hebben geen acht papiertjes.’

‘Die halen we nu in de kantoorboekhandel. Geweldige winkelstraat is dit toch, van alle markten thuis.’

Patrick rekende een geel post-itblok en een rode gelpen af bij een meisje dat sinds een paar weken in de winkel stond.

‘Zag je dat?’ zei hij zodra ze buiten stonden. ‘Helemaal op haar plaats: een neus als een vlakgum.’ En in één adem door: ‘“Help, wie heeft mijn trouwring met drie briljantjes en inscriptie aan de binnenzijde gevonden?’’, daar beginnen we mee. “Mogelijk verloren tussen de groente. Tegen beloning terug te bezorgen.” En dan ons vaste telefoonnummer.’

‘Kan het niet zonder “help”? Ik vind het wat veel.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Omdat dat opvalt, Siempje. We zetten het zelfs in hoofdletters. En we maken elf briefjes, want we hangen er ook nog een bij de groente- en een bij de fruitafdeling en een bij de weegschaal.’

‘Hoe groot moet die beloning dan zijn?’

‘Vijftig, ja, vijftig lijkt me genoeg. Moet ik hier even geld halen?’

‘Ik heb,’ zei Simone. Toen bleek dat bij de servicebalie geen ring was bezorgd, zette Patrick op elk van de elf briefjes achter HELP ook nog een uitroepteken.

Hij mocht van de medewerker, die hem met gefronste wenkbrauwen succes wenste, bij de kassa een post-it onder het scherm naast het pinapparaat plakken.

‘Laten we, terwijl we de andere briefjes ophangen, zelf ook nog zoeken, Siempje, vooral op de groenteafdeling.’

‘Ik wil naar huis, alsjeblieft, laten we snel naar huis gaan.’

‘We moeten toch even zien of de mensen de briefjes lezen en of ze reageren, het is eigenlijk wel een aardig experiment.’

Hij plakte een briefje boven de prijsaanduiding van de vleestomaten, de pink ladies en op de hoek van het display van de weegschaal, liep terug en begon in de bak met sperziebonen te graaien.

Simone pakte hem bij zijn mouw. ‘Ik heb geen sperziebonen gehaald.’

‘Ik doe het alleen maar voor,’ zei Patrick. ‘Je wilt die ring toch terug? Ik wou dat ik op die briefjes “misschien verloren tussen de sperziebonen” had gezet, wat had ik dan graag staan toekijken.’

Ze merkte dat ze rood werd en liep weg, langs de vis, kaas, vleeswaren, sushi. De enige geur in de supermarkt hing in de buurt van de zuivel waar, achter een uitstalling van paprika’s en uien, een man een roerbakdemonstratie gaf van het bereiden van kipgoulash. Bij de laatste kassa wachtte ze. Ze zag Patrick de briefjes bij de andere kassa’s opplakken, vriendelijk een opmerking maken tegen de medewerkers en een paar klanten. Aan een van hen, een Aziatische vrouw met een klein kind in de kar, toonde hij zijn ring, gaf met drie tikjes aan waar de diamantjes op die van zijn vrouw zaten.

‘Ze hebben allemaal met je te doen, Siempje.’

Hij sloeg zijn arm om haar schouders en liet hem daar de hele terugweg rusten, waardoor ze het gevoel kreeg dat ze kromp.

Thuis borg ze de ring van haar schoonmoeder op en duwde het sieradenkistje diep achter de eveneens geërfde damasten tafellakens en servetten. Ze zouden na de koffie samen verder zoeken, maar midden in de kamer stond Patrick stil en zei geschrokken: ‘O, jezus, het is zaterdag en al halftwaalf.’

Hij verontschuldigde zich dat hij ervandoor moest, dat hij bijna was vergeten dat hij met een van zijn vroegere tennisvrienden had afgesproken om een expositie van Chinees porselein te bezoeken.

‘Expositie? Ik wist niet dat je met iemand had afgesproken.’

‘Je kent hem niet, te lang geleden, we kwamen elkaar een paar dagen terug tegen bij de rechtbank. Hij is echt wat je noemt een connaisseur, niet alleen van “dit is uit de Ming- of Qing-dynastie” maar altijd met een verhaal erbij. Had ik je dat niet verteld? Sorry dan.’

Hij gaf een vluchtige kus op haar kruin en riep vanuit de hal: ‘Inspecteer ook nog even je tuinhandschoenen. En de schuur.’

Simone zag hoe hij zijn fiets van het slot deed en gehaast de straat uit reed. Ze voelde hoofdpijn opkomen, slikte twee paracetamol en ging, haar vingers tegen haar slapen gedrukt, naar boven. Ze strekte zich uit op het dekbed met de satijnen overtrek, waaraan nog een vage limoengeur hing van de wasserij, deed haar ogen dicht, haalde zich alle vertrekken in huis voor de geest, liet zich er spiedend in zweven. Toen de pijn afnam stond ze op en alhoewel ze wist dat het geen zin had verder te zoeken, ging ze nog een keer de slaapkamer en de badkamer rond, liep zelfs Patricks kamer in waar de spullen op zijn bureau gerangschikt waren als stond er een bordje met NIET AANRAKEN S.V.P. Ze had aan zijn ordentelijkheid moeten wennen na het gezin waarin ze was opgegroeid, een slordig soort huishouden waarnaar ze nog weleens verlangde.

Eddie volgde haar naar de tuin, ging mee de schuur in, sprong op de tafel die in Charlottes erker had gestaan. Er stonden nu plantenpotten en vazen op en een gereedschapskist die alleen openging als een klusjesman een stuk gereedschap per ongeluk niet bij zich had. Ze streek met een vinger over de korte haartjes op Eddies kopje, de nog kortere op zijn neusje, liet hem haar hand likken, zei dat hij de liefste in huis, de straat, de wereld was. Hij drukte zich tegen haar aan, warm, spinnend. Ze schudde de tuinhandschoenen uit, stak er ook haar handen nog in. Leeg, natuurlijk waren ze leeg. Ze wilde niet verder zoeken, morgen was er genoeg tijd om dat samen met Patrick te doen. En als ze hem dan niet vonden? Hoe teleurgesteld, verwijtend zou hij zijn om haar slordigheid? Zou hij voorstellen of erop staan een nieuwe ring te kopen? Ze zou hem zelf betalen. Ze hoefde er niet weer een met diamantjes die ze, zonder dat Patrick het wist, ook weleens onder haar vinger draaide omdat ze dat geschitter kitsch vond.

Zonder er verder bij na te denken liet ze haar ogen gaan over de betonnen vloer in de schuur, het grindpad, het terras, de tegels in de keuken, het parket in de kamer, de gang, de hal, keek achter en onder de kussens van de bank en de leunstoelen, zocht in de keukenkastjes, tussen het bestek, in de lades in de koelkast. Ze werd duizelig, gaf het op. Ze leunde tegen het aanrecht, voelde de vermoeidheid door haar lichaam trekken en zou weer willen liggen. Met een boek, misschien kon dat haar wakker houden. Ze liep naar de glazen wandkast waar een stapeltje nog te lezen boeken lag toen de telefoon ging. Een man vroeg of het klopte dat ze een ring had verloren. Hij sliste licht, klonk beschaafd.

‘Ja, dat klopt,’ stamelde ze en ze herhaalde het omdat haar stem zacht en hees van opwinding klonk.

Nadat ze haar adres had gegeven zei ze: ‘Als u eens wist hoe opgelucht ik ben.’

‘Dat klinkt fijn. Ik ben over een kwartiertje bij u, mevrouw.’

Simone had het gevoel dat ze niets meer woog, ze maakte een pirouette, floot een paar regels van een of andere schlager. Ze kon niet wachten tot de jongeman – want wat kon het anders zijn dan een aardige, eerlijke jongeman – aanbelde. Ze stopte alvast het biljet van vijftig onder haar mouw.

Hij belde tweemaal, alsof hij een kennis was. Simone snelde naar de deur. Tegenover haar stond een tengere man van een jaar of dertig, vijfendertig, in eenhoog toegeritst fleecejack en een petje op zijn krullende haar dat tot op zijn schouders hing. Hij hield de ring tussen duim en wijsvinger voor haar op. Ze sloeg haar handen in elkaar op een manier zoals haar moeder ooit deed toen een geliefde broer, die geëmigreerd was naar Australië, onverwacht op bezoek kwam.

‘De eerlijke vinder,’ zei ze. ‘U bent een engel.’

‘Nou nou,’ zei hij. ‘Zover zou ik niet gaan, mevrouw.’ Hij liet de hand met de ring zakken.

‘Waar hebt u hem gevonden?’

‘In de supermarkt.’

‘Maar waar dan?’

‘Ergens op de groenteafdeling. Ik zag iets glinsteren, dus ik dacht: wat is dat nou.’

‘En toen zag u het briefje.’

De man schoof de ring aan zijn pink, haalde het briefje uit zijn zak, vouwde het open en overhandigde het.

Simone las ‘Waarschijnlijk verloren tussen de groente’ en meende zich te herinneren dat Patrick had geschreven ‘Mogelijk verloren tussen de groente’, maar het was niet zo vreemd dat hij ook een keer een ander woord had gebruikt.

‘De beloning?’ zei de man.

Ze stak hem het biljet toe.

Hij grinnikte. ‘Is dat alles wat u ervoor overhebt? Die ring is heel wat meer waard.’

‘O,’ zei ze. ‘Ja, dat is zo.’

‘Dus,’ zei hij.

‘Ik zal kijken of ik nog wat in huis heb,’ zei Simone. Ze pakte het geld dat klaarlag voor haar hulp en viste nog een twintigje en vijfje uit haar portemonnee.

De man bekeek de biljetten. ‘Vijfenzeventig. Is dat alles voor een ring van tweeëntwintig karaat met drie diamantjes ter waarde van zo’n drieduizend euro als het niet meer is, ja, ik ben niet gek, ik heb het even nagezocht. En het is niet zomaar een ring, maar een waarvan de symbolische waarde vele malen hoger ligt, want het gaat hier om een trouwring, het gaat om het symbool van de oneindige liefde. Met diamantjes nota bene. De oude Grieken wisten de diamant, de edelsteen der edelstenen, al te waarderen als de vlam van de ware liefde, intens en onuitputtelijk.’

‘Ik heb niet meer in huis.’

‘Dat geloof ik niet. In zo’n huis als dit ligt vast meer, schud maar niet van nee. Het is geen punt hoor, ik neem die ring gewoon mee. Als u zorgt dat u morgen vijf honderdjes of liever tien vijftigjes voor me hebt, kom ik terug. En weet u, als u dat bedragje er niet voor overheeft, verpats ik die ring en ik durf te wedden dat ik er dan zelfs meer voor krijg. Die inscriptie vijlen ze er voor de nieuwe koper wel uit, foetsie Patrick en Simone, ik moet zeggen dat ik die namen wel even moest ontcijferen. Ik noem mijn voorstel dus een koopje, want je zal maar een nieuwe moeten laten maken. Bovendien heeft dat ook iets achterafs, zeg maar onechts, hoewel u nou juist in de echt verbonden bent door die ring, door deze ene speciale ring. Zeg nou zelf, mevrouw, u kunt dit toch geen beloning noemen voor zoiets unieks met de naam van het echtpaar erin ter bevestiging van die onbreekbare verbintenis?’

‘Die ring,’ zei ze. ‘Die ring, die ellendige ring.’

Simone haalde haar mouw langs haar neus, zocht steun bij de deurpost.

‘Wat krijgen we nou? Gaat u huilen? Nee toch? Dat was denk ik niet de bedoeling. Wat moet ik daar nou mee.’

Even stond de man doodstil en toen, met een grijns: ‘Nou, droog je tranen maar, hoor, want het is maar een grap. Ja, je hoort het goed, een gráp.’

Hij draaide zich half om zodat Simone de vioolkist op zijn rug zag.

‘Je echtgenoot is een aardige kerel. Hij fietst vaak langs als ik sta te spelen. Hij geeft me altijd een euro, soms twee als hij niet goed oplet. Zo aardig zijn de meesten niet, je moest eens horen wat ik soms naar mijn hoofd krijg geslingerd, ze denken de laatste jaren ook dat ik een zigeuner uit het Oostblok ben, ik ben maar opgehouden met “ik ben een Hollander, ein Holländer, a Dutchman”. Dus toen je man daarnet zei dat ik wat kon verdienen als ik je die ring op deze manier, dus een beetje als een boef zal ik maar zeggen, ging brengen en dat het bij een grap hoorde, want dat soort grappen schijnen jullie vaker uit te halen zodat er, zei hij, wat bruis in je huwelijk zit, toen was ik daar wel voor in. Al begreep ik er verder niks van. Ik heb ook geen idee wat het is om getrouwd te zijn, en ik moet er ook niet aan denken ondanks die romantische, liefst triest-romantische deuntjes die ik speel zodat de mensen eerder wat in mijn pet laten vallen. Maar goed, naar dat extraatje, daar had ik best wel oren naar. Wist ik veel. Ik kan het me niet permitteren om vies te zijn van geld, ik bedoel, zoals jij hier woont, zo zal ik nooit van mijn leven wonen. Wat moet ik nou doen? Hij zei dat ik de beloning mocht houden, maar op deze manier hoeft het van mij niet, mevrouw.’

‘Siempje,’ zei Simone. ‘Mijn man noemt me vaak Siempje en ik vind het vreselijk.’

‘Waarom doet je man dat dan? En dan die rotgrap.’

‘Hij haalt vaker grappen uit.’

‘Maar leuk is anders. Je ziet eruit als een geest, ga je soms flauwvallen? Hier, neem die ring alsjeblieft, ik lijk er trouwens wel een ouwe nicht of een patser mee. Jezus, je gaat toch niet echt flauwvallen? Zal ik wat voor je spelen? Alleen ben ik bang dat je dan nog verdrietiger wordt.’

Simone trok zich op aan de deurpost, nam de ring aan en zei: ‘Je verdient een veel hogere beloning. Inderdaad heb ik binnen nog wel wat liggen, ik ben zo terug.’

Met een blos op haar zo-even nog bleke gezicht tilde ze het sieradenkistje uit de linnenkast, legde PATRICKENSIMONE in het vakje waarin ook het boze oog lag en zocht in de kelderkast een geschikt tasje.

De eerlijke vinder had zijn petje afgezet en Simone schatte hem nu hooguit vijfentwintig. Ze reikte hem het linnen tasje met de opdruk van een boekhandel aan.

‘Dank je wel, jongen,’ zei ze. ‘Voor mij is de grap geslaagd.’

-

IK MOET U ECHT IETS ZEGGEN

-

Soms, als ze wat later van haar werk kwam, stond ze met David en zijn dochtertje Ella, dat hij van de opvang had gehaald, in de lift. Zodoende wist ze van welke groenten en muziek hij hield, dat hij drie dagen in de week de zorg voor Ella had, dat Ella als peuter al olijven lustte, dat hij bij de gemeente werkte op de klantenafdeling, dat zijn bril twee verschillende sterktes had, dat hij thuis altijd op zijn sokken liep en dat hij gescheiden was van een grondstewardess. Ze wist inmiddels ook dat hij zijn diepzwarte haar en donkere ogen te danken had aan zijn Indische moeder. Hij woonde nu bijna een jaar in de flat en afgelopen zomer had ze tijdens zijn vakantie voor de planten op zijn balkon gezorgd.

David was niet de enige op de galerij die een computer had, ze had het licht van die schermen in vrijwel elk appartement gezien, maar hij was wel de enige die ze om hulp durfde te vragen. Ze hield een plastic tasje, bedrukt met rode strikjes, tegen haar buik en belde aan. Ze had alleen haar sjaal omgeslagen en voelde de kou onder haar rok kruipen. Ze schatte dat David nu ongeveer zijn oog voor het kijkgaatje hield en, verbaasd omdat ze nooit eerder ’s avonds had aangebeld, haar zag staan. Ze glimlachte.

‘Annie?’ Zijn haar zat slordig, zijn overhemd stond halfopen.

‘Ik wil je iets vragen,’ begon ze. ‘Ik hoop niet dat ik stoor, ik stoor toch niet? Ik wil je vragen of je alsjeblieft een brief voor me wil tikken, ik wil hem morgen persoonlijk afgeven. Ik heb er heel lang over nagedacht of ik het wel moest doen, maar ik kan niet anders. Ik heb geprobeerd hem met de hand te schrijven, ik heb er een blocnote voor gekocht om op de lijntjes te schrijven, maar het blijft er slordig uitzien. Ik ben bang dat degene voor wie de brief is hem dan niet zal lezen, ik wil ook geen fouten maken. Ik heb de brief helemaal in mijn hoofd. Ik dacht aan jou, je hebt me verteld dat je altijd veel aan de computer zit voor je werk.’

Hij zei dat hij uiteraard een brief voor haar wilde tikken en deed een stap opzij om haar binnen te laten.

‘Het gaat over Joey,’ zei ze.

Terwijl hij zijn overhemd dichtknoopte liep hij achter haar aan naar de woonkamer.

‘Je hebt dus wat van hem gehoord?’

Ze schudde haar hoofd. ‘De brief is voor de rechter. Ik wil dat hij meer van Joey weet.’

‘Kan dat wel?’

‘Rengers heet hij. Meester E.M. Rengers. Ik zal ervoor zorgen dat hij hem krijgt. En als hij hem niet wil lezen, dan… nou ja. Maar ik denk dat hij hem wel zal lezen, ik geloof dat het een aardige man is.’

‘Oké.’ Hij tilde de laptop van de bank en zette hem op tafel.

Ze ging tegenover hem zitten, nam het plastic tasje op haar schoot en haalde er een pakje uit dat ze had gewikkeld in papier met dezelfde rode afbeelding als op het tasje, maar dan in het klein. Er zaten een flesje sake en twee kommetjes in.

‘Voor de moeite,’ zei ze.

Hij peuterde aan het plakband.

‘Maak maar open als ik weg ben. Het is niks, iets oosters dat jij, denk ik, wel lekker vindt.’

Hij lachte. ‘Begin dan maar.’

Ze haalde adem, keek op haar handen, strengelde haar vingers in elkaar en zei langzaam: ‘“Geachte heer Rengers, mijn naam is Johanna Theodora Buter, ik ben de moeder van Joey. Ik hoop, edelachtbare, dat u me niet kwalijk neemt dat ik u schrijf.” Ga ik niet te snel?’

‘Gaat goed,’ zei hij. ‘Ga zo maar door.’

‘“Ik had eerst mevrouw Abdi willen schrijven, maar dat zou niet goed zijn, ze moet Joey immers verdedigen. Nu hoop ik maar dat u alstublieft even tijd heeft want ik moet u iets zeggen.”’

‘Even wachten,’ zei David. ‘Oké, ga maar door.’

‘“Ik moet u echt iets zeggen over Joey. Ik zat achter in de rechtszaal, ik had me achter iemand verscholen maar kon u goed zien en u lijkt me een verstandige man. U stelde Joey een vraag. U zei: Word je weleens boos? En toen Joey niks zei, vroeg u: Op wie word je dan boos? En Joey zei dat hij boos werd op oude mensen.”’

‘Sorry,’ zei David en hij herhaalde de laatste woorden terwijl hij ze tikte. ‘Het gaat toch iets te snel. Het is beter als je gewoon doorpraat en ik het opneem, hier, op mijn telefoon, dan kan ik het straks uittikken.’

‘Beloof je dat je alles opneemt en uittikt?’

‘Hier, hij doet het al. Praat maar, zeg maar wat. Het is echt handiger als we het zo doen, ik kan dan ook geen fouten maken.’

‘Maar er is haast mee. En hoe weet ik of alles in de brief komt?’

‘Alles komt erin en ik zal zorgen dat je de brief vanavond nog krijgt.’

Hij tikte op zijn telefoon en liet haar haar eigen stem horen.

‘Ik klink zo meer als mijn dochter.’

‘Ga maar verder, Annie.’

‘Goed. “Joey zei dus dat hij boos werd op oude mensen. Maar toen u vroeg waarom, zei hij niks meer en erna gaf hij ook bij niemand nergens meer antwoord op. Hebt u goed naar hem gekeken? Dan zag u dat hij erbij zat alsof hij is opgezet, hij kan zelfs heel lang zo zitten zonder met zijn ogen te knipperen. Niet ver van mijn huis is een zaak waar ze dieren opzetten. Ze zullen wel zijn doodgeschoten of doodgereden. Er staat daar nu een wolf in de etalage, maar of het nou een wolf is of een papegaai of een poes of een eekhoorn, het is net of ze opgezet nog erger dood zijn, zo is het ook met het kijken van Joey. Ik hoop dat u begrijpt wat ik bedoel.”’

‘Ik vind die wolf behoorlijk indrukwekkend,’ zei David. ‘Ik dacht erover een opgezette schildpad te kopen, omdat die niet erg anders is dan een levende schildpad en Ella zo graag een huisdier wil, maar ik zal het dus maar niet doen. Vind je wel dat dat erbij moet van die dieren?’

‘Ja, het doet ertoe.’ En ze vervolgde langzaam, op bijna plechtige toon: ‘“Mijn dochter en ik hebben verschoningsrecht. Mijn dochter moest er al helemaal niet aan denken om te getuigen. Ze is de oudste en is ook al de deur uit. Ze wil Joey nooit meer zien, wil ook zijn naam niet horen, die maakt al dat ze zowat gaat gillen. Ze is in Almere gaan wonen met haar vriend. Ik spreek haar alleen nog aan de telefoon. Ze heeft een geheim nummer, zodat Joey haar niet kan bellen en haar adres niet te weten komt. Ik weet zelf niet eens precies waar ze woont, op die manier hoef ik ook niet te liegen tegen Joey. Ze krijgt een baby, ik heb dat niet aan Joey verteld, ik wil straks ontzettend graag mijn kleinkind zien.”’

‘Annie. Wat leuk dat je een kleinkind krijgt.’

‘Ja. Dank je. Kan ik door? “Mijn schoonzus zegt dat ik mijn dochter altijd voortrok, maar ik heb haar nooit willen voortrekken, voor een ander leek dat misschien zo, omdat ik met haar niet zulke moeilijkheden had als met Joey. Mijn schoonzus heeft ook makkelijk praten, die heeft van die echte meisjes die als peuters al met gelakte nageltjes rondliepen en die met haar gearmd over straat gaan en de hele dag praten over van alles waar je niks aan hebt. Mijn dochter is meer als ik, haar kan het ook niet schelen dat een of andere filmster gaat scheiden of dat je nepstrengen in je haar kan doen of een vlinder op je bil kan laten tatoeëren.”’

‘Moet dat er echt allemaal in?’ David lachte.

‘Ik wil dat alles wat ik zeg erin komt. Dan weet hij beter wie we zijn.’

‘Oké.’

‘“Mijn dochter is doodsbang voor Joey. Ze sloot zich op in haar kamertje als ik er niet was. Hij liet haar en ook mij vaak voor de lol struikelen. Hij kon rustig een uur lang het licht aan- en uitdoen. Hij heeft mijn dochter met een kleerhanger een gat in haar wang geslagen. Hij piste op haar bed. Hij sloot haar hardhandig op in de kast waar de elektriciteitsmeter hangt en liet haar daar de hele dag zitten, ze had zowat een gebroken rug. En dat deed hij niet één maar wel drie keer. Hij wou niet luisteren en ik kon niets doen als ik naar mijn werk was. Ik vond mijn dochter dan helemaal overstuur als ik thuiskwam. Er zat niks anders op dan de sleutel van die kast weg te gooien. Joey heeft één keer een vriendinnetje gehad toen hij even een eigen woninkje had van de sociale dienst en dat meisje heeft hij ook opgesloten.”’

‘Goh, Annie.’ David keek op en zag dat ze haar ogen dicht had. ‘Ik wist niet dat het toen al zo erg was. Ik moet je bekennen dat ik ook best bang voor hem was. Niet dat hij me iets heeft misdaan, hoor, maar met Ella keek ik wel altijd eerst of hij niet op de galerij liep.’

Annie deed haar ogen open en knikte.

‘Dus dat meisje had hij ook opgesloten…’ zei ze. ‘Hij sloot haar op in de douchecel toen het een ijskoude winter was. Kan je dat er nog bij zetten? Goed, ik ga verder. “Joey snoof toen lijm, net als dat meisje. Hij heeft ook een jongen met wie hij een tijdje omging – Antonio heet hij – het ziekenhuis in geslagen. Antonio zou hem ergens mee helpen, ik zal het maar zeggen, het ging om een auto die ze wilden stelen en dat gebeurde niet voor de eerste keer, maar Antonio maakte een fout en dat heeft die arme jongen geweten. Joey heeft ervoor gezeten in een jeugdgevangenis. Hij zat daar het liefst achter een playstation, maar hij kreeg ook kooklessen, daar had hij wat aan. Ze kwamen van de jeugdzorg bij me thuis kijken, stelden vragen. Een van ze zei dat emotionele verwaarlozing je kan verwonden en dat ik het misschien al verkeerd had aangepakt toen Joey zeven maanden was. Ze maakten me in de war, ik weet heus wel dat de opvoeding een mijnenveld is, maar ik weet niet hoe ik het beter had moeten doen.”’

‘Natuurlijk weet je dat niet, Annie, dat weet niemand, ik ook niet. Ik denk trouwens, ik weet wel zeker dat je een goede moeder bent geweest. Sorry, ik zal je niet meer onderbreken.’

‘Geeft niet.’ Ze strekte haar vingers, verstrengelde ze weer. ‘“Joey deed als kind al rare dingen. Hij leek soms lief, hij kon je nootjes of een stukje van een gevulde koek of snoepjes aanbieden en die daarna dan naar je hoofd smijten. Als er een foto werd gemaakt zorgde hij altijd dat hij er met een schreeuwende mond op stond. Hij wilde altijd aandacht, als het niet goedschiks ging dan maar kwaadschiks. Hij hing aan me, hij had een flinke stem, hij schopte als ik niet snel genoeg reageerde. Ik schaamde me als anderen het zagen. Weet u, hij had geen ambities, hij had geen hobby’s, hij is eigenlijk altijd kwaad.

Als tiener kroop hij ’s nachts soms bij me in mijn bed. Ik dacht toen dat hij dat misschien deed omdat hij bang was, dat hij toch ergens gevoel had, nu denk ik dat hij het deed om me te pesten. Op school was hij ook moeilijk, ik moest vaak komen praten. Hij heeft op zeker zes scholen gezeten. U zal wel weten hoe het met moeilijke jongens is. Mevrouw Abdi weet dat natuurlijk ook. Ik weet niet of ze Marokkaans is of uit een van die andere landen met van die jongens die vaak in de misdaad belanden, maar dat maakt niet uit, ze moet haar werk doen, dus voor Joey opkomen, en ik vind dat ze erg haar best doet. Joey is ook nog omgegaan met een paar van die Marokkaanse knullen, maar dat heeft niet lang geduurd, hij functioneert niet in een groep.

Ik heb gelezen dat je bij de geboorte van een jongen al kan weten dat er vier keer meer kans is dat het een moordenaar wordt dan bij een meisje. Dat verbaast me niks, kijk maar naar al die oorlogen en naar die kerels die je op televisie ziet, of ze nou ergens kwaad of blij om zijn, ze hebben er altijd zin in om te schieten, al is het maar in de lucht. De meesten houden nou eenmaal van messen en pistolen en anders gebruiken ze hun vuisten wel. Bij Joeys vader zaten ze ook los. Hij woonde bij ons tot Joey bijna tien was. Joey loog heel makkelijk, hij ontkende altijd dat hij iets gedaan had. Als ik erachter kom dat je liegt is de volgende klap nog harder, zei zijn vader, dus er vielen heel wat klappen. Ik vond het vreselijk, maar Joey huilde nooit, hij keek alleen maar met die strakke, borende ogen. De klappen hielden pas op toen zijn vader wegging om een ander, de zoveelste ander, hij schepte daar altijd over op. Om die laatste ging hij weg omdat ze zwanger was en een café had. Die vrouw is dood door een ongeluk, maar dat doet er verder niet toe. Joeys vader heeft erna nog een keer voor de deur gestaan, maar mijn dochter en ik wilden absoluut niet opendoen. Ik weet niet waar hij nu uithangt, of hij misschien uit de krant heeft begrepen dat die moordenaar van negentien zijn zoon is, misschien is hij zelf ook wel dood.

Ik weet niet of u kinderen heeft. Ik weet ook niet of mevrouw Abdi kinderen heeft, misschien vindt ze haar werk belangrijker, dat is tegenwoordig vaker het geval en dat begrijp ik wel. Ik heb zelf ook altijd gewerkt. Het is niet zulk voornaam werk, ik stel geschenkpakketten samen. December is de drukste tijd. Dan gaat er naast flessen wijn ook veel vers, nou ja: vers met een datum erop, zoals gerookte zalm en koekjes, in de dozen. Nu is het vrij rustig, maar er zijn altijd wel relatiegeschenken. Ik heb het door de jaren heen zien veranderen. In plaats van een pak koffie of thee is het nu vaak iets als speciale olijfolie of azijn, een potje pesto of tapas. De vraag naar een cosmetisch pakket neemt ook toe. En in plaats van iets oud-Hollands iets oosters, iets Japans. Een pak gekleurde pasta vult ook lekker op. En de mensen willen er graag een blijvend cadeautje in, een koffiemok, een kurkentrekker, een pen met opdruk, iets van Delfts blauw bijvoorbeeld of een beeldje dat iets voorstelt, zoals een handdruk. U krijgt nu en dan vast zelf zo’n pakket. Ik bezorg ze ook. Een paar maanden geleden bracht ik een stel pakketten naar een sociale werkplaats, waar door gehandicapten van alles wordt getimmerd en geschilderd en waar we zelf ook weleens dingen van betrekken, en daar zag ik Antonio bezig met een kinderkapstokje.

Joey vertelde nooit wat hij deed of gedaan had, je werd er ineens mee geconfronteerd. Ik heb hem zo vaak gevraagd wat hij uitspookte en dan zweeg hij, loog iets bij elkaar of schold me uit. Eén keer zei hij dat hij niet wist wat hij had gedaan omdat er modder in zijn hoofd zat. Ik hoop dat ik u er niet mee verveel dat ik zoveel vertel, maar het spookt vreselijk in mijn eigen hoofd. Misschien lijkt het ergens wel op die modder van Joey. Ik slikte altijd al slaappillen, maar nu neem ik er al eentje als ik van mijn werk kom, tegelijk met mijn eten, anders word ik gek van het piekeren. Zonder dat ik het in de gaten had, heb ik van ellende soms zo aan mijn haar getrokken dat ik een pluk in mijn hand hield.

De enige om wie Joey leek te geven was zijn oma. Hij ging steeds vaker bij haar langs. Ze gaf hem geld, dat natuurlijk ook. Maar toch, er was iets. Hij deed haar boodschappen en dankzij die kooklessen kookte hij ook voor haar. Het leek even rustig, maar ze kreeg een heel gemene kanker en toen ze doodging is het rietje, want zo zie ik dat voor me: een rietje waardoor hij nog net een beetje de wereld in keek, geknapt. De dag na haar begrafenis begon hij oude mensen aan te vallen. Hij heeft een vrouw gewoon omgeduwd, waardoor ze een heup brak, en hij heeft een man zijn neus gebroken en het hondje van die man tegen een boom gekwakt. Hij had altijd een mes bij zich, hij sliep ermee. Met dat mes heeft hij dat oude echtpaar net zo lang gestoken tot ze niet meer bewogen. En het meisje dat te hulp schoot heeft hij toen ook doodgestoken, u weet het. Hij zat onder het bloed toen hij voor de deur stond, ik krijg dat beeld niet uit mijn hoofd. Binnen ging hij gewoon op de bank zitten. Er ligt nu een deken overheen, ik krijg de vlekken er niet uit. Wat dacht hij nou? Dat ze hem niet zouden vinden?”’

Ze zweeg even, zei toen: ‘Er is nog iets wat ik niet kwijtraak, dat hondje, hoe hij dat tegen die boom kreupel slaat, ik zie dat vaker voor me dan dat ik aan die arme mensen denk. Misschien ben ik ook wel niet in orde en heeft Joey dat van mij. Maar dat moet je maar niet opschrijven, David, dat mag niet in de brief.’

‘Dat zet ik er niet in, natuurlijk niet, maar er is niks mis met je, Annie, het is heel begrijpelijk dat je van slag bent. Wil je een glaasje water? Of misschien iets anders? Een biertje?’

‘Nee, ik hoef niks. Klink maar niet zo bezorgd. Ik ben kalm, ik ben heel kalm, ik weet precies wat ik wil zeggen. Ik ben bijna klaar. “Ik hoop echt dat ik u niet vermoei of uw tijd of goede humeur verstoor. Ik ben niet zo’n prater en nu zit ik maar te schrijven en te schrijven. U krijgt al zoveel narigheid en ellende te horen over al die criminelen. Ze zeggen weleens dat het begint met een fiets stelen, pesten, uitlokken, liegen, iemand een keer te hard slaan, en dat het later weer goed komt. Die goedwillende, goedgelovige mensen die ervoor geleerd hebben zullen dat ook bij Joey wel weer denken, maar zelfs dat rietje komt bij hem niet terug. Hij zal ze naar de mond praten om ze later aan te vallen. Het komt met Joey niet goed, nooit, gelooft u mij. Hij is gevaarlijk en zal dat altijd blijven.”’

‘Je zal wel gelijk hebben,’ zei David, ‘maar jee, is het niet wat te hard om zo te eindigen?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Nog een paar regels. “Ik hoop dat u, na dit alles te hebben gelezen, kan begrijpen dat u beter niet mild over Joey kan oordelen. Het is goed dat het in dit land geen oog om oog is en dat de doodstraf is afgeschaft. Maar als u in mijn hart kon kijken, zou u zien dat ik wens dat die hel voor hem en voor ons ophoudt en dat ik had gewild dat al die bloemen, knuffels en brandende kaarsjes er niet voor dat echtpaar en dat meisje waren, maar voor Joey, ja, dat ik wou dat hij het was die was vermoord. Met vriendelijke dank voor uw aandacht en veel hoogachting, Annie Buter.”’

-

DE TONEELMEESTER

-

Nadat Thomas Terlier een kop soep had gegeten vulde hij zijn lunchbox met vier boterhammen, een notenreep en een appel. Hij had zevenentwintig jaar in dit huis gewoond en op de inbreng van een afwasmachine en een nieuw fornuis na was er niets aan de keuken veranderd. Wel had hij onlangs een foto van Dini, zijn vrouw, op een van de bovenkasten gezet en of hij nou de keuken in liep vanuit de gang of vanuit de tuin, het was of haar ogen meebewogen en liefdevol of goedkeurend naar hem keken.

Dat ze in haar slaap was gestorven bood aanvankelijk enige troost. Later verweet hij zichzelf dat hij een onverstoorbare slaper was. Wie weet had ze in nood verkeerd, zijn naam genoemd, hem zelfs nog geprobeerd wakker te maken. Ze had die middag tijdens het eten gezegd dat ze dacht dat ze griep kreeg. Het had hem niet verontrust, er hadden meer mensen griep, er waren in die week ook minder kaarten aan de kassa van het theater verkocht en er stonden meer betaalde stoelen leeg. Om zes uur had hij nog met haar gebeld en ze zei dat ze vooral moe was en niet lang op zou blijven. Toen hij thuiskwam, las hij nog wat in de krant die ze bij zijn stoel op de tafel had gelegd en dronk een kop thee. Even na twaalven ging hij naar bed en zag dat Dini sliep. Ze had het leeslampje in de slaapkamer op zijn nachtkastje aangelaten en het licht viel over zijn blauwe pyjama, die, keurig opgevouwen, als een vijvertje op het kussen lag. Hij wist nog waar hij aan had liggen denken voor hij in slaap viel. Aan de ster in de ruit naast de ingang van het theater die er nu al drie dagen zat omdat nog niemand van de verzekering was komen kijken. Het supermarktkarretje dat verderop had gelegen moest ook in het onderzoek worden betrokken en wachtte in een hoek van de garderobe. Het personeel was het erover eens dat de klierende jongens die wel vaker bij het theater rondhingen het moesten hebben gedaan. Dini noemde ze baldadig, een woord dat uit haar mond feestelijk klonk. Hij herinnerde zich dat hij Dini’s rug had geraakt toen hij zich op zijn zij draaide. Ze ademde toen nog. Al was hij daar later niet meer zeker van.

Vrijwel elke ochtend als hij wakker werd, zag hij weer voor zich hoe hij die ochtend was opgestaan en dacht dat ze nog sliep. Hij had de gordijnen opengeschoven. Hier en daar lag op het gras en de struiken nog wat sneeuw. Ergens priemde de waarheid, maar hij was hardop en enthousiast begonnen over de voorstelling van de vorige avond van een ensemble dat Las Palabras heette en dat liedjes in verschillende talen zong, van IJslands tot Baskisch tot Hebreeuws. Toen Dini niet reageerde, was hij naast haar op bed gaan zitten, en zonder naar Dini te kijken had hij zijn hand gelegd op haar wang die droog en koud voelde en daarna haar neus, haar voorhoofd, haar oor, haar arm. Hij dacht er niet graag aan terug, voelde zich er soms door overvallen en probeerde dan uit alle macht aan iets anders te denken, een voetbalwedstrijd, een struik die gesnoeid moest, de handigheid van een vierkleurenbalpen, Jonas, de licht- en geluidstechnicus die zijn haar had geblondeerd, iets wat hoe dan ook met zijn werk vandoen had. Er kwamen ook wel andere herinneringen op, spontaan, maar ook langzaam, glijdend bijna. Dini in de zon in hun tuin. Dini in de weer met pannen en servies. Bij de voordeur, verjaardagen, een Engels park, een ezeltje. Met Katja, hun dochter, op de arm. En later, op de fiets, bij school, de gezamenlijke vakanties. Lachend, altijd lachend. Ze had een lief gezicht dat zelfs lief bleef als ze boos was. Vreemd genoeg was het juist dat wat hem had geërgerd en wat hij zichzelf na haar dood kwalijk nam.

Hij stopte de lunchbox, in zijn geval een dinerbox, al bestond dat woord niet voor zover hij wist, in zijn fietstas, toen de bel ging. Even dacht hij dat het Katja was die weer eens haar sleutel had vergeten, maar dat blije moment was meteen voorbij toen hij besefte dat het geen weekend was. Hij bleef stil naast zijn fiets staan en schrok toen een hand door de gleuf van de brievenbus kwam en een paar ogen hem aankeek.

‘Hoi.’ De stem van een vrouw. ‘Hoi Thomas, ik zie je.’

Hij had geen idee wie het was, maar deed open en verontschuldigde zich.

‘Maakt niet uit, Thomas, je weet tegenwoordig niet meer wie er zomaar aanbelt, al die gekken en dieven. Nou, ik kom niet met zo’n smoesje als “Ik ben de weg kwijt en nu ben ik zo moe, hebt u alstublieft een glaasje water” en als je dan wordt beroofd zonder een klap op je kop mag je nog blij zijn.’

Ze stond bijna tegen de drempel aan, in haar stevige handen een koektrommel met op het deksel een onduidelijke afbeelding. Voor de stoep een kleine paarse japanner die zo glom dat hij nieuw moest zijn of net opgepoetst. Hij herkende de vrouw die een eind verderop aan de andere kant van de brug woonde. Ze had een dochter die op school een tijdje met Katja was opgetrokken. Hij herinnerde zich dat ze op Dini’s begrafenis was en hem een harde zoen op zijn wang had gegeven. Was haar naam niet Thea? Ze stak de trommel voor zich uit en zei: ‘Net gebakken. Voel maar, dan voel je dat ze nog warm zijn.’

‘Ik geloof je.’ Hij was er vrij zeker van dat ze Thea heette.

‘Toe, voel maar eens.’

Hij raakte de trommel aan en hoewel het blik eerder koud dan lauw aanvoelde, beaamde hij dat het nog warm was.

‘We komen elkaar nooit tegen,’ zei ze. ‘Ik zie je weleens als je langs mijn huis fietst, maar we zien elkaar bijvoorbeeld nooit in de winkelstraat. Je leidt natuurlijk een onregelmatig leven, dat weet ik van Dini, niet dat ze erover klaagde, hoor. Ik had je anders allang gevraagd hoe het met je gaat en aanbellen doe je niet meer zo makkelijk als vroeger. Maar nu dacht ik: vooruit, ik ga gewoon langs maar niet met lege handen. Ik weet nog dat Dini ook wel bakte als er wat op school te vieren viel, ik dacht: misschien houd je wel van koekjes, ik hoop het maar, anders sta ik hier een beetje voor gek.’

‘Wat aardig van je,’ zei hij bedremmeld. ‘Alleen moet ik zo naar mijn werk.’

‘Zeker al voor de avondvoorstelling? Vanavond is Pol Albers, hè? Ik zag een aankondiging. Je moet zeker van alles voorbereiden.’

‘Klopt, ja.’

‘Misschien heb je nog heel even tijd om een koekje te proeven voor ze helemaal zijn afgekoeld? Ik moet je zeggen dat ik me eerlijk gezegd ook een beetje schaam dat ik niet eerder naar je toe ben gekomen, want hoelang is het nu geleden? Een halfjaar?’

‘Iets meer dan vier maanden.’

‘Dat bedoel ik.’

Ze trok de koektrommel wat dichter naar zich toe en hij begreep het gebaar.

‘Ik heb nog wel even tijd. Misschien wil je een kop thee?’

‘Echt? Ik wil je niet storen, hoor, en ik zou niet op mijn geweten willen hebben dat je straks te laat in het theater bent. Eén kopje dan.’

Ze stond al binnen in haar korenblauwe, mouwloze jurk met een verkreukelde split, liep naar de woonkamer en zette de trommel op tafel. Ze keek om zich heen en zei dat ze zich de kamer kon herinneren, maar dan in spiegelbeeld. Terlier ging naar de keuken en ze kwam achter hem aan.

‘Dat is een mooie foto van Dini, een van de laatste tijd zeker. Staat wel een beetje hoog, maar ja, je bent een lange man. Het viel me al op dat je binnen niks van haar hebt staan, ook niet van je dochter, maar hier kan natuurlijk ook. Er bestaan mensen die helemaal geen foto’s in huis willen, die willen zeker geen herinneringen hebben. Ik heb er van Frank meerdere staan, zelfs een babyfoto. Frank is al haast drie jaar dood, dat is ook de reden waarom onze Marjan haar school niet heeft afgemaakt. Katja wel, hè? Die studeert zelfs, ze vertelde het me op de begrafenis, of was het een crematie?’

‘Crematie,’ zei Terlier.

‘Iedereen zegt altijd begrafenis, ook bij een crematie. Wat maakt het uit, hè, behalve dat je bij een graf nog langs kan gaan. Maar ja, dat kan eigenlijk ook wel bij een urnengraf. Is het een onderwerp waar je het liever niet over hebt? Dat kan ik best begrijpen. Ik wilde na Frank ook liever aan het leven herinnerd worden. Het geeft niet wat voor thee je zet, hoor, ik heb een sterke maag. Ik zie dat je een fijne oven hebt. Laat mij de kopjes binnenbrengen, ik zie ze al staan, of gebruik je een eigen kopje? De meeste mannen drinken graag uit een mok.’

Hij schudde zijn hoofd en zodra ze hem haar rug had toegedraaid keek hij op naar de foto, maar het leek of Dini van hem wegkeek. Tegelijkertijd was het of de aanwezigheid van de hem nauwelijks bekende vrouw als een benauwende damp het huis begon te vullen, waardoor hij langer dan nodig in de keuken bleef en wat met lades en bestek rommelde.

‘Kan ik je ergens mee helpen?’ riep ze opeens.

Hij kuchte. ‘Een moment, ik kom eraan.’

‘Wat goed trouwens dat je thee lust,’ zei ze toen hij met de zwarte, Engelse theepot de kamer binnenkwam. ‘De meeste mannen die ik ken geven er niet om.’

Ze hield hem de trommel voor. Hij zag vierkante koekjes met in het midden een amandel of een half bolletje gember en koos de gember.

‘Dank je, Thea.’

‘Thera,’ zei ze. ‘Een normale vergissing, hoor, het scheelt ook maar één letter.’

‘Sorry, Thera.’

‘Welnee, zeg, ik hoor het mijn hele leven al.’

Terwijl ze in haar kopje blies keek hij naar de ringen aan haar vingers, haar oranjerood gelakte nagels. Erachter het gelijnde, niet lelijke gezicht, de lippen gestift in de kleur van de nagels, het rossige, halflange haar, waar de oorringen doorheen staken. Een paar dagen geleden had hij net zo aan tafel gezeten tegenover Katja, zich verbazend over haar huid, smetteloos en glad, alsof ze geen poriën had. Met meer dan plezier had hij naar haar geluisterd, het maakte niet uit waarover het ging, de stad, een film, een vak dat ze lastig vond, het gebroken been van een studiegenoot. Praat maar, had hij gedacht, praat maar veel tegen me.

‘En, is het lekker?’

De smaak van gember drong tot hem door. ‘Zeker. Heel lekker. Waarom neem je er zelf niet een?’

‘Omdat ze allemaal voor jou zijn. Toe, probeer ook een amandel.’

Ze lachte en hij verbaasde zich over haar tanden, de gebleekte tanden die hij ook wel bij artiesten zag.

‘Katja woont ook op kamers, hè, vertelde ze me. In een echte stad is heel wat meer vertier dan in een provinciestadje. Ik had het Marjan ook gegund, maar het is zoals het is, ik stond er ineens alleen voor en ze had een vriendje en niet zomaar een vriendje, het was echt aan en dan ga je niet zo makkelijk weg. En nu is het te laat, ze gaan trouwen, ze moet wel.’ Ze nam een slok van haar thee en trok haar mondhoeken omlaag. ‘Begrijp me goed, ik ben blij voor ze, maar ik zie er niet naar uit om nu al oma te zijn.’

Met een steek kwam bij hem op hoe Dini zou hebben gekeken als er een kleinkind op komst zou zijn geweest. Ook dat was haar afgenomen.

‘Ik had nog wel een ander leven gewild,’ vervolgde Thera. ‘Een tweede leven, zal ik maar zeggen, wat nieuws, wat avontuur. Ik ben er nog jong genoeg voor.’

Terlier glimlachte beleefd, keek op zijn horloge.

‘Je moet naar je werk en ik houd je maar op. Dat is lekkere thee, alleen nog een beetje heet. Echte thee, hè, geen zakje.’

Hij knikte. ‘Ik moet inderdaad zo gaan.’

‘Katja zal haar moeder ook wel erg missen.’

‘Ja,’ zei hij droog.

De eerste weken na Dini’s dood hadden ze veel over haar gesproken. Geleidelijk aan was het minder geworden en hij verwachtte dat het nog lang zou duren voor ze het zouden kunnen op een manier die niet direct het gemis aanscherpte.

‘Wat vind je van Pol?’ vroeg ze opeens.

‘Wat ik van hem vind? Het is een cabaretier.’

‘Je kijkt nogal zuinig.’

Wat wilde ze? Hij had principes en een ervan was dat een toneelmeester neutraal hoorde te zijn, buitenshuis had hij zich dan ook nooit kritisch over een voorstelling, hoe lamentabel ook, uitgelaten. Alleen Dini had geweten wat hij er werkelijk van vond.

‘Het is een lul, hè?’

Hij ging wat meer rechtop zitten, maar liet verder niets merken.

‘Ik heb het van een vriendin van me. Hij heeft haar twee jaar terug toen hij hier ook optrad, een klap op haar achterwerk gegeven en zei toen dat ze een paardenreet had.’

‘Dat is niet erg fraai,’ zei Terlier en hij dacht aan de caissière, die hem destijds hetzelfde verhaal had toevertrouwd.

‘Nou heeft ze wel een paardenreet, maar zoiets zeg je toch niet? Ik wil niet zeggen dat ze er een trauma aan heeft overgehouden, maar ze kan die kop van hem niet meer zien, zegt ze, en als ze zijn affiche ziet loopt ze er met haar ogen dicht langs.’

‘Begrijpelijk.’

‘Hij heeft haar ook een broodje laten halen. En weet je wat hij zei? Hij zei dat het geen broodje konijnenvoer moest zijn, maar een broodje Bambi. Wat vind je daarvan?’

Ook dat verhaal kende hij. ‘Heb je het over Diana, de caissière?’

‘Nee, die ken ik niet, die is het niet. Mijn vriendin werkte toen kort in de garderobe, ze was al op zoek naar een andere baan. Maar wat vind je van dat broodje?’

‘Hij heeft die mop in een show gebruikt.’

‘Mop? Noem je dat een mop? Zonde van die rosbief, maar ze had dat broodje in zijn snuit moeten smeren.’

Terlier had het een onbetamelijke mop gevonden en zei: ‘Het heet dat de beschaving van mensen valt af te meten aan hoe ze met dieren omgaan. Ik ben het daar wel mee eens, maar dat staat los van wat je mag zeggen, ook als cabaretier.’

‘Hij kon dat broodje bovendien zelf toch wel halen. Ze zegt dat hij zo ongeveer iedereen liep te commanderen.’

‘Kunstenaars kunnen lastig zijn. Het hoort erbij, vaak komt het door nervositeit.’

‘Wat doe je dan als ze lastig zijn?’

‘Geduldig blijven,’ zei hij bedachtzaam. ‘Helpen. Kalmeren. Bovenmatige zenuwen kunnen van iemand een ander mens maken. Een blazer kan bijvoorbeeld denken dat een andere muzikant zijn riet stuk heeft gemaakt en redeloos ruzie gaan zoeken. Er kunnen ook bezoekers zijn die boos worden omdat er bijvoorbeeld iemand in ondergoed aan de piano zit. Het gaat erom dat je voor ogen houdt dat het om kunst gaat en dat die niet beknot maar gesteund moet.’

‘Je bent een goed mens, Thomas.’

Hij nam een slok. ‘Als ik de deur van het theater achter me sluit, denk ik er verder niet meer aan. Of het moet zijn dat ik nadenk over een andere belichting of nieuwe stoelen. De mensen willen tegenwoordig ruimer zitten, we zullen van driehonderdtwintig naar tweehonderdtachtig plaatsen moeten.’

‘Ze zei dat Pol tegen jou ook zo deed, dat hij je zelfs beledigd heeft tijdens een show omdat je zijn piano aan de verkeerde kant had gezet en dat hij die piano toen ging interviewen over jou.’

Hij glimlachte en dacht aan het verzoek van de cabaretier vanavond te zorgen voor een trap op het podium van ‘minimaal vijf, maximaal zes treden’.

‘Ze zei ook dat hij je een doodgraver had genoemd.’

Hij dronk zijn kopje leeg en stond op. ‘Je vriendin houdt kennelijk van roddels.’

‘Jee, ik hoop dat je het niet erg vindt dat ik dit allemaal zit op te rakelen, ik had graag met je over Dini willen praten. We hebben niet zo heel lang terug op de bank in mijn voortuin gezeten. Ik wou dat ik haar vaker had gezien, ik vond haar erg aardig, ik begrijp het als je verdriet hebt, bij vlagen ben ik zelf ook weer totaal van slag als ik aan Frank denk. De eenzaamheid, het is de eenzaamheid.’

Er klonk zowaar een snik in haar stem.

‘Het spijt me, ik moet echt gaan.’

‘Als ik je nou maar niet te lang heb opgehouden. Ik had het liever met je over leuke dingen gehad. En nu staat je ook nog eens een avond te wachten die helemaal niet leuk is voor je.’

‘Ach, wat is leuk.’

Tot zijn schrik zei ze dat ze de trommel bij hem achterliet en toen hij voorstelde wat koekjes in een van Dini’s trommels te doen, zei ze op een toon die hem aan een heks in een kindervoorstelling deed denken: ‘Nee, die blijft gezellig hier.’ Ze duwde er het deksel op, gaf er nog een roffel op met haar nagels. Terlier zag nu dat de afbeelding een beer voorstelde die zijn poot aflikte.

Hij ging haar voor naar de hal, waar net voldoende muur was voor zijn fiets. Tussen ‘sterkte vanavond’ en ‘nou, tot ziens dan maar’ kwamen haar nagels omhoog die zich om zijn schouders bogen en met een zacht gezoem werd een kus dicht bij zijn mond gedrukt.

Zijn mouw hielp de kus niet weg en hij haastte zich naar de keuken, pletste water tegen zijn wang, droogde hem ruw met de met libellen bedrukte handdoek die Dini ooit in een museumwinkel had gekocht. Keek ze naar hem? Met begrip? Medelijden? Spot? Haar blik zei niets, ook niet toen hij een stap opzij deed en een achteruit en weer terug. Waar hij naar stond te kijken bleek opeens niet meer dan een moment op papier, uit een tijd die zich had losgescheurd. Vergaan, voorgoed vergaan. Hij ging op een keukenstoel staan en legde de foto plat.

Amper twintig meter van zijn huis stapte hij van zijn fiets. Hij had daarnet zijn vrouw geschonden, gestraft. Wat maakte het uit als hij een bijgelovige dwaas was?

Hij zette de fiets tegen het hek van de voortuin van een huis waar een broer en zus, beiden ver in de tachtig, sinds de dood van hun ouders woonden. Voor zover hij wist, vond niemand in de buurt dit eigenaardig. Misschien omdat de voortuin er zo onberispelijk uitzag met het paadje van grind, de bijgehouden borders, de struiken waar geen uitgebloeide bloem of geel blaadje aan zat. Mensen die zo hun groen verzorgden, moesten wel voorbeeldig zijn, aseksueel uiteraard, mensen bij wie je je hooguit een kleine schouderklop kon voorstellen. Hij ging zijn huis binnen, klom op de keukenstoel, zette de foto recht. Sorry, lieverd, sorry.

Nog steeds enigszins ontdaan en met toenemende tegenzin fietste hij naar het theater. Maar terwijl de glazen draaideur hem binnenliet wist hij die tegenzin los te laten. Artiesten mochten dan beweren dat ze een ander werden zodra ze op het podium stonden, het gold evengoed voor hem. Om die reden had hij ook tijdens het uitoefenen van zijn functie van begin af aan een zwart kostuum, wit overhemd en zwarte stropdas gedragen, het colbert altijd dichtgeknoopt. Toen hij zichzelf niet veel later in een spiegel van de foyer langs zag lopen, dacht hij aan Albers’ opmerking. Doodgraver. Hij rechtte zijn rug. Wat was daar voor oneerbaars aan? Waarom hadden mensen erom gelachen? Omdat ze in een zaal geacht worden te lachen om een humorist, ze zijn er immers voor van huis gegaan. En anders lachen ze wel omdat ze zich ongemakkelijk voelen. De zenuwlach, hij kende die lach maar al te goed. Hij moest er niet aan denken zelf in de zaal te zitten en met de massa te moeten meelachen. Voor Pol Albers wilde hij de rol van doodgraver trouwens graag spelen. Hij zou zich zelfs met wat poeder van de visagist kunnen opbleken. In ieder geval zou hij geen spiertje vertrekken, hoe grof of joviaal de cabaretier zich ook zou gedragen.

Voor de tweede keer controleerde hij het podium. De staande microfoon, die Albers naast de t.bone Headmike wenste, ongeveer een meter van het gordijn. De piano rechtsachter. De huishoudtrap, die niet uit de ruimte met rekwisieten kwam maar uit de inloopkast met schoonmaakmiddelen, links. De belichting was in orde, het gordijn kon dicht tot de voorstelling. Met Jonas deed hij nog een soundcheck. De schoolvakantie begon volgende week en Jonas, vader van twee dochters van twee en vier, had een camping in Zeeland besproken en zag het vanwege de weersvoorspelling somber in.

‘Wat voor weer ook, kinderen vinden het altijd heerlijk aan zee,’ stelde Terlier hem gerust. ‘Gewoon kaplaarsjes mee.’ En hij dacht aan Katja’s kaplaarsjes, maat zesentwintig, die Dini en hij uit vertedering onder de kapstok hadden laten staan en die hij een paar dagen na de begrafenis in de gangkast had opgeborgen. Ook dat was een schending. Hij zou ze terugzetten. Morgen. Vanavond nog.

Hij nam even de tijd voor zijn boterhammen en appel, stak de notenreep in zijn zak om na de pauze achter de coulissen op te eten. Om vijf voor acht klopte hij op de deur van de kleedkamer en deelde de cabaretier mee dat hij hem over stipt een kwartier zou ophalen.

‘Doe je dat zelf? Heb je daar geen leuke stagiaire voor?’

De visagist, een magere man van in de zestig, grijnsde naar Albers in de spiegel terwijl hij met een sponsje wat make-up op zijn konen tipte.

‘By the way, heb je een borrel voor me?’

‘Als u daar eerder om had verzocht, had ik die voor u verzorgd.’

‘Wat, je gaat toch niet zeggen dat er geen drank is?’

‘De bar is in de pauze geopend voor thee, koffie, frisdrank, wijn en bier, ook niet-alcoholisch. Geen sterkedrank. Het spijt me voor u.’

‘Doe niet zo raar, man, uit welke operette kom jij tevoorschijn?’

‘Ik kan u nog een glas water bezorgen, maar als het goed is hebt u het flesje bronwater gevonden.’

‘Wat een godvergeten uithoek is het hier, waar doe ik het allemaal voor, ziek word je ervan.’

‘Een paracetamol wellicht?’

‘Ga weg, man.’ En tegen de visagist in de spiegel: ‘En jij ook, ik zie er weer goed lelijk uit.’

‘Nog eventjes de handen,’ zei de visagist.

‘Niks handen, klaar is Kees, tijd om me te concentreren.’

‘Ik haal u stipt tien over acht,’ zei Terlier.

‘Oké, maar nu ophoepelen, meneer Stipt.’

In de minuten die restten keek Terlier hoe de zaal volliep. Hier en daar begroetten mensen elkaar, een monter geroezemoes, ze hadden er duidelijk allemaal zin in. Weg van de vaat, de kinderen, het geluid van de buren, van ellende op de televisie, van benen op de bank en in slaap vallen, op naar een avond lol met Pol. Achter een groepje dat hij vaker had gezien en dat waarschijnlijk ieder seizoen een abonnement had, verscheen een vrouw in een jurk zo geel dat het was of een brandende lampion tussen de vijfde en zesde rij schoof. De woorden van de cabaretier waren aardig op hem afgeketst, maar nu zochten zijn vingers houvast aan de knopen van zijn colbert. Thera. Waarom had ze hem vanmiddag niet gezegd dat ze hier zou zijn? Had ze alsnog een van de niet opgehaalde kaarten kunnen bemachtigen? Ze zat vier stoelen van het gangpad. Hij zag nog net een gedeelte van de boothals, de gele reep stof op haar schouder, de zijkant van haar hoofd met het rossige haar, opgestoken, zodat de oorringen vrij hingen.

Terlier haalde diep adem, keek op zijn horloge, zag dat het bijna elf over acht was en haastte zich naar de kleedkamer. Hij klopte aan en wist met kalme stem te zeggen: ‘Tien over acht, meneer Albers.’

‘Ready, steady, go!’ riep Albers.

Terlier rook dat de man had gedronken. Hij vond dat hij zich niet met de behoeftes van de artiesten hoorde te bemoeien, maar zei nu: ‘Ik begrijp dat u toch nog van drank bent voorzien.’

‘Ha, wat dacht je dan, meneer Stipt, ik kom wel vaker in een gat als dit, dacht je dat ik daar geen rekening mee hield? Hier.’ De cabaretier tikte op zijn broekzak. ‘Geen heupflesje maar fleuphesje, dat klinkt wat meer verstopt.’ Hij liet de luide lach horen die een publiek altijd wist aan te steken voor hij ook maar iets had gezegd. ‘Staat de trap waarom ik had gevraagd aan de goede kant van het podium? Want ik herinnerde me je weer, je had vorige keer een fout gemaakt, weet je dat zelf nog? Ik zei dat die piano links moest en het ding stond rechts. Je moet het zien vanaf mijn point of view, niet vanuit de zaal. Dus ik hoop dat die trap en de piano goed staan,’ zei hij op dreigende toon en schoot weer in de lach.

Terlier stond stil tussen de coulissen en zei: ‘Nog een kleine twee minuten.’

Terwijl de mededeling over niet toegestaan gebruik van de mobiele telefoon en audio- en visuele opnames klonk, stak de cabaretier zijn hoofd tussen de gordijnen. Gelach in de zaal. Hij begon het gordijn open te trekken en geërgerd drukte Terlier op de knop waardoor het mechaniek zijn werk deed. Evenals bij zijn vorige optreden deed de cabaretier nu of hij het gordijn openduwde en alsof dat een zware klus was. Hij reeg een paar grappen over de politiek en een mop over een ober aaneen, zong aan de piano een liedje over twee wormen en een liedje over een damestas, ijsbeerde over het toneel alsof hij nadacht, stond opeens stil en deed het geluid van een wind na. De hoge lach van een paar vrouwen in de zaal.

‘Wat was dat nou?’ Hij hield zijn hand achter zijn oor. ‘Hoorde ik daar de schetenman? Ik heb het me toch niet verbeeld? Kan iemand hem zien? Of beter: ruiken? Kennen jullie hem wel, de man die niets zo lekker vindt als bonen? Maakt niet uit wat voor soort, bruine, witte, grote, kleine, wel of niet in een sausje en liefst met ui. Zijn vrouw wist ze heerlijk te bereiden, maar ze kreeg er genoeg van, niet van die bonenschotels maar van de scheten die haar man erdoor liet. Kent u háár anders? Want ik denk dat ze er flink wat over heeft geklaagd.’

‘Ha ha ha,’ riep iemand op vlakke toon.

Albers deed of hij het niet had gehoord. Terlier luisterde met een half oor naar hoe de schetenman leed onder het gemis van zijn bonen en hoe hij in de stad door de geur van een bonengerecht een restaurant werd binnengelokt.

‘Ha ha ha.’

Terlier schatte in dat het van de plaats moest komen waar Thera zat. In haar omgeving werd fluisterend geprotesteerd. Albers negeerde het, ging op de onderste tree van de huishoudtrap staan.

‘Die man komt thuis, loopt de trap op en…’ Albers keek omhoog: ‘Hé, zag ik daar nou een kont vliegen?’ Terwijl de zaal licht geschrokken lachte, vervolgde hij: ‘Dus die man komt thuis en laat op de eerste verdieping zo’n harde scheet dat de bewoners dachten dat er werd aangebeld.’ Albers zette zijn voet op de tweede tree. ‘Op de tweede verdieping weer een enorme floeper en ook daar werd gedacht dat het de bel was. Op de derde precies hetzelfde. Op de vierde verdieping weer zo’n donderslag, maar daar waren de bewoners net verhuisd.’

‘Ha ha ha.’

Op meerdere plaatsen werd gesist, iemand riep: ‘Wilt u daar alstublieft mee ophouden!’

De cabaretier overstemde het rumoer: ‘En toen ging de schetenman zijn eigen woning binnen. Zijn vrouw kwam hem tegemoet: Man, ik heb een verrassing voor je, ik doe je even een blinddoek voor. Ze knoopt een servet om zijn hoofd en leidt hem naar de woonkamer. Een ogenblikje, zegt ze. En hij denkt: ze heeft vast een bonenschotel voor me gemaakt…’ Albers keek omhoog. ‘Nou dacht ik toch echt weer dat ik een kont zag vliegen… Maar goed, die man vindt op de tast de tafel, gaat vooroverstaan’ – Albers boog zich voorover – ‘en laat een trompetgeschetter los met tot slot een klaroenstoot. Hè hè, dat luchtte op. Zijn vrouw zegt: Doe die blinddoek maar af en draai je maar eens om. De man doet dat en ze zegt: Mag ik je voorstellen aan onze nieuwe buren?’

De zaal gierde het uit en de cabaretier daalde, zelf hard lachend, van de huishoudtrap af.

Terlier had Albers wel gehoord, maar de inhoud van de mop was hem ontgaan. Hij wachtte op de stilte die zou volgen, vreesde dat Thera die opnieuw zou verstoren. Dat deed ze ook, maar de cabaretier negeerde het door de trap weer op te klimmen, zijn hand boven zijn ogen, en te roepen: ‘Ja hoor, mensen, daar vloog echt een kont, en erachteraan een lul.’

In de zaal de zenuwlach.

‘En die lul zegt’ – Albers zette zijn zware stem op – : ‘Hallo kont.’ En daarna met hoge stem: ‘Ik ben geen kont, ik ben een vogel… Jij bent wel een kont… Nee, ik ben een vogel, een vogel… Nee hoor, jij bent een kont…’ Albers sprong van de trap en stampvoette. ‘Ik ben een vogel, ik ben een vogel… Zo ging het nog een tijdje door en kont kreeg er zo genoeg van dat hij naar de hemel vloog en God bad een vogel van hem te maken. Dat is goed, kont, zei God.’

‘Ha ha ha.’

Albers keek de zaal in. ‘God vond het helemaal niet om te lachen. God was heel ernstig, God is altijd ernstig. Vogel was blij, vogel vloog tralala door de lucht.’ Albers ging met fladderende armen het podium rond. ‘Daar kwam lul aan: Hallo kont… Ik ben geen kont, ik ben een vogel… Jij bent helemaal geen vogel, jij bent een kont… Ik ben een vogel, een vogel…’ Albers fladderde naar de trap en beklom die zo snel dat de trap wankelde. Het publiek schrok, maar de cabaretier ging onverstoord door: ‘De vogel ging op een tak zitten. O, wat heerlijk toch om een vogel te zijn en te kunnen vliegen… Ja, hallo, vliegen kan ik ook, zei lul, dat is geen bewijs. Als jij echt een vogel bent, laat dan maar eens horen hoe je fluit… De vogel haalde diep adem en toen…’ Albers bootste een scheet na.

Met ingehouden adem wachtte Terlier het lachsalvo af, en terwijl een man nog wat bulderde zodat een paar bezoekers weer in de lach schoten, riep Thera: ‘Je bent zelf een lul. Ga zelf op een tak zitten met je grote, slappe kont, niks zo lelijk als een kerel met een olifantenkont, ga op die tak zitten en flikker er dan lekker af!’

Ontzetting in de zaal. Terlier ervoer tot zijn eigen verbazing een rilling van genot. Hij zou moeten ingrijpen, wie anders? Het theater had geen ordedienst zoals in de grote steden en er was toevallig ook niet iemand van de brandweer voor een onverwachte controle. Hij zag de lampion in het donker overeind komen in de richting van het podium.

‘Die moppen verzin je helemaal niet zelf, lul die je bent!’

‘Dames en heren,’ zei Albers, ‘mag ik u voorstellen? Mijn assistente van vanavond.’

Achter in de zaal riep een vrouw haar naam en ook een echtpaar liet weten haar te kennen. Anderen begonnen door elkaar te roepen dat ze eruit moest, weg met dat mens dat hun avond kwam verstieren. Niemand stond op. Terlier verzocht Jonas of hij Dario, de barman, erbij kon halen om de ordeverstoorder fatsoenlijk af te voeren.

‘Weet je waar hij die moppen vandaan haalt? Die haalt hij uit het buitenland, al die ouwe meuk, die lulkoek, die jat hij gewoon.’ Ze liep door het middenpad. ‘En weet je wat hij nog meer doet? Hij kleineert iedereen, dat vindt hij leuk, daar komt hij gewoon klaar van, de vuile viezerik. Hij zegt tegen vrouwen dat ze een paardenreet hebben, hij zei tegen mij dat ik een paardenreet had en weet je wat hij deed? De lolbroek trok zijn broek omlaag en slingerde zijn miezerige lul voor mijn gezicht.’

Een ander, vertwijfeld rumoer zwol aan, enkele bezoekers gingen staan, iemand riep: ‘The show must go on.’

Aarzelend kwam Terlier achter de coulissen vandaan toen hij Jonas en Dario zag. Gewillig liep Thera tussen ze in naar de zij-uitgang naast het podium. Hij hoefde zich er verder niet mee te bemoeien. Lafaard. Het was niet Dini die hem dit zei. Niemand zei het, het kwam bij hem op, ergens in zijn voorhoofd. Een woord. Een ferme tik die zijn slapen deed bonzen. Hij daalde de drie podiumtreden af. Thera keek over haar schouder. Triomfantelijk. Lachte.

‘Is die kanarie soms je vrouw?’

Hij had niet gemerkt dat de cabaretier achter hem aan was gelopen.

‘Ik ben weduwnaar,’ zei Terlier.

‘Ho, gaan we sentimenteel doen?’

‘Het is beter als u verdergaat met uw optreden.’

‘Dan is dat zeker je vriendin.’

‘We kunnen ook een vervroegde pauze inlassen.’ Terlier keek op zijn horloge. ‘Die zou anders over zeven minuten zijn.’

‘Ik zag het wel, ze lachte naar je.’

‘Ik kan het meedelen aan het publiek, maar u kan het ook zelf doen. Ik denk dat het laatste beter is als ik zie hoe de mensen naar u kijken.’

‘Waren jij en die teef soms van plan om vanavond in dit gat mijn carrière te grabbel te gooien?’

‘Ik mis mijn vrouw vreselijk,’ zei Terlier. ‘En nu verdomme het podium op, jij godvergeten klootzak.’

-

IN HET DONKER

-

Hoelang kenden ze elkaar al niet?

‘Twintig jaar,’ zeiden Fie en André.

‘Eenentwintig,’ zei Lucas. ‘Het was het jaar waarin mijn vader overleed.’

Nelly zei dat ze het niet wist. En wanneer hadden ze elkaar voor het laatst gezien? Vier maanden? Vijf maanden? En dat terwijl ze vroeger elkaar minstens eens in de week zagen. Wat was de tijd toch een pestkop. En kijk eens hoe laat het opeens weer was.

‘Ik moet morgen bijtijds op mijn werk zijn,’ zei André. ‘Lucas ook natuurlijk, maar die hoeft alleen maar naar het volgende dorp, hoeveel is dat, tien minuten? Dus niet zoals wij nog twee uur rijden om thuis te komen en dat ’s avonds laat.’

‘Zo’n fijne avond vliegt voorbij,’ zei Fie.

‘We moeten het daarom zo snel mogelijk zien te herhalen. In ieder geval met de kerst of oud en nieuw.’

Wie had dat gezegd? Nelly keek op. Ze hielden alle drie hun ogen op haar gericht.

‘Kerst of oud en nieuw dus,’ zei ze.

‘Het is nog een eind weg,’ zei Fie. ‘We zien elkaar vast eerder. Een borrel. Een opening. Jullie zijn toch niet van plan van alles over te slaan nu je de grote stad in de steek hebt gelaten?’

‘We hadden het vorig jaar al afgesproken, volgens mij,’ zei André.

Fie en André waren samen vanaf de vierde klas lagere school, zeiden toen al dat ze zouden trouwen. Fie had er tekeningen van gemaakt, een van die voorspellingen hing ingelijst in hun keuken: meisje met geel haar, jongen met halve cirkel als mond die voorbij zijn wangen lacht, blauwe lucht, zonnetje, lolly’s. Ze waren het altijd met elkaar eens, gleden probleemloos door het leven en waren desondanks gevierd.

‘Ja, dat is waar,’ zei Lucas. ‘We hadden het afgesproken toen we de dag voor oudjaar naar die begrafenis van Bartje moesten. Het sneeuwde en er stonden er een paar te roken op het grasveldje naast de koffieruimte.’

‘Klopt,’ zei André. ‘Hank stond er ook bij, straalbezopen, in zijn T-shirt, alsof hij in Torremolinos was.’

Fie draaide zich naar de spiegel in de hal en trok haar bovenlip op, wreef met een vinger over haar voortanden.

‘Dat is dan afgesproken,’ zei André. Hij duwde zijn overhemd wat dieper in zijn broek, een van zijn oude gewoontes. Altijd een overhemd van een felle kleur, dit keer een geel hemd dat hem niet stond.

‘Lucas,’ zei hij. ‘Als ik het tegen Nel zeg, hoe luid ook, wil ze het niet geloven, dus wil jij die schattige Nel van je zeggen dat we het eten geweldig vonden? Ze heeft me echt verrast. Geen vlees maar toch pittig met een bite. Ik bedoel, als ze niks had gezegd had ik het bijna niet gemerkt en dat voor een rasechte, onverbeterlijke carnivoor.’

‘Ik zal het haar zeggen.’

‘En zeg haar dat ze morgen naar de dokter gaat met dat been. Denk maar aan Robert. Grapje.’

‘Ja lieverd, doen, hoor,’ zei Fie. ‘Nel is ons veel te veel waard.’

Er werd gekust en op schouders geklopt.

‘Eén kus is tegenwoordig weer genoeg,’ zei André.

‘Twee,’ zei Fie. ‘Plus een extra omdat de kerst nog zo ver weg is en voor het geval het niet doorgaat, maar dat gaat het natuurlijk wel. We zien elkaar echt eerder, hoor, want jullie zullen toch nu en dan naar de stad moeten, ook als je niet wil. Even het museum of de film of gewoon die lekker-smerige stadslucht opsnuiven, en vooral ons opzoeken natuurlijk. We kunnen nog wat oude vrienden vragen als je dat leuk vindt. Dick en Tanja, Marjo en Ronit, Puck en Oliver, uit elkaar maar weer bijgelegd, was ik nog vergeten te vertellen, en Robert natuurlijk, zijn halve been mag er dan af zijn door dat stomme ongeluk, zijn humor is er geen spat minder om, altijd lachen.’

Ze kuste en omhelsde Lucas, legde haar hoofd op zijn schouder en maakte een snurkend geluid.

‘Ik wil jou er wel drie geven, Nel,’ zei André. ‘Je was wel een beetje stilletjes vanavond, meid, er kon niet makkelijk een lachje af. Maar dat geeft niet, van lachen krijg je maar rimpels.’

‘Echt niet te veel gedronken, André?’ vroeg Lucas.

‘Omgerekend naar mijn gewicht niet, zeker niet. En maak jij je nou maar geen zorgen om die vermiste leerling. Hoe heet ze ook weer, Janne hè? Het is vast puberpanne voor Janne, en wat die kolder allemaal niet veroorzaakt, helemaal als je thuis niet genoeg mag. Ze zal er wel met een knul vandoor zijn. Zolang ze maar niet is gestrikt door een loverboy of de jihad, hè.’

‘Waar is het dat Nel op die kat past?’ vroeg Fie toen ze in de voortuin stonden.

Lucas knikte naar de overkant, schuin rechts, een groot, vrijstaand huis met een breed pad van witte steentjes, die oplichtten door een Parijse lantaren die automatisch aanging als het donker werd.

André floot. ‘Waar doen ze het van?’

‘Hij is weduwnaar,’ zei Lucas.

‘Hoe heet hij?’

‘Louis Soesman.’

‘Meijer en Soesman. Grote makelaardij. Joods. Zeker familie, zo vaak hoor je die naam niet.’

‘Wie weet,’ zei Nelly.

Er werd nog een keer gedag gezegd. André riep zwaaiend, met de rug naar ze toe: ‘Tot de kerst!’

Gevolgd door zijn vrouw: ‘Maar hopelijk tot eerder, lieverds. Wat een luxe toch, een voor- én een achtertuin!’

‘En je auto voor de deur. À propos,’ – André draaide zich om – ‘grappige rotonde als je het dorp binnenrijdt. Een lammetje op een schaap op een reuzenschaap. Kunstenaars weten toch wat te verzinnen.’

‘Humor,’ zei Nelly. ‘Wat zouden we zonder moeten.’

Nadat André nog even had getoeterd en de auto uit zicht was verdwenen, klonk alleen nog het lage kwaken van een pad.

‘Hij is erg,’ zei Lucas terwijl hij de deur op het nachtslot draaide. ‘Zoals hij daarnet nog even loverboy en jihad moest noemen op een manier alsof het leuk is. Maar het is André, ik denk niet dat hij het zo meent.’

‘Ik denk van wel,’ zei Nelly.

‘Janne is nog maar een kind, en dat kind is zoek, verschrikkelijk, ik kan aan bijna niks anders denken. Het is dat ze er al zo vroeg waren en ik ook de avond niet wilde bederven, maar ik had die hele afspraak liever afgezegd.’

‘Ik niet, ik haal de stad graag binnen, zelfs met dat stel onbenullen, al was het maar om te weten wat ik mis en of ik het wel mis.’

‘André met zijn verhalen, Fie die niet in de gaten heeft dat ze naast hem dezelfde verhalen zit te vertellen. Ik weet dan gewoon niet meer naar wie ik luisteren of kijken moet en vanavond al helemaal niet.’

‘Het heeft voor de nodige afleiding gezorgd,’ zei Nelly.

‘Voor mij niet echt. Het kostte me flink wat moeite niet te laten merken dat ik me van alles zit af te vragen en telkens dat meisje voor me zie. Dat was de hele middag op school al, en dat kon ook moeilijk anders met die stoel van haar die leger leek dan wanneer een kind wegens ziekte of spijbelen verzuimt. Alsof er een gat in het lokaal was, een zuigend gat.’

‘Het zwarte gat is drie miljoen maal zo groot als de aardbol en zuigt alles op,’ zei ze schamper. ‘Dat kind komt wel weer terecht, ze zal wel stiekem ergens logeren.’

‘De kinderen waren allemaal aangedaan. Nerveuzer, stiller. Een paar van ze wisten dat Janne gisteravond al zoek was, in de eerste plaats natuurlijk haar vriendinnen, want die werden gebeld of ze daar soms was.’

‘Heeft of had ze niet een vriendje dat haar ouders niet zagen zitten, die zittenblijver met dat aandoenlijke puberdons?’

‘Buck, ja, hij heet Buck.’

‘Was er een paar maanden terug niet een voorval op school, iets met een mes, waar die Buck ook bij was betrokken?’

‘Dat is gesust, bleek nogal aangedikt, stoerdoenerij. De jongen is wat onhandig in de omgang, hij is nogal speels. Wat heeft zich afgespeeld? Hoe kan het dat zo’n meisje zomaar verdwijnt? De klas is ondervraagd door een rechercheur, maar daar kwam niets uit. Ik hoopte dat haar vriendinnen mij wat meer zouden zeggen, dus heb ik ze laten nablijven. Ik heb met ze gepraat, de vragen nog eens en nog eens gesteld in de hoop dat er dan een ander antwoord kwam. Maar elke keer was het: “We weten het niet. We hebben haar geprobeerd te bellen, maar haar telefoon doet het niet, misschien was haar batterij leeg. Misschien is ze weggelopen. Misschien is ze bij iemand ingestapt. We weten het echt niet, Lucas.” Een van hen ging huilen.’

‘Is er niet één in de klas die je meester noemt?’

‘Hè? Kom op, zeg, als er één “meester” zou zeggen, zou dat als een grap of belediging bedoeld zijn.’

‘Wie weet hadden ze dan meer ontzag voor je, meester Milberg.’

Lucas zette de televisie aan en keek naar het nieuws op teletekst. Boven het geluid van een documentaire over Frank Sinatra zei hij: ‘Autobom ontploft bij bruiloft. Gezondheidsrisico bij consumptie leverworst. Geen bericht, misschien is dat wel gunstig, is ze inmiddels thuis.’

Nelly stapelde de dessertborden en terwijl ze ‘It was a very good year’ neuriënd naar de keuken liep, ging de telefoon. Lucas zette de televisie uit en snelde op het toestel af: ‘Milberg.’

Opgewonden kwam hij even later de keuken in. ‘Dat was André. De politie staat met zwaailichten langs de weg. En er waren lichtbundels in het bos. O, wat betekent dat voor verschrikkelijks, wat moet ik doen, ik krijg het akelige gevoel dat ik moet bidden of zoiets.’

‘O.’ Ze hield een bord op. ‘Kijk, André heeft zijn bord schoongelikt.’

De telefoon ging opnieuw.

‘God, nee,’ riep Lucas gesmoord. En even later: ‘Je gelooft het niet, Nel, je gelooft het niet. Dat was André weer. Het is niet waar, er zijn helemaal geen zwaailichten, hij wilde me alleen maar op de kast krijgen, ik wil hem van mijn leven niet meer zien, ik ben nu helemaal blij dat we weg zijn uit die klotestad.’

Hij liet zich in een leunstoel vallen, gaf een klap op de leuning.

‘Niet dat ik nou gerustgesteld ben. Jannes ouders moeten gek van ongerustheid zijn. Wat denk je, zouden haar vriendinnen kunnen slapen?’

‘Vraag het ze morgen.’

‘Ik ben nota bene hun mentor, het is de bedoeling dat ze me vertrouwen.’

‘Vertrouwen,’ echoot ze.

‘Ik dacht ook dat ik hun vertrouwen had, verdorie, ik gééf om die kinderen, daarom zit het me ook dwars dat ik achterdochtig werd toen die twee van niks leken te weten.’

‘Vertrouwen en achterdocht. Daar weet jij genoeg van. Niet zo lang geleden had je zoveel vertrouwen in me dat je me ervan verdacht dat ik “iets met een ander” had.’

‘Nelly.’

‘Je zocht in mijn zakken, in mijn tas, in elke la, in mijn klerenkast, in de auto, ik denk dat je tot onder de motorkap en achter de pakken pasta en potten augurken toe hebt gezocht.’

‘Je overdrijft, zo erg was het niet en het is inmiddels wél lang geleden, waarom begin je daar nou over? Heb je je soms te veel aan Fie en André en hun anekdotes uit die tijd geërgerd? Omdat André over die overspelige oogarts begon? Moest je er daardoor vanavond soms weer aan denken? Ik was gek op je, ik was jong, bang je te verliezen, ik heb mijn lesje heus wel geleerd. Toe, lieve schat, dat heeft toch niks te maken met de ellende die er nu speelt.’

‘En de vragen die ik kreeg. Niet alleen: waar was je, tot hoe laat was je daar, wat deed je daar, met wie was je, maar ook: waarom trek je die kleren aan, waarom ruik je anders, waarom kijk je zo blij, waarom kijk je zo ongelukkig, van wie heb je dat idee, waarom kon je niet slapen, waardoor sliep je zo diep, ga maar door. Kortom, stel die vriendinnen onverwachte, vervelende vragen tot ze murw zijn.’

‘Nelly, alsjeblieft.’

‘Of geef ze een dictee: Er was eens een meisje dat van huis wegliep. Punt. Haar moeder schreide – dat woord kennen ze waarschijnlijk niet eens – dag en nacht. Punt. Uiteindelijk stierf ze van verdriet. Punt.’

‘Wat is er met je?’

‘Je moet weten dat de keizer van China een Chinees is, en allen om hem heen zijn Chinezen.’

‘Wat?’

‘De eerste zin van Andersens “Nachtegaal”.’

‘Hoe kom je daar nou op. Heb je soms last van dat been, heb je pijn? Het viel me vanavond al op dat je af en toe behoorlijk afwezig was. En je liep ook anders. Laat me eens kijken naar die wond.’

Het was of haar hele kuit in brand stond, maar ze zei: ‘Het is al minder, het is maar een krasje.’

‘Je hebt er anders een enorme pleister op gedaan. Misschien moet je toch maar die tetanusprik halen voor de zekerheid. We zouden nu nog naar spoedeisende hulp kunnen rijden, dan zet ik even koffie.’

‘Nee, ik wil niet en het hoeft niet.’

‘Neem nou geen wijn meer.’

‘Neem zelf nog wat.’

‘Het smaakte me de hele avond al niet.’

‘Hier, ik heb het al op, ik had nog geen rood gehad en zoals je weet: ik drink nooit rood, ik houd niet van rood, maar het schijnt gezonder te zijn en je wilt toch altijd dat we om onze gezondheid denken?’

Terwijl ze de glazen verzamelde, vroeg Lucas: ‘Moet het tafellaken in de was?’

‘Fie heeft een glas omgegooid, dus ja.’

Ze zag hem het laken uitslaan in de tuin. Het leek of hij vloog.

‘Kan ik nog wat doen?’ vroeg hij.

‘Ga maar vast naar bed.’ Ze draaide zich van hem af. ‘Ik kom zo.’

Ze vulde de afwasmachine en wachtte tot ze Lucas boven niet meer hoorde.

In de badkamer kleedde ze zich uit. Ze peuterde de pleister los. De krassen waren gezwollen, de huid eromheen was vurig. Ze druppelde er jodium op en kreunde ingehouden, drukte de pleister terug, de gazen oogjes werden rood.

‘Is er wat?’ riep Lucas vanuit de slaapkamer. ‘Heb je pijn?’

‘Nee’, en terwijl ze de slaapkamer in liep: ‘Ik dacht aan Robert met zijn kunstbeen. Dat idee van hem dat hij met drank op achter het stuur kan zitten, omdat “ze dat in Frankrijk allemaal doen”. Iedereen vond het stom van hem, maar het is stommer dat hij daar zo nodig een tweede huisje moet hebben waar hij dan elke keer voor in de auto moet.’

‘Ik heb begrepen dat hij er wil gaan wonen,’ zei Lucas.

Hij zat overeind in bed, zijn knieën schuin opgetrokken, een houding die ze lelijk vond bij een man.

‘Goed zo, dan hoeft hij hier geen opschepperige verhalen meer af te steken.’

‘Nou loop je toch weer alsof je pijn hebt aan dat been.’

‘Welnee.’ Ze schoof snel onder het dekbed en zei: ‘Doe het licht maar uit.’

‘Echt niet?’

‘Echt niet. Als kind dacht ik er trouwens vaak aan hoe het zou zijn om een been te verliezen. Of ik dan zo’n bleek been zou krijgen dat ik met een sok en veterschoen eraan in een etalage had gezien. Er kwam weleens een man met een lege, omgespelde broekspijp door onze straat, ik stelde me altijd voor hoe het eruit moest zien onder die broek. En in een parallelklas zat een meisje dat haar been moest missen, nadat ze er een knobbeltje in hadden ontdekt. Ik dacht toen ook knobbeltjes te voelen en ik ging naar de huisarts en stond daar met mijn broek op mijn hielen. Ik geloof dat ik zou kiezen voor een houten piratenbeen.’

‘Al had je twee houten benen.’

‘Zodat je me in een rolstoel had.’

Lucas zweeg een paar tellen, begon toen weer over school, zei dat er stemmen op waren gegaan om met vrijwilligers een zoektocht te houden.

‘Ik denk dat mijn ogen dan naar elke oneffenheid in de grond schieten en naar elke kleur die er niet hoort,’ zei hij. ‘Dat ik door een half verscholen chipszakje al vrees dat het Jannes trui is. Dat je bidt niet een van de andere mensen een kreet van afschuw te horen slaken.’

‘Niet doen, daar zijn speciale opsporingsteams voor. En honden, niet te vergeten.’

‘Maar het hele dorp raakt erbij betrokken, iedereen zal zich er op de een of andere manier mee bemoeien. De verdachtmakingen, de vooroordelen die kunnen opspelen. Laat het in godsnaam niet in iets desastreus ontaarden, iets wat niet meer valt terug te draaien.’

‘Toe maar. Zijn we verhuisd omdat je oude school je te zwart en te zwaar werd, komen er hier weer problemen binnen, kruipen in ons hoofd, liggen bij ons in bed. We hadden hier nooit moeten gaan wonen.’

‘Ik heb nooit gezegd dat die te zwart werd. Jij wou een tuin. Je wou ruimte.’

‘Ik geloof dat ik liever door een steeg op de Wallen loop en driehoog zonder balkon woon. Jij wilde meer rust aan je hoofd, je had al gesolliciteerd voor ik ervan wist. Je wilde weg, zodat je niet meer bang hoefde te zijn dat ik “iets met een ander” zou beginnen en nee, daar hoef je hier niet snel bang voor te zijn.’

‘Nelly.’

‘Stil, luister, daar heb je er weer een, jij slaapt er altijd doorheen, maar ik hoor ze…’

Buiten klonk het ronken van een naderende motor.

‘Een tractor,’ zei Lucas.

‘Dat is geen tractor, dat is een veewagen. Die laten ze ’s nachts rijden zodat we de dieren niet zien op weg naar het abattoir. Au! Je schopte tegen mijn been.’

‘Ik schopte niet, ik raakte je niet eens aan. Dat klinkt niet best. Een kop koffie en ik breng je naar spoedeisende hulp, het is maar een uurtje rijden op dit tijdstip.’

‘Nee. Doe dat licht weer uit.’

‘Je voelt warm.’

‘Haal je hand van mijn hoofd.’

‘Koorts duidt op een ontsteking. Weet je wel hoe gevaarlijk zo’n wond, veroorzaakt door een dier, kan zijn?’

‘Benno is een geweldige kat. Als ik zijn huis binnenga, staat hij me op te wachten en begint meteen te spinnen. Het is jammer dat jij niet tegen katten kan, ik zou er graag een willen, ik heb mijn hele jeugd een kat gehad.’

‘Voor honden ben ik niet allergisch. We zouden een hond kunnen overwegen, niet al te groot, een middenmaatje, ik heb het je eerder gezegd.’

‘Weet je hoe heerlijk het voelt als je een kat aait?’

‘Die je vervolgens openhaalt.’

‘Zo was het niet, daar kon hij niks aan doen.’

Opnieuw het geluid van een naderende wagen.

‘Nog meer onschuldige schepsels naar de slachtbank,’ zei ze. ‘Is het binnenkort soms offerfeest? Ooit hadden we een wet die bepaalde dat dieren niet onnodig mochten lijden, dus verdoofd moesten als ze voor de slacht gedood werden. Maar op scholen krijgen ze voor het gemak tegenwoordig allemaal halalkaas en -worst waarvoor koeien en schapen zonder verdoving moeten leegbloeden. In Egypte schijnen ze eerst de pezen van de achterpoten van koeien door te snijden zodat de dieren niet kunnen wegrennen. Wat een geloof, wat een wrede god die zoiets zou verlangen.’

‘Je moet oppassen met dat soort opmerkingen.’

‘En wees jij niet zo correct. Mooipraters liegen het hardst.’

‘Ik denk dat je koorts hebt.’

‘Koorts. Ik heb koorts als ik in het huis van Soesman ben, dat wil zeggen de roes van koorts.’

‘Zeker omdat het interieur zo protserig is.’

‘Ik wou het je nog niet vertellen, maar ik doe het wel, ik doe het nu.’

Ze hoorde zichzelf ademen. Drie keer, vier keer.

‘Ik luister,’ zei Lucas.

‘Ik ben op Benno gestapt,’ begon ze.

‘Weet ik, dat had je al gezegd.’

‘Ik heb er niet bij gezegd waar.’

‘Maakt het uit?’

‘Het was in Soesmans slaapkamer.’

‘O. Had hij zich daar verstopt?’

‘Nee.’

Ze wachtte even, maar aarzelde niet.

‘De eerste middag dat ik hem eten gaf, bleef ik een minuut of tien, meer niet. Het hoeft ook niet lang, de hulp komt iedere ochtend langs, maar de tweede dag bleef ik langer. Ik liep een rondje door de benedenverdieping en ging op de bank in de voorkamer zitten. Met Benno. Ik heb met plakband de haren van mijn kleren gehaald, omdat jij anders waarschijnlijk last zou krijgen. De derde dag ging ik met Benno op de bank zitten en keek tv. Een dag later heb ik niet alleen op die bank gezeten met Benno en de tv aan, maar op een gegeven moment heb ik een muziekzender opgezet en heb door de kamer gedanst, op het parket, op de kleden. Ik weet niet wat het was, dance, denk ik, het leek op disco, je leerlingen zullen het wel weten. Daarna heb ik in de wijnkelder gekeken naar de rekken met vooral rode wijn, ik denk dat jij zelfs zou gaan spinnen als je zou zien wat er ligt. En ik heb gekeken in de aangrenzende kelder, waar van alles van Soesmans overleden vrouw staat. Een kaptafel, twee pluchen stoelen op elkaar alsof ze van elkaar houden, allerlei kistjes en schilderijen, vazen, veel vazen, speelgoed dat van zijn zoon geweest zal zijn, bij wie hij in Italië logeert.’

In gedachten zag hij haar rondlopen in de vertrekken, tussen het pompeuze meubilair. De grote, gecapitonneerde bank waarop ze ging zitten.

‘Wat bezielt je, waarom doe je dat?’

‘Het voelt goed. Misschien omdat niets in dat huis met ons te maken heeft, omdat al die voorwerpen geen geschiedenis voor me hebben. Vanmiddag keek ik in de boekenkast, er zat weinig bijzonders tussen, maar ik ontdekte een oude uitgave van de sprookjes van Andersen. Op de eerste bladzij staat: “Voor onze Louis, bij zijn eerste verjaardag”. Ik ben erin gaan lezen. “De rode schoentjes”, “De kleine zeemeermin”, “Het meisje met de zwavelstokken”. Ze zijn zoveel droeviger dan ik me kon herinneren.’

‘Jij die sprookjes leest.’

‘Vanmiddag ben ik met het boek op zijn bed gaan liggen.’

Hij stelde zich Soesmans bed voor. Breed, afgedekt met een zware, glanzende sprei, dubbele kussens. Hij ging overeind zitten, zei: ‘Hoe haal je het in je hoofd?’

‘En toen las ik dus die mooie zin waarmee “De nachtegaal” begint… Daarna las ik het sprookje van de tinnen soldaat, die zo verliefd is en zo smartelijk in het vuur smelt, en ik kon niet ophouden met huilen. Ik beeldde me in dat Soesman binnenkwam en me troostte op dat bed dat zo heerlijk lag en me het gevoel gaf dat ik onstoffelijk was. Niet jij, ik dacht niet aan jou, het spijt me, maar zo was het. Nee, doe het licht niet aan… Toen ik opstond stapte ik boven op Benno, die voor het bed was gaan liggen. Zo is het gegaan… Ik was net thuis toen je belde om te zeggen dat er een leerling was verdwenen en dat je later thuis zou komen. Wat akelig, zei ik, wat erg, maar, al wist ik dat het verschrikkelijk is, ik liet geen traan. Ik ben wel bedroefd om dieren, ik huil wel om sprookjes, misschien deug ik niet. En toen ik besefte dat dat me weinig kan schelen, bedacht ik dat ik dan ook in staat zou zijn een ander leven te beginnen. Zomaar, waar en met wie dan ook. Misschien ga ik wel naar China, ja, ik zou naar China kunnen gaan. Waarom niet. Als ik hier maar weg ben, weg van dit dorp, van jou, van alles, want dat doe ik, ik ga weg. Nee, zeg niks, ga liggen en zeg niks. En laat het licht uit. Ik wil dat het donker is, laat het alsjeblieft donker zijn.’

-

ANGELA

-

Daar is de eerste. Rode wangen en neus van de kou. Zijn halflange jas hangt af bij zijn rechterschouder. Ze schat hem achter in de veertig, maar om jeugdiger te lijken heeft hij waarschijnlijk zijn haar behandeld met zo’n spoeling, speciaal voor mannen, die grijs haar bruin houdt. Is het Eric? Is het Sjon? Het kan ook de man zijn die met Peet ondertekende, maar op zijn half doorgestreepte adressticker Peter T. had staan, al stelde ze zich door het formaat van zijn handtekening een steviger kerel voor. Adil of Jeffrey zal het niet zijn, die lijken haar meer getint, maar ze kan zich vergissen. Het maakt niet uit wie hij is, het maakt helemaal niets uit. Hij kijkt naar het huisje, waar zij hem door een spleet in de luxaflex gadeslaat. Hij weet vast wel dat hij te vroeg is, maar raadpleegt zijn horloge en loopt dan langzaam het pad af dat na nog twee tuinen doodloopt bij een sloot. Wie weet staat hij door de heg te loeren. Hij doet maar. De heggen in het complex mogen niet hoger zijn dan een meter vijftig en die van de buren, een groenblijvende laurierhaag, is flink de lucht in geschoten sinds hun huisje te koop staat. Er hangen ook takken over dat gedeelte van het pad en er groeit onkruid langs, maar aangezien de bejaarde eigenaars het onderhoud niet langer aankunnen, zal groep drie, waartoe zij met huisje 317 behoort, het snoeien en opschonen bij de lentewerkbeurt moeten doen.

De tweede is ook te vroeg. Hij is langer, jonger, niet onknap, blond haar dat over zijn oren en zijn kraag valt. Hij haalt zijn smartphone uit de binnenzak van zijn jack, leest, tikt er wat op, stopt hem terug. Daarna steekt hij een sigaret op en gaat dwars op het pad staan. De eerste man komt op hem af, zijn handen in zijn zakken. Ze wisselen een paar woorden, kijken naar haar huisje, de lange man lacht nerveus terwijl de ander de mouw weer van zijn horloge licht. Tegelijkertijd draaien ze zich naar de derde die komt aangewandeld. Een motorrijder, de helm aan zijn hand, stoer dankzij zijn leren pak. Hij zegt iets en de anderen knikken. Het is even over drieën, de mannen mogen binnenkomen, ze hoeven niet aan te kloppen.

Ze gaat in de deuropening staan en wenkt ze.

‘Welkom, heren, jongens. Kom gauw binnen, het is koud.’

De motorrijder gaat voorop, iele benen in laarzen.

‘Zo,’ zegt hij. Om hem heen de lucht van leervet.

‘Angela.’ Ze steekt haar hand uit.

‘Peet.’

Zijn hand voelt droog.

‘Dag Peet.’

‘Daar ben ik dan.’

‘Ja, daar zijn jullie dan. Sjon of Eric?’ vraagt ze de lange blonde.

‘Zeg maar Sjon.’

‘Dan ben jij Eric,’ zegt ze tegen de ander.

Ze geeft ze een hand en liegt weer: ‘Angela.’

Ze heeft getwijfeld over de naam Chantal, maar Angela leek haar passender. Het gaat de mannen niet aan hoe ze werkelijk heet, wie ze is, waar ze woont, wat ze zoal doet.

‘Het huisje is van kennissen van mijn ouders, ze gaan het verkopen,’ liegt ze rustig verder, want ze moet er niet aan denken dat een van de mannen zich in zijn hoofd haalt nog eens langs te komen. ‘Naast de deur zijn een paar haken waaraan je je jas kan hangen. En anders leg je hem over een stoel. Het is maar een klein huisje, ik geloof dat ze niet groter dan vierentwintig vierkante meter mogen zijn.’

‘Achtentwintig is het meestal,’ zegt Eric, terwijl hij zijn jas uittrekt. Hij heeft een buikje, draagt een groene trui waar wat lusjes en losse draadjes uit steken, waarschijnlijk door een kat. Het neemt haar, tegen haar zin, voor hem in.

‘Ik verwacht nog twee gasten,’ zegt ze. ‘Daar zullen we dus nog op wachten. Maar als die er om kwart over drie niet zijn, gaat de deur op slot. Ik zet ondertussen thee. Het water is tot half maart afgesloten, daarom heb ik flessen bronwater meegenomen. En thee en suiker, want er is niets in huis. We mogen nog blij zijn dat de butagasflessen niet leeg zijn, anders zou het hier zonder dat kacheltje stervenskoud zijn en zou ik jullie niet eens een kop thee kunnen aanbieden. Koffie kan ook, dat wil zeggen oploskoffie, zeg het maar.’

‘Heb je geen biertje?’ vraagt Sjon. Zo te zien draagt hij een colbert van een duur merk en steken zijn grote voeten in schoenen van Britse makelij.

‘Nee,’ zegt ze met een lichte glimlach, zoals een politicus dat doorgaans doet, hoe ernstig of onaangenaam een onderwerp ook is. ‘Maar als je bij de uitgang van het complex rechts afslaat, is er na tweehonderd meter een café, waar je na afloop terechtkan. Mocht je dorst hebben: er is genoeg spa.’

Ze steekt de middelste pit van het driepitsstel aan en de zwavelgeur van de lucifer verdringt even de lucht van Peets leren jas.

‘De eigenaars willen niet dat er gerookt wordt, ik zeg het maar vast. Als je naderhand wilt roken, doe je dat buiten.’

Ze voelt de mannen naar haar kijken, naar haar benen, haar achterste. Ze moet het bonken van haar hart negeren, veegt het haar uit haar gezicht, haalt langzaam adem. Als ze dit kan, kan ze alles.

‘Alle drie dus thee?’

‘Voor mij dan maar die oploskoffie, met veel suiker,’ zegt Peet.

‘Sjon en Eric, jullie ook suiker?’

‘Eén schepje graag.’ Dat is Sjon met zijn zachte g.

Terwijl ze een rol koekjes op een bord uitschudt ziet ze een donkere man met een grijze muts de tuin in lopen.

‘Daar is de volgende gast.’

Ze laat hem binnen en stelt zich voor.

‘Jeffrey Speelman,’ zegt hij. ‘Adil kon niet. Of hij wou niet, ik denk eerlijk gezegd dat hij niet durfde, weet je, dus ik zeg: dan ga ik wel, ik wil weleens weten wat die date inhoudt.’

‘Dat blijft dan een vraag voor hem, maar niet voor jou, Jeffrey.’ Ze hangt zijn jas over de leren jas, zodat de lucht grotendeels wordt gesmoord.

Onwennig zitten ze tegenover elkaar, Sjon en Eric op de bedbank, die ooit in haar vaders studeerkamer stond, Peet in een kuipstoeltje, Jeffrey op een tuinstoel. Ze drinken uit een set wit-oranje Penguinmokken.While Rome Burns, Wuthering Heights, The Professor, Great Expectations. Een van de cadeaus die haar vader bij zijn afscheid kreeg. Jeffrey heeft grote handen, de rimpeltjes op zijn vingers lijken met inkt getekend, de nagels hebben een lila glans. De handen van Eric zijn grof en eeltig. Sjon is de enige die een ring draagt.

‘Jullie kennen elkaar blijkbaar niet. Het had gekund dat jullie een connectie hadden via die rubriek met clubs en andere datingadressen. Tenslotte heb ik jullie op die manier bij elkaar gebracht. Zeg maar niks, ik hoef het niet te weten. Ik mag aannemen dat jullie dat ook uit de advertentie hadden begrepen, dat het eenmalig is en dat we niet persoonlijk worden.’ Ze kijkt naar Jeffrey en vervolgt: ‘Ik wil dus niet weten hoe jullie verder heten, waar jullie wonen of wat jullie voor werk doen. We zijn hier voor een en hetzelfde en daarna zien we elkaar niet meer. Ik ga nu trouwens de deur op slot draaien, want het is kwart over drie geweest. Jammer dat Adil het heeft laten afweten omdat hij niet durft. Maar vier echte mannen, een kwartet, is wel zo knus.’

‘Ik dacht: straks is het een grap,’ zegt Jeffrey. ‘Kom ik terecht bij een oud wijf.’

‘Valt dat even mee,’ zegt Eric. ‘Zeg eens, hoe oud ben je eigenlijk, Angela?’ vraagt Sjon.

‘We vragen dus ook niet naar elkaars leeftijd.’

‘Sorry. In je advertentie stond “dertiger”, maar daar kan wel een verschil van tien jaar in zitten.’

‘Negen volgens mij,’ zegt Eric.

‘Ik bedoel maar,’ zegt Sjon. ‘Dat is toch geen gekke vraag.’

‘Luister,’ zegt ze, ‘ik kreeg meer dan zestig brieven en ik heb jullie uitgekozen.’

Dat ze de vijf brieven willekeurig uit de stapel had gevist, gaat ze niet aan.

‘Geen van jullie had er bezwaar tegen om samen met maar één vrouw te zijn. Kennelijk hebben jullie er schik in.’

‘Je zegt het zo netjes,’ zegt Jeffrey.

Ze kijkt ze stuk voor stuk aan en denkt aan de winkel waar ze het blaadje voor haar advertentie aantrof. Op het eerste gezicht een speelgoedwinkel, een minipretpark dat haar bij de eerste attributen amuseerde, maar bij een rondgang een inkijkje gaf in een neurotische markt voor verveling en verslaving.

‘Misschien is het niet helemaal wat jullie hadden verwacht, maar dat is ook de bedoeling. Ik heb de regie, ik zeg wat er gebeurt, tenslotte is het mijn idee. Je had het over “netjes”, Jeffrey, en dat is het juiste woord voor onze ontmoeting, die daardoor juist ongewoon zal zijn: we houden het namelijk netjes. Geen verleng- of opzetstukken, boeien of andere speelgoedjes, geen catsuits of kleding met uitsparingen, en geen smerige taal.’

‘Ik weet niet of dat lukt,’ zegt Peet.

‘Dat lukt je, Peet.’

‘Bedoel je dat we bijvoorbeeld niet eens mogen zeggen dat je een lekker wijf met een lekkere dot bent?’ zegt Sjon.

‘Nee.’ Ze zorgt ervoor dat ze blijft glimlachen. ‘Ik wil zelfs helemaal niets horen, niet één woord. Het is niet zo moeilijk, je zegt gewoon niets, geen opmerking, geen vraag, helemaal niets. Als het nodig is geef ik wel een aanwijzing. De vloer is nogal koud, dus jullie moeten zelf weten of jullie schoenen en sokken aanhouden. Wil er nog iemand thee? Koffie? Een koekje? Anders gaan we beginnen.’

Jeffrey pakt een koekje.

‘Ik heb meer met hartigheid,’ zegt Sjon.

‘We kleden ons tegelijk uit. Je legt je kleren gewoon op je eigen stoel. Het zou fijn zijn, Peet, als je je broek een beetje verstopt, want het is weliswaar niet zo erg als bij je jas, maar ik kan niet zo goed tegen die leerlucht. En dan nog iets, jongens: ik wil niet dat jullie aan jezelf zitten en ik wil ook geen gerotzooi met elkaar.’

‘Ik heb het nog nooit met een man en al helemaal nooit met een zwarte gedaan,’ zegt Peet.

‘Ik ook niet,’ zegt Jeffrey.

Er wordt gelachen.

‘Vanaf nu wordt er door jullie dus niets meer gezegd. Als je dat toch doet, stoppen we ermee.’

‘Jee,’ zegt Eric, ‘het lijkt wel zo’n kinderspelletje met geen ja of nee zeggen, anders lig je eruit.’

‘Precies,’ zegt ze en ze legt een vinger tegen haar lippen.

Ze hoort ritsen opentrekken, de klik van een ceintuur, een van de mannen fluistert iets, er wordt zacht gegrinnikt, een ander kucht, een schoen valt. Ze kleedt zich uit achter de kast met pannen en serviesgoed. Haar laarsjes houdt ze aan, eenvoudige laarsjes waarin ze een paar thermosokken draagt, die niet te zien zijn. Haar hart bonkt zowat haar keel uit, maar ook daar hoeven ze geen weet van te hebben. Ze stapelt haar kleren op het keukenblok waar haar mobiele telefoon al ligt.

‘Kom maar.’

En daar komen ze, schutterig, een op witte sportsokken, een op dunne, grijze sokken met een streepje, twee op blote voeten. Ze overhandigt Eric, omdat hij de kleinste van het stel is, een doosje en een tube Safe Pleasure en zegt: ‘Eerst dit omdoen. En dan is het verder aan jullie wie het eerst aan de beurt is. Ieder mag tot vijf minuten, ik stel de stopwatch in. Je denkt misschien dat dat weinig tijd is, maar mij lijkt het meer dan genoeg, wat niet betekent dat als er een sneller is de volgende langer mag. De vuilnisbak staat daar in de hoek.’

Ze buigt zich voorover en leunt op haar ellebogen tussen haar kleren en de gootsteen. Vanhier kijkt ze op de kleine moestuin onder het raam. De kolen zijn over hun groei heen, de prei en de uien doen het goed. Ze is benieuwd of er nog dorés aan de voorste aardappelplanten zitten en of de radijs, die ze onder glas heeft gezet, is opgeschoten.

‘Ik wacht.’

Zodra ze de warmte van de eerste tegen zich aan voelt, tikt ze op de stopwatch en schuift ze hun bleke, roze, bruine, mollige, slappe, magere, kale, harige, harde vlees ineen tot één ademend, hijgend, snuivend, kreunend lijf met ruwe, kleine, klamme, weke, krachtige handen.

Ze zegt niet meer dan kalm aan, niet zo duwen, je hebt nog een minuut, jij bent vlug, denk om je tijd, haal je hand daar weg. Ondertussen houdt ze de stopwatch in de gaten en denkt aan een cliënt, warrig, op het ziekelijke af, voor wie ze morgen een pleidooi moet schrijven. En ze denkt voor de zoveelste keer aan de Russin die haar vader heeft gestrikt. Ze moet hem waarschuwen. Hij heeft haar met zoveel raad en waarschuwingen het leven door geloodst, nu is het haar beurt. Hij beweert dat politiek leiderschap eenzaamheid betekent. Ze zal hem zeggen dat die Russische uitvreetster voor een erger soort eenzaamheid zal zorgen. Ze moet hem krachtiger waarschuwen, voor hij aan zijn eigen zolderbalk hangt of gewurgd eindigt in een sloot. En anders zorgt ze zelf wel dat het kreng haar koffers pakt. Nu ze dit kan, kan ze alles.

‘Bedankt, Angela.’

Dat is Sjon voor hij naar buiten gaat. Jeffrey volgt hem, in de tuin draait hij zich om en zwaait naar het raam waar ze achter gebukt staat. Ze steekt haar vingers door de luxaflex en zwaait terug. Peet is zich aan het aankleden, ziet ze over haar schouder. De lucht van zijn jas is terug.

Als ze een handdoek om zich heen slaat, zijn er iets meer dan zeventien minuten verstreken.

‘Kunnen we niet toch nog een keertje daten?’ zegt Peet gapend. ‘Ergens anders, gewoon, een hotel?’

‘Nee,’ zegt ze, ‘afspraak is afspraak.’

Terwijl Eric zijn trui aantrekt, vraagt ze of hij een kat heeft.

‘Een kat?’ zegt hij. ‘Nee, ik heb een hond en twee fretten.’

‘Nou, dag dan,’ zegt Peet en met hem verdwijnt de weeë lucht.

‘Wacht, ik loop met je mee,’ roept Eric. ‘Ik wil je motor weleens zien.’

Ze heeft niet gevraagd of ze nog iets willen drinken. Zo dadelijk warmt ze een fles bronwater voor een kleine wasbeurt. Ze moet niet vergeten een paar stokken prei in haar tas te doen voor ze naar huis snelt om een langer, naar eucalyptus geurend bad te nemen. Genoeg om over na te denken. Over twee maanden zijn de verkiezingen. Ze staat op een verkiesbare plaats en ze zal zich ervoor inzetten, ja, daar gaat ze alles, maar dan ook alles aan doen.

-

DE ACHTERKANT

-

Met in haar tas een met bloem bestoven, gesneden brood wil ze de ventweg oversteken naar haar auto.

Opeens staat er een man voor haar. Ze doet een stap opzij en dat doet hij ook. Ze zet een stap terug en hij doet hetzelfde en zegt: ‘Kitten.’

Hij staat zo dichtbij dat ze de blonde baardstoppels ziet op zijn brede kin, de bijna witte wallen onder zijn ogen.

‘Roberto?’ zegt hij.

Ze heeft maar één Roberto gekend en herinnert zich een beniger gezicht met donkere ogen en zwart haar dat in de zon een bruine gloed had.

‘Roberto,’ zegt ze vlak.

‘Niet ik, ik ben Arthur. Ik dacht alleen: als ik zijn naam noem, weet je waarschijnlijk ook nog wel wie ík ben.’

Ze gaat wat achteruit om hem beter te bekijken en herkent hem als hij een mondhoek optrekt.

‘Ach ja, Arthur.’

Het eerste wat ze zich van hem herinnert zijn zijn billen met rode vlekjes. Wat moet ze zeggen tegen iemand met wie ze niet wil praten.

‘Ga je ook naar die bakker? Hij is goed en gelukkig nog open om deze tijd.’

‘Dagelijks. Ik heb een vrouw en kinderen die alleen vers brood lusten. En jij?’

Ze ziet voor zich hoe hij met die dikke billen wipt om kinderen te maken.

‘Ik stop het thuis meteen in de vriezer en eet er een week van.’

‘Maakt de kans kleiner je tegen te komen,’ zegt hij. ‘Bovendien haal ik dat brood normaal voor ik naar mijn werk ga. Ik zit in de IT. Netwerkbeheer. En jij, wat doe jij? Ik herinner me dat je bioloog wilde worden, net als Roberto’s moeder.’

Ze zegt dat ze dat niet meer zou weten, dat ze zijn moeder niet kende.

‘Je zei het tegen hem. Je zei dat hij wel een héél lieve moeder moest hebben, zoveel als Roberto mocht en kreeg. Ik zorg er wel voor dat ik mijn kinderen niet zo verpest. En jij? Getrouwd? Kinderen? Wat doe je zoal?’

‘Een baan van tweeëndertig uur bij het ministerie,’ zegt ze met tegenzin. ‘Maar dat wordt een volle baan, want ik ben net gescheiden.’

Hij knikt op een manier van: dacht ik al. ‘En Miriam, hoor je daar nog weleens wat van?’

Ze schudt haar hoofd.

‘Die was eerst nog een tijdje stout, kwam tot een soort inkeer en is met een rabbijn getrouwd.’

‘Mooi. Ik wou dat ik het klooster in was gegaan.’

‘Kitten, dat meen je niet. Ik zie je zo weer voor me in je satijnen broek.’

‘Zo noemden jullie me, je weet dat ik niet zo heet. En ik moet nu gaan.’

‘Sorry, Kitten paste zo bij je. Hoor je trouwens nog weleens iets van Roberto?’ vraagt hij als ze op haar autosleutel klikt en de zijspiegels van haar auto openzwaaien.

‘Nee.’

‘Hij wilde eerst in de journalistiek, toen wou hij rechten doen en uiteindelijk werd het Nyenrode. Maar hij belandde niet in de politiek of de diplomatie maar in de vleessector, uiteraard in de directie, hij heeft ook een huis in Argentinië.’

‘Jasses.’

‘Zo’n gezicht trok je toen ook, die malle avond, dat feestje bij hem thuis, dat herinner je je toch zeker wel?’

‘Nee,’ zegt ze weer, ‘ik zeg jasses, omdat ik dieren liever levend zie.’

Hij doet of hij schrikt: ‘Dan ben ik ook een barbaar.’

‘Ik weet niet wat je eet, maar wat ik wel weet is dat de wereld eraan gaat door te veel kinderen fokken en dieren eten. Dag Arthur, wie weet tot een volgend brood.’

Ze werpt hem een kushand toe, stapt in, rijdt harder weg dan ze normaal doet. Natuurlijk herinnert ze zich die avond, ze weet alles nog en het geeft haar een gevoel of ze koorts krijgt.

Thuis legt ze het brood in het vriesvak en haalt het er weer uit. Ze heeft honger omdat ze niet heeft geluncht, maar het is nog vroeg en ze heeft geen zin om te koken, geen zin om een diepvriesmaaltijd op te warmen. Ze kan een pizza bestellen, ze kan ook een paar boterhammen nemen met gebakken eieren of kaas. Van kaas en eieren kan ze moeilijk afscheid nemen, het zal ook wel nooit lukken. Waarom altijd die twijfel. Ze smeert een boterham met groentespread, strooit er wat chilipoeder op. Voorgerecht. Straks kan ze alsnog beslissen. Tegen haar gewoonte in opent ze een fles rode wijn. Borrels genoeg als het om haar werk gaat, maar thuis wil ze niet al voor zes uur aan de drank. Een half glas dan, rode wijn zou meer ontspannen, de suggestie is al heilzaam genoeg. Misschien krijgt ze zin om later de stad in te gaan. Altijd wel iemand die ze kent. Plekken die Arthur niet kent. Noch Roberto, waar die ook uithangt. Zou hij een vrouw hebben? Arme vrouw. Toch homo met partner? Arme partner. Wie of wat ook, hij zal ze belazeren zoals hij zijn moeder belazerde. Ze loopt naar de bank die tegenover een aan de muur bevestigde televisie met een breedte van meer dan een meter staat. Van begin af aan heeft ze het scherm belachelijk groot gevonden, het doet haar ook nog steeds denken aan zo’n spiegel in een politiebureau waardoor gespied wordt tijdens een verhoor. Meer dan honderd zenders, er is altijd wel iets om afgeleid te worden.

Haar telefoon gaat. Ze ziet dat het de man is die negen jaar haar man was, neemt zuchtend op, zegt niets.

‘Hé, sliep je soms? Het is nog middag.’

‘Nee. Zeg het maar.’

‘Ik wil graag die Venetiaanse vaas.’

‘Ik wil een andere televisie.’

‘Stel je niet aan, het is een peperduur ding, wees blij dat ik hem heb laten hangen. Ik bel om die vaas.’

‘Daar had je eerder mee kunnen komen.’

‘Jij hecht er niet aan.’

‘Hoe weet jij waaraan ik hecht?’

‘Schatje, het gaat om een vaas,’ zegt hij rustig.

‘Ik ben je schatje niet.’

‘Ik mis hem.’

‘Ach nee, ben je eenzaam? Nu al van je nieuwe vlam af? Of wou je met die smoes soms langskomen? Omdat ik weer vrij ben, ongebonden, zum haben? Aangezien je denkt te weten waaraan ik wel of niet hecht, zal ik je iets verklappen: ik hecht niet aan vazen, niet aan bloemen, niet aan mannen, ik heb er zelfs een hekel aan. Ik zet dat ding wel voor de deur, auf Wiedersehen, au revoir, goodbye, val dood.’

Hartkloppingen. Ze kan niet tegen ruzie, ze hadden ook nooit ruzie, maar zodra ze hem ziet of zijn stem hoort, denkt ze aan zijn benauwde, op acht meter afstand gestamelde ‘Ik denk dat we moeten praten’. Hij dacht dat hij van haar had gehouden, maar hij had niet van haar gehouden. Ze zet het geluid van de telefoon uit en kijkt naar de vaas, die niet ver van het raam staat zodat het licht erdoor valt. Strak, rood, de kostbaarste kleur bij glas.

De telefoon trilt op de salontafel. Laat zijn gezicht maar even op die vaas van hem lijken. Het trillen houdt op, er wordt geen bericht ingesproken. Hij belt weer. Laat maar bellen, laat maar trillen. Niet zo lang geleden ging zo’n toestel dan ook nog bewegen, schoof beetje voor beetje over het glazen blad.

Ze denkt aan Roberto, de eerste destijds met een mobiele telefoon. Van zijn moeder gekregen, omdat ze vaak van huis moest.

Die avond, die Arthur een ‘malle avond’ had genoemd, wat idioot goedmoedig klonk, belde Roberto naar haar huis. Haar ouders hadden niet eens geld overgehad voor een draadloze telefoon, dus toen ze werd geroepen met ‘Zeker iemand uit je klas!’ moest ze naar de woonkamer.

Of ze kon komen, nu meteen, waarom zou ze bij hem thuis te horen krijgen. Nee, niet zij alleen, ze zouden met zijn vijven of zessen zijn.

Haar moeder vond veel goed. Niet op de manier van Roberto’s moeder, maar omdat ze op dikke sokken meer schoof dan liep over de koude vloer, moe van te veel huishouden in een kleine woning. Niet dat ze geen lieve moeder was, integendeel, als liefde een vorm van verdwijnen was, zou ze volledig zijn verdwenen. Dat soort liefde leek bij haar eigen generatie, die in de jonge kinderen zat, nagenoeg uitgestorven.

Het was een genot om naar de Badhuisweg te fietsen, waar Roberto in een van de villa’s woonde. De stad werd groener, ruimer, rook beter. Het was of de mensen hier op een veilige heuvel woonden en haar eigen wijk in een permanente schaduw lag.

De anderen waren er al. Ze zaten met een glas whisky op het bed en in de zware leunstoelen in de slaapkamer van Roberto’s ouders. Naast Arthur en Miriam was er ook een oudere neef van Roberto, Isidoor. Met hem was Roberto de avond ervoor naar het casino geweest, iets wat zijn ouders hem na eerdere schulden hadden verboden. Zijn neef had ‘een verliesje’ geleden, maar Roberto had een halve ton winst opgestreken. En nu wilden ze dat vieren.

‘Verbrassen,’ vond de neef, die met zijn wipneus en achterovergekamde, halflange piekhaar veel weg had van een uit de kluiten gewassen Chucky. Zijn pieken bewogen alsof ze stijf van de lijm waren toen hij zich nog geen uur later over haar heen gebogen stond af te trekken.

‘Verbrassen,’ herhaalde Roberto. ‘Maar sinds vanmiddag valt er nog iets te vieren en wel het geluk van een ongeluk.’

Tijdens een ruzie met zijn vader had hij dat van die halve ton niet voor zich kunnen houden en ‘pa’ was razend geworden en had hem zo hardhandig vastgehouden dat hij hem in zijn kruis had geschopt.

‘Maar pa kwam me achterna toen ik een spurt nam en hij keek dus niet uit.’

‘En toen?’ zei Isidoor grinnikend, die of wist wat er ging komen of al stoned was.

‘En toen kwam die verhuiswagen met “Wij pakken alles voor u in”.’

‘Meesterlijk,’ zei Isidoor. ‘God bestaat.’

‘Toen ik me omdraaide was die wagen dus al voorbij en zag ik pa op de grond zitten schreeuwen. Ik had geen zin in geintjes, maar de kerels van “Wij pakken alles voor u in” waren toch gestopt en er stopten nog twee auto’s. Een ervan was een bestelbusje van de visafslag en die kerel stonk dus naar vis, erg grappig, want pa lust geen vis. Toen moest ik wel terug. Pa zijn voet lag er zo bizar bij, zijn been leek net een bijl op zijn kant. Hij had All Stars aan, want hij denkt dat hij geen ouwe zak is. Hij keek naar zijn voet en zag die daar zo liggen onder het bloed en hij ging out. Ik dacht: oké, ik zal maar een ambulance bellen, maar dat had eentje van “Wij pakken alles voor u in” al gedaan. De man en de vrouw van die ambulance bonden zijn been af en toen ging het met een lekkere noodvaart naar het ziekenhuis.’

Isidoor deed een sirene na. Arthur deed of hij hinnikte van het lachen.

‘Jullie zijn gek,’ had ze gezegd.

‘Mond dicht, Kitten,’ zei Roberto.

‘Totaal geschift,’ viel Miriam haar bij.

‘Jij ook Duck, snaveltje toe, jullie vallen me in de rede, zeg.’ Hij nam een slok van zijn whisky en een trekje van het stickie dat rondging. ‘In het ziekenhuis zeiden ze dus dat ze hem in slaap gingen houden, omdat hij moest geopereerd. Het zou wel een tijdje duren. Ze vroegen het telefoonnummer om ons thuis te bereiken en toen heb ik ze het nummer van mijn moe gegeven.’ Hij schoot in de lach. ‘Ik weet alleen niet meer of ze in Zweden of Noorwegen zit of misschien is het Zwitserland. Pa kan nu geen escort laten komen, maar als een van jullie liever een escortbabe wil dan een pizza kan dat geregeld. En verder is er whisky, wijn, bier, coke, shit, bananen, pindakaas.’

Hij liet een pak geld zien, blies biljetten de kamer in, zei dat ze er hun reet mee mochten afvegen. Ze zopen de fles whisky leeg, begonnen aan een volgende fles en aan een fles rode wijn die omviel. De wijn gutste over het kleed. Ze strooiden er een pak zout op dat roze kleurde. Ze snoven de coke van een ingelijste ets die op het bed lag. De prent stelde een dansende vrouw en beer voor en het was of ze de energie uit het berenlijf zogen. Ze lieten pizza’s bezorgen, aten met lepels en vorken uit potten jam, smeerden hun vingers af aan de bankbiljetten. Ze liepen halfnaakt door het grote huis, dat overal warm was. Ze vreeën, voor zover dat lukte. Roberto pijpte zijn neef. Hij ging naar beneden en kwam terug met kaarsen die hij uit de kandelaars in de eetkamer had gehaald en die al een keer hadden gebrand, maar in dat soort gore spelletjes hadden de anderen geen zin en hij werd kwaad en trok Arthur van Miriam af.

Isidoor zei: ‘Die Duck heeft een vieze navel, alle wijven hebben navels die stinken, walgelijk.’

Roberto schreeuwde dat iedereen zich naar hem toe moest draaien, omdat hij ook van ze walgde, maar hij walgde juist van hun achterkant. Met wilde gebaren liep hij de slaapkamer rond, raapte een spijkerbroek van de grond en zwaaide die als een lasso rond.

‘Ik walg van jullie billen maar ik kots helemaal van de achterkant van jullie knieën, de achterkant is monsterlijk met die afgrijselijke H, ik wil die H eruit snijden!’

Miriam riep dat hij zelf twee H’s had en hij sloeg de broek in haar gezicht. Hij stond wijdbeens en bleef maar slaan, zijn pik bungelde zoetjes heen en weer.

In de buurt van de roze zoutberg, waar een paar peuken uit staken, begon zijn moeders cadeautje over te gaan en hij verstijfde even, vloog er toen op af. Grijnzend liep hij heen en weer, kneep in zijn neus, trok met zijn grote teen een streep in de zoutberg. Toen het gesprek, dat nauwelijks een gesprek was met zijn lijzige ja, nee, mam, erg, ik ook, mam, was afgelopen, zei hij: ‘Zijn voet is geamputeerd.’ Daarna begon hij te dansen en slaakte kreten die alleen maar de kreten van een gek konden zijn. ‘Zijn voet is eraf, eraf, eraf! Ze hebben zijn voet eraf gehaald, gesneden, gezaagd, gehakt, de hele prak eraf! Hoera, hoera, hoera!’

En hij sprong op de zoutberg en schopte de smurrie de kamer in.

Zo was het gegaan. Ze weet nog dat ze met haar fiets naar huis liep, dat ze viel omdat ze haar hoofd niet goed rechtop kreeg. Ze kijkt weleens naar knieholtes, bij sommige mensen zou ze er de rok of korte broek overheen willen trekken. Ze vraagt zich af of Roberto weet dat koeien, kalveren, schapen, varkens, paarden knieën hebben. Ze moet huilen en om het te stoppen stelt ze zich voor dat Roberto onder een veewagen komt. Het helpt niet.

Er wordt op de voordeur gebonsd. De bel is haar kennelijk ontgaan. De man, die precies negen jaar, drie maanden en vijf dagen haar man was, roept haar naam. Hij heeft in november de sleutels al afgeleverd, desondanks heeft ze een nieuw slot op de deur laten zetten. Het is allemaal niet goed, het hoort niet zo te gaan.

Ze roept dat ze eraan komt.

Voorzichtig tilt ze de zware vaas op en wikkelt hem in een witte handdoek.

-

DE TUIN

-

Verwonderd kijkt ze rond in de ruimte waar ze de volgende ochtend zullen ontbijten. Aan de cyclaamkleurige muren schilderijen van schaars geklede vrouwen in vergulde lijsten. In de hoek een beeld van de achterzijde van een naakte vrouw, verstrengeld met een boomstam. In de hoek ertegenover eenzelfde extatische eenheid in gips van een man. Tafels gedekt met kleden van rood plastic, gestanst alsof ze van kant zijn. Vazen met kunststofrozen. Een oude piano waar aan weerszijden een koperen kandelaar is geklonken. Haar man bladert in de omgekrulde bladmuziek en zegt dat het walsjes zijn. Langs de trap lampjes die op rokjes lijken, een kleerhanger met daaraan een uit dik zwart ijzerdraad gebogen korset. In de hal zes deuren die aan de onderkant kieren. De zevende deur zonder kier is die van de wc. Ernaast een paspop in een strapless rode jurk, en een stoel, omhangen met boa’s van felgekleurde veren. Lachend vraagt ze zich hardop af waar ze in hemelsnaam zijn beland, en haar man zegt dat het het enige hotel in het centrum was dat nog een kamer had. Bovendien is er in de nabijheid een parkeergarage.

Het bed, opgevrolijkt door satijnen kussentjes, lijkt een meter smaller dan ze thuis gewend zijn en het is korter, te kort voor haar man. Erboven een kunstwerk waarop de borsten en billen van twee vrouwen in reliëf zijn aangebracht. Het behang heeft een dessin van lelies in roze, rood en goud en ziet boven de kussens vettig en donker. Op een eikenhouten tafeltje staat een ouderwetse lampetkan zonder kom. Voor het matglazen raam hangt tot op de vloer een donkerrood fluwelen gordijn dat stijf aanvoelt. De driehoekige douchecel er vlak naast heeft geen gordijn. Het licht komt van een lampje onder het kunstwerk en een zwak tl-buisje boven de wastafelspiegel. Op de console twee plastic bekertjes en een zeepje dat zit vastgeplakt. Ze trekt het los, wast haar handen. De roze handdoeken zijn dun en hard. Ze laat de kleren in haar koffer, gebruikt alleen de tandenborstel en de cleansing milk uit haar toilettas. Ze zegt dat ze moe is en geen honger meer heeft. Haar man zegt dat hij toch wat te eten gaat halen, iets eenvoudigs, een broodje, een stuk pizza, er is genoeg open in de buurt.

In haar ondergoed kruipt ze in bed. Ze vermoedt dat de lakens niet schoon zijn maar is te moe om verder over wat dan ook na te denken. Niet veel later komt haar man terug met voorverpakte sandwiches en een fles wijn met schroefdop. Ze herhaalt dat ze geen honger heeft en dat ze ook geen wijn hoeft, maar hij heeft het plastic doosje van de sandwich met eiersalade al geopend, schenkt de wijn in en houdt haar de beker voor. Hij vertelt dat hij beneden de eigenaresse heeft gesproken. Dat ze het hotel met haar vriendin runt en dat het vanaf het begin van de oorlog tot voor kort een bordeel was dat Le Jardin des Délices heette. Vandaar dat het nu nog Le Jardin heet.

‘De tuin.’ Hij gebaart om zich heen.

Ze lacht met hem mee, drinkt van de wrange, lauwe wijn en eet een sandwich. Er glipt mayonaise op het laken, ze veegt het weg met de onderkant van het kussen. Haar man heeft zijn beker al leeg en kijkt of hij haar kan bijschenken.

Ze houdt haar hand op de beker, zegt dat ze zo vroeg mogelijk op wil, neemt snel een paar slokken en zet de beker op de vloer. Op haar zij gelegen, hoort ze hoe haar man verder drinkt, nog een sandwich eet, zich uitkleedt, in de wastafel plast. De matras golft op als hij naast haar komt liggen en op een elleboog leunt om het licht uit te doen. En dan buigt hij zich ineens over haar heen, trekt met een paar rukken haar slip omlaag, laat zijn handen over haar lichaam gaan alsof hij het voor de eerste keer verkent, gaat op haar liggen, duwt met zijn knieën haar benen open, klauwt door haar haar, hijgt en fluistert in haar hals, haar oor. Ze is te verbijsterd om te reageren. Nooit eerder was hij zo grof, zo opgewonden. Dit is niet de man die ze kent. Hij maakt ook haar tot een ander. Ziet haar gezicht niet, ziet niet dat het rood wordt, dat ze meegaat in zijn genot en haar eigen gekreun in zijn oksel en tegen zijn schouder smoort.

Ze kan niet in slaap komen, hoort het kraken van de vloer in de hal, de wc die wordt doorgetrokken. Vanonder de kier van een van de andere deuren glijdt het geluid van stemmen, gepiep van een bed, gegiechel naar hun kamer, ze voelt zich als door een sliert verbonden met de gasten in dit huis, doortrokken van jaren lust en leed. Leed duurt zoveel langer.

Ze kan de man die zacht naast haar ligt te snurken niet langer aan. Ze zou meer van dit genot met hem willen delen, maar in die rol zou ze hem gaan vervelen. Zijn telkens weer verzwegen ontrouw zou ze niet langer kunnen negeren en zou ondraaglijk worden nu ze weet hoe hij bij andere vrouwen is. Ze fantaseert dat ze zich aankleedt, wegrijdt, haar intrek neemt in een duur hotel. Het Ritz. Het George V. Niet een, maar drie of vier nachten om geen argwaan te wekken bij het personeel dat vaker meemaakt dat iemand een enkele nacht boekt om zelfmoord te plegen. Als ze bij verschillende apotheken Donormyl koopt en dit tezamen met haar eigen slaappillen inneemt, moet dat afdoende zijn. Nee. Ze hebben een dochter.

’s Morgens is haar man weer de oude. Schoon, in een goed pak gestoken, zijn nog vochtige haar in een scheiding. Beheerst verdeelt zijn hand met de trouwring de harde boter uit het plastic kuipje over een stuk stokbrood. Niets verraadt het roofdier dat verlekkerd raakt door de kitsch om hem heen, dat een voorkeur heeft voor platte seks, dat prikkelende, obscene taal in haar oor heeft gefluisterd.

‘Lieverd,’ zegt ze.

‘Ja, schat?’ Hij opent een aluminium kuipje met frambozenjam.

Ze zou iets kunnen opmerken over de giftige kleur van de jam, maar zegt: ‘Ik wil scheiden.’

-

MENEER HARRY

-

Ik herinner me dat ik in de gang stond. Dat was tegen de wens van de zustertjes, die vonden dat aanstaande vaders het schreeuwen niet mochten horen. Ach, die zustertjes, proper in hun kuise kleding, zwarte kousen, gesteven kapjes, ik vond ze sexy. En, godallemachtig, een leven later zit ik opnieuw tussen zustertjes, al dragen ze geen uniform en zijn ze ook niet allemaal herkenbaar aan hoe heet zo’n schort, een jasschort geloof ik, wat een woord. Naar sommigen van ze kijk ik graag en er zijn erbij van wie ik het niet erg vind als ze me aan- of uitkleden, wassen of verschonen, dat woord uit borelingenland. Ik zou ze graag iets aardigs zeggen, complimenten maken, maar ik kan geen zin meer voor elkaar krijgen, hoe vol mijn hoofd er ook mee zit.

Ik dacht vaak dat het allemaal nog moest beginnen, dat alles wat ik beleefde een voorspel was, dat het niet uitmaakte wat ik deed en dat ik makkelijk kon ontsnappen. Mijn broers noemden me vroeger niet voor niets een duikelaar: waar ik ook viel, ik sprong weer op. Tot dat moment waarop een donkere golf in mijn hoofd me verdoofde. Ik bleef volkomen bij terwijl de kracht uit me vloeide en even een weldadige stilte bracht. Sindsdien maak ik gebaren met mijn linkerhand en glimlach maar naar de zustertjes en de meesten glimlachen terug. Een enkele keer krijg ik een woord uit mijn keel, maar hoe ik ook mijn best doe, het is niet altijd het woord dat ik bedoelde, en dan kijken ze meewarig of ze doen of ze het begrijpen en zeggen: ‘Ja, meneer Harry.’ Mijn zoon heeft ze namelijk gezegd dat ik Harry fijner vind dan Herman en dat ik ook liever niet bij mijn achternaam word aangesproken, dus hebben ze er ‘meneer Harry’ van gemaakt. Ze zullen heus wel begrijpen dat ik vol woorden zit, er zijn meer bewoners in hun rolstoel of op hun bed die met zo’n lamme tong zitten, maar ze weten niet echt wie ik ben en wat ik me allemaal herinner, het is zoveel, zoveel.

Ik herinner me dat er nog een man stond in die gang in die kliniek. Hij had zuchtend en trillend in de wachtkamer tegenover me gezeten en was achter me aan gelopen. Een stakker was het, een magere stakker, niet ouder dan ik, voor wie het de derde was die ergens achter een van die deuren eruit moest geperst. Ik had hem sjekkies zien draaien en gaf hem een sigaret. Afgekloven nagels, een te korte bruine broek, afgetrapte schoenen. Ik moet er in zijn ogen welgesteld uit hebben gezien, want ik had me in het nieuw gestoken van het geld dat mijn broer Mijndert me had geleend voor de uitzet van de baby. En dat hoewel hij zelf amper wat bezat en tot voor kort zelf nog maar een oud pak en een net pak had. ‘Geleend’ werd altijd ‘geschonken’ als het om Mijndert ging, jezus, hoeveel heb ik niet van hem in mijn zak gestoken. Niet zo lang terug heeft hij zelfs nog een uitvaartverzekering voor me afgesloten. Gonnie heeft daarom gevraagd, buiten mij om, anders was het nooit gebeurd. Ik wil best wat van het geld dat hij toch maar overhoudt, maar niet om ervan onder de zoden te gaan. Gonnie kon dat, ze kon zielig doen op een manier zoals alleen een secreet dat kan. Mijndert had nooit meer enig contact met haar willen hebben, hij achtte haar zoals hij dat beschaafd zei ‘te erg voor woorden’ en dat klopte ook, ze was de grootste fout van mijn leven en dat zegt wat, want ik heb er een hele zwik gemaakt. Gonnie, de verschrikkelijke sneeuwvrouw. Ze heeft hem een keer aangevlogen toen hij weer eens voor me opkwam. Haar nagels in zijn wangen. Bloed op dat gezicht van hem, o, dat keurige, frisse gezicht, nooit een baardhaartje te zien, kapsel aan alle kanten in het gelid. Iedere ochtend was hij ook zowat een uur aan het poedelen en gymnastiekoefeningen aan het doen om zijn lijf recht en elegant te houden, ouwe nicht die hij was. We wisten het allemaal thuis, Tinus, Jan, Bram, Flip, Chris, Arie, Paul, Co, Marie, Ali, Henk, Gerard, ben ik nog een broer vergeten? Misschien wisten vader en moeder het zelfs, ergens diep, waar ze volgens Gods gebod maar beter niet konden rondneuzen. Niemand benoemde het dan ook, het enige wat eruit kwam was: ‘Mijndert is anders.’ Soms, als Gonnie niet in de buurt was, belde ik hem. Lieve broer, zei hij. Lieve broer. Geen van de anderen heeft dat ooit gezegd. Zoiets zei je niet. Wel: God is liefde. Over andere liefde geen woord. Genegenheid? Nooit van gehoord. Om aandacht vragen was ongepast en als het toch gebeurde en ook maar even iets hardnekkigs kreeg pakte vader de stok. Een verkeerde opmerking en daar ging zijn hand naar de stok. Een mop die ook maar een vage knipoog naar seks kon beduiden of de goedertieren God anderszins onwelgevallig zou zijn: daar zwaaide de stok. Vader was niet groot, maar dankzij zijn werk als metaaldraaier bij Hembrug waren zijn armen buitengewoon gespierd. Mijn oudste broers, op Mijndert na dan, konden er ook wat van. De armen van timmerlieden, aannemers, bouwers, godsamme, ik heb zoveel slaag gehad. Daar word je een kerel van, Herman! Ik herinner me ineens hoe vaders stok na een snedige opmerking van een van de oudste broers over de mof van Wilhelmina in tweeen brak. We lachten allemaal, ook die oude dwaas, zij het stroef en half verstopt achter die dikke snor van hem. Want er was wel humor, ik herinner me veel gelach, maar we konden ook huilen om niks. Dat kan ik trouwens nog steeds, huilen, de zustertjes komen dan met zo’n papieren vodje dat na een keer snuiten of afvegen de prullenbak in gaat, ze geven me een kneepje in mijn schouder, een aai over mijn bol. Ach, meneer Harry, zat je ergens aan te denken?

Ja, meneer Harry denkt, meneer Harry wordt soms dol van wat hij denkt en zich herinnert. Ik denk weer aan die onbekende man in die kille gang. Ik gaf hem nog een sigaret toen een zustertje me kwam halen om het kind te zien. Kind, meisje, dochter. Ik vond het zo raar dat het geen jongen was. Al die jongens die ik had gekend, thuis, op school, mijn eerste baantje, de vliegtuigfabriek, het Legioen. Nog geen jaar eerder was ik dag en nacht omringd geweest door kerels, wilskrachtige kerels, smerige lapzwansen, bezopen kameraden. Ze waren mijn nieuwe familie. Zingend lieten we het weten: ‘La France est notre mère.’ De eer van de Franse vlag moest gered, of anders ‘Mort sur le champ d’honneur’. Wat een contrast met dat gat in Duitsland, Markersdorf, waar ik het aan de stok had gekregen met Herr Kellner, hoteleigenaar, die niet wilde dat zijn dochter Hilde met een Ausländer omging, een Ausländer die nota bene zes maanden im Gefängnis had gezeten. Ik was ervan beschuldigd dat ik vlak bij de vliegtuigfabriek, waar ik me, Dummkopf, voor de Arbeitseinsatz had aangemeld, lichtsignalen had gezonden naar de geallieerden. Ik bleef het keihard ontkennen tot ik zelf zowat begon te geloven dat ik het niet had gedaan. Maar ik heb het gedaan, jawel, samen met een man die Looijen heette en die ik nooit meer heb gezien. Hilde zocht me op. En nog een Mädel, Hertha Nett, rood haar, bruine ogen, van wie Hilde niks wist. Sechs Monate. Ik moest weg, weg van die zieke kolerezooi, inclusief Hilde, van wie ik toen niet wist dat ze zwanger was.

Ik had al eens twee maanden vastgezeten in Amsterdam omdat ik in de garage waar ik werkte buiten de baas om een tweedehandsauto had verkocht. Al had ik de ulo met hoge cijfers gehaald, met een strafblad kreeg ik nergens werk meer. Tot de Flugzeugfabrik. Niet aan denken, niet aan denken. Hoe heb ik dat toen toch in godsnaam met die tweedehandsauto geflikt? Ik herinner me alleen nog dat lauwe bundeltje in mijn broekzak dat zo op was in de stad. O, ik hield van de stad. Naar huis gaan, naar die straat in Zaandam, maakte alles grijzer en logger. Ik wilde het niet meer, het bidden voor het eten en danken toe, de geneuriede psalmen van die oude snor, mijn uitdijende moeder, die haar hele huwelijksleven beklommen werd door die gereformeerde snor, die ‘de begeerlijkheid des vlezes’ veroordeelde maar zijn eigen dwangmatige lust rechtvaardigde als goddelijke plicht. De schande die ik bracht als misdadige zoon. De schande van mijn Duitse avontuur en dat in dat zo patriottische gezin met broers die onderduikers hadden of zelf moesten onderduiken en broer Henk, de Engelandvaarder, die een heldhaftige commando werd. De schande van het Legioen. De schande dat ik een meisje trouwde dat niet gereformeerd was of desnoods dan maar hervormd, maar katholiek, dus ter helle verdoemd. Johanna. Mijn grappige, zachtaardige, Haagse meisje uit die doodlopende, volkse straat dat ik oprecht liefhad. Moge De Here je genadig zijn, Herman!

Toen ik die arme drommel in dat ziekenhuis een sigaret gaf wenste hij me geluk en ik zei: ‘Jij ook, kerel’, in de hoop dat hij door dat ‘kerel’ zich wat voelde groeien. Ik liep achter het zustertje aan, haar rok, haar zwarte kousen en schoenen. Al die schoenen die je in je leven tegenkomt, ik kan er een kamer in mijn geheugen tot de nok mee vullen. In het verpleegtehuis strikten de zustertjes aanvankelijk nog mijn Crockett & Jones enGrensons, niet veel later werden het pantoffels: ‘Zoveel handiger, meneer Harry.’ De vrouwen in een rolstoel of achter de rollator dragen van die slippers of te grote sloffen die ik weleens van een voet zie vallen. Niet zo lang terug kwam een van die vrouwen mijn kamer binnen en ging in de douchecel zitten poepen. Ergens begreep ik dat wel. Een andere vrouw legt tijdens het eten steeds het servet op haar hoofd. Ik kan het niet helpen dat ik dan aan Vermeers Melkmeisje moet denken, al zal dat schilderij nooit zo craquelé raken. Er is ook nog een man met geruite pantoffels die in het begin steeds riep dat hij fatsoenlijk behandeld wilde worden. Ten slotte heeft hij het ingekort tot ‘Kwilbandeld’. Ja, het is een vrolijke boel op die afdeling. Dus ben ik begonnen mijn eten weg te gooien. Soep: zo door de wasbak, de doorgekookte restjes druk ik door het zeefje. Aardappels druk ik ook fijn tot ik het weg kan spoelen. Brood bewaar ik in mijn broekzak tot ik het ergens buiten mijn kamer in een vuilnisbak kan gooien. Vlees liet ik al snel staan en toen ze dat voor me fijnsneden, schudde ik mijn hoofd, elke keer weer tot ze snapten dat meneer Harry niet was over te halen. Van een toetje neem ik soms een hapje, alleen om te proeven, erna spoel ik het weg. Als ik daarmee bezig ben herinner ik me telkens hoe we ’s morgens naar de bakker moesten om in een kussensloop oud brood te halen zodat moeder er broodpap van kon maken. God, de armoe van die eeuwige broodpap met weke korsten. Maar hoewel de honger me is vergaan, herinner ik me hoe het in het Legioen, op dagen dat we nauwelijks te eten kregen of vlees moesten eten dat half verkoold was, kon gebeuren dat het water me in de mond liep als ik aan die godvergeten broodpap dacht. Maar ik mag niet klagen, er was in ieder geval te eten en soms was dat zelfs goed.

God, ja, ik herinner me dat ik, toen ik me na mijn vlucht door de bergen in Thann bij de Franse troepen had gemeld, een kop soep kreeg zoals ik die nog nooit had geproefd. En in Coulommiers, waarnaar ik op transport werd gesteld en mijn legeruniform kreeg, aten we zowaar verse baguettes met kaas uit die streek. In Sidi-bel-Abbès, waar ik in het hoofdkwartier een extra training kreeg, die neerkwam op ellenlange marsen met zware bepakking – allez, cavalerie à pied! – proefde ik voor het eerst dadels, olijven, watermeloen. Ik zie sommige van mijn lotgenoten zo weer voor me, korporaal Lejaune, een vreetzak, een kerel die we de Tiroler noemden, een Spanjaard, Alejandro, die alles verrot schold, een paar oud-SS’ers, van wie een uit Potsdam die zei dat hij Josef Maria heette, Marcel, een Parijzenaar die kapotging aan heimwee. Ik herinner me ook meteen de hitte, stuivend zand, verschroeide grasvlaktes, de drukte en smerigheid in de stad, de bazaar, de hotels, de cafés, de knappe vrouwen, kleurlingen, orthodoxe joden, Arabieren die in alles de wil van Allah zagen en daardoor lui waren en bij de kleinste inspanning al piepten dat ze doodgingen, alles krioelde door elkaar. Ik herinner me de geuren van kruiden, wijn, bier, vuur, parfum, dikke, zoete koffie, kamelenstront. Wat een kermis, wat een spektakel, vader zou het Sodom en Gomorra hebben genoemd. Ik had er nog wel wat willen blijven, maar ik moest terug, ik was ingedeeld bij het derde bataljon. We gingen in de Elzas over tot de aanval, zijn daarna met de troepen opgetrokken tot Stuttgart. In augustus had ik er ineens genoeg van en ben ervandoor gegaan. Nog diezelfde week ontmoette ik in dat doodlopende Haagse straatje waar ik een kamer had gevonden, de moeder van mijn drie kinderen. Dat ik er eerder ook een had verwekt bij Hilde, kwam me pas na de oorlog ter ore. Ze had Mijndert een brief geschreven waarin ze vertelde over haar süsses Mädchen. Ze wilde weten waar ik was. Op mijn verzoek heeft mijn brave broer teruggeschreven dat ik was gesneuveld. In de Elzas. Waar anders. Mort pour La France.

Was ik maar in Puyloubier beland, tussen oud-strijders, kameraden die, uitgediend, niet meer in de burgermaatschappij passen. Helaas, ik heb geen certificaat van goed gedrag, ik ben een deserteur. Van familie, land, legioen, werk, vrouwen, kinderen. Maar ik heb mijn best gedaan om in die burgermaatschappij te passen, nietwaar, geheugen? Daar stond ik toch die eerste keer in die zaal waar wel twintig baby’s in bedjes lagen. ‘Hier is ze,’ zei het zustertje. ‘Uw dochter.’

Kind, meisje, dochter. Ik zie mezelf van een paar meter afstand naar dat ingepakte kleintje kijken, het is gek dat het geheugen dat doet. Ik wilde dat ze moeders naam kreeg. Moeder was toen acht maanden dood. Ze kon trouwens nauwelijks nog tederheid voor haar kleinkinderen opbrengen, ze had te veel eigen baby’s gezien, dode baby’s ook en miskramen, sst, dat woord bestond niet, moeder heette dan even ‘onwel’.

Ik herinner me de foto die in de jaren twintig van het gezin is gemaakt. Het duurde zeker een uur voor we er allemaal zonder te bewegen op stonden. De oudsten kregen een afdruk, ik niet, ik was de jongste, vernoemd naar een eerdere boreling die na twee weken stierf. Op die foto leun ik tegen moeder aan, te midden van al haar eigen vlees des vlezes, grootgebracht op duizenden kilo’s aardappelen, bieten en broodpap.

Ik wil het allemaal niet meer weten, maar wat is dat toch met het geheugen? Het mag dan een bron, instrument, hulpmiddel zijn en je bij tijd en wijle reuze vrolijk stemmen, het is ook een pestkop. Je fluit een liedje en een halfuur later weet je nog wel dat je gefloten hebt maar je komt niet meer op de melodie, tot je ’s nachts in je bed ligt en het liedje in je hoofd van geen ophouden weet. Ze zeggen dat het geheugen een zeef of een vergiet is, maar dat is een onzinnig cliché, want wat eruit weg zou lekken kan zomaar terugkeren. Het springt van de hak op de tak, het doet je pijn, het brengt je in de war, het is een doolhof, een apothekerskast, een stalling, een markt, een moeras, een overwoekerde tuin, een grabbelton, een ruïne, een wereld in de mist, hemel en hel ineen, het is een universum, het is de som der dingen, het is wie je bent.

Zoals ik in dat ziekenhuis naar mijn dochtertje stond te kijken, zo stond ik er ook bij toen ik een jaar of tien later haar opklapbed omhooggeklapt tegen de muur aantrof, het gordijn eromheen. Ik was amper wakker, had die nacht almaar liggen overdenken of ik weg zou gaan, er was een ander, het was een puinhoop. Het ging niet door, die keer althans niet. Pas jaren later, nadat ik op de beurs met het geld van een rijke freule had gespeculeerd, ben ik ervandoor gegaan. Met de verschrikkelijke sneeuwvrouw. Ze had me flink weten in te pakken met haar uiterlijk, haar praatjes. Als haar nagellak en kapsel maar goed zaten en als haar juwelen maar konden schitteren in de Zuid-Franse zon. Aan haar lijf verslaafde idioot die ik was, ging ik in op haar eis mijn drie kinderen te ontkennen. Het zondebesef was me al vroeg ingepeperd en ik beschouw Gonnie dan ook als mijn straf, de straf voor het in de steek laten van Johanna, mijn zoon, mijn dochters.

Gonnie is me hier nooit komen opzoeken. Een ware zegen, want zo kon ik mijn jongen weer zien. Hij komt langs met een bord dat hij heeft gemaakt, een bord waar duidelijke letters op staan, zodat ik, als hij me een vraag stelt, antwoord kan geven. Is het goed met je, pa? En ik wijs naar de J en de A. Twee weken geleden vertelde hij dat een van mijn laatst overgebleven broers is overleden. Ik hield het kort en wees naar de O. Mijndert bleek ernstig ziek. Ik zette mijn tanden op elkaar en wees naar de A, de C, de H.

Ik heb de kracht niet meer om het eten weg te spoelen en heb alles de laatste dagen laten staan. Ik geloof dat de zustertjes meneer Harry inmiddels doorhebben. Het zal dus niet lang duren of de uitvaartverzekering wordt aangesproken. Misschien heeft het kreng de verzekering wel verzilverd. Wat maakt het uit. Dan beland ik maar in een armengraf en wie weet kom ik tussen een paar vrouwen te liggen.

Ja, het is heerlijk om mijn zoon te zien. Mijn twee dochters en hun moeder houd ik zolang ik kan in mijn geheugen, niemand die me dat afneemt. Ik herinner me dat de jongste, een dondersteen, stikte van het lachen toen ik zo stond te kijken naar dat opklapbed waarin ze haar zus omhoog had geklapt. Ik zei: ‘Waar is Mennie? Verdorie, waar is ze?’ Ik hield mijn gezicht in de plooi, trok het gordijn opzij en bevrijdde haar. Ik zou er niet van opkijken als ze ooit iets om die grap heen heeft bedacht, ze is nogal een fantast. Ik houd het ook niet voor onmogelijk dat ze het in haar hoofd durft te halen een of ander verhaal over haar vader te verzinnen of aan te dikken. Tegen die tijd ben ik er niet meer. Ach, kind, meisje, dochter van me, ga dan je gang maar, vul me maar in.

-

AANTEKENING

‘Nu weet je wie Bob is’ werd eerder gepubliceerd in Trouw, ‘De Tuin’ in een Engelse vertaling in ExtraExtra, ‘Angela’ in De Gids, evenals ‘Meneer Harry’, dat werd geschreven voor de Rudy Kousbroeklezing.

-

OVER DE AUTEUR

Mensje van Keulen mag gerekend worden tot de beste schrijvers van het Nederlandse taalgebied. Ze debuteerde op zeer jonge leeftijd met de inmiddels klassieke roman Bleekers zomer (1972). Sindsdien schreef ze meerdere romans, verhalen, gedichten, kronieken, dagboeken en jeugdboeken, vielen haar nominaties op long- en shortlists te beurt en ontving ze voor haar oeuvre de Annie Romeinprijs, de Charlotte Köhler Prijs en de Constantijn Huygens-prijs.

‘Mensje van Keulen vertegenwoordigt een volkomen oorspronkelijk geluid in de Nederlandse literatuur.’ – juryrapport Annie Romeinprijs

‘De jury acht zowel haar romans als haar verhalen van grote literaire waarde en eert met de bekroning van Een goed verhaal haar trefzekere techniek, haar uitnemende taalgevoel en bijzondere verbeeldingskracht.’ – juryrapport Charlotte Köhler Prijs

‘De diamantbewerker van de Nederlandse taal.’ – Maarten ’t Hart

-

BOEKEN VAN MENSJE VAN KEULEN

Bleekers zomer, roman

Allemaal tranen, verhalen

Van lieverlede, roman

De avonturen van Anna Molino, schelmenballade

Overspel, roman

De ketting, verhalen

Engelbert, roman

De lach van Schreck, reisverhalen

Geheime dame, biografie

De rode strik, roman

Olifanten op een web, kroniek

Het vroege werk (bundeling van Bleekers zomer, Allemaal tranen en Van lieverlede)

De gelukkige, roman (longlist Libris Literatuurprijs, 2002)

Het andere gezicht, verhalen (shortlist AKO Literatuurprijs, 2003; longlist Libris Literatuurprijs, 2004)

Alle dagen laat, Dagboek 1976

De laatste gasten, roman (longlist AKO Literatuurprijs, 2007)

De schriften wachten, oerboek

Een goed verhaal, verhalen (longlist Opzij Literatuurprijs, 2010; shortlist Libris Literatuurprijs, 2010; shortlist De Gouden Uil Literatuurprijs, 2010)

De verhalen, verzamelde verhalen

Liefde heeft geen hersens, roman (toplijst AKO Literatuurprijs, 2012; longlist Libris Literatuurprijs, 2013; shortlist Opzij Literatuurprijs, 2013)

Schoppenvrouw, roman (longlist ECI Literatuurprijs, 2016)

Neerslag van een huwelijk, Dagboek 1977-1979

Huwelijksverhalen, een selectie

Ik moet u echt iets zeggen, verhalen

JEUGDBOEKEN

Tommie Station (Zilveren Griffel, 1986)

Polle de orgeljongen

Vrienden van de maan (Nienke van Hichtumprijs, 1991)

Van Aap tot Zet, gedichten

Meneer Ratti (Vlag en Wimpel, 1993)

Snottebel Lies en andere portretten, gedichten

Pas op voor Bez

Tien stoute katjes

Titus raakt zoek

PRIJZEN

Annie Romeinprijs 2003 voor het gehele oeuvre

Charlotte Köhlerprijs 2011 voor de romans en de verhalen

Constantijn Huygensprijs 2014 voor het gehele oeuvre

-

DE VERHALEN

De eerste verhalen uit De verhalen verschenen eind jaren zestig en de laatste komen uit de bundel Een goed verhaal (2009) waarmee ze zowel voor de Libris Literatuur Prijs 2010 als de Gouden Uil 2010 genomineerd werd. Ook zijn een aantal niet eerder gebundelde verhalen opgenomen. Haar verhalen, ook de oudste, zijn opvallend tijdloos en ze wordt dan ook niet voor niets geroemd als ‘koningin van het korte verhaal’.

‘Wie op vakantie een fraai leesboek mee wil, stopt De verhalen van Mensje van Keulen in de koffer. […] Ze weet in ieder verhaal de verborgen, minder charmante eigenschappen van de medemens bloot te leggen. Pijnlijk, maar noodzakelijk voor ware literatuur.’ – Fleur Speet in De Morgen

‘De vijfhonderd pagina’s dikke bundel waarin haar prestaties op de korte baan ter gelegenheid van veertig jaar schrijverschap zijn verzameld, laat zien dat ze inmiddels een virtuoos in het genre is. In nog geen twintig pagina’s weet ze een drama op te roepen waarvoor menig ander auteur minstens de tienvoudige omvang nodig zou hebben, plus een flinke dosis psychologiserende uitleg.’ – Jaap Goedegebuure in FD Persoonlijk

-

SCHOPPENVROUW

Voor Paula, de hoofdpersoon in Schoppenvrouw, luidt de vriendschap met een nieuwe klasgenote en haar decadente broer een even onweerstaanbare als schokkende periode in haar leven in. De confrontatie die hieruit voortvloeit met de mysterieuze heler en ziener dokter Adami, werpt, hoewel ze geen geloof aan zijn sinistere voorspellingen hecht, een schaduw vooruit.

Jaren later, wanneer ze ontdekt dat haar dochter een misdaad heeft begaan, lijken Adami’s onheilspellende woorden alsnog te worden bewaarheid. Paula’s onvoorspelbare, kwetsbare bestaan met haar dochter en haar man Oscar, een geziene notaris, wordt vanaf de eerste regel in deze roman vol suspense haarscherp getekend.

‘Schoppenvrouw leest inhoudelijk als een bijzonder dikke, rijke roman, door wat er opgeworpen en gesuggereerd wordt. En door het meesterschap dat Van Keulen zo achteloos tentoonspreidt.’ – Jeroen Vullings in Vrij Nederland

‘Inktzwart en fenomenaal geschreven. Dit mag niemand zich laten ontgaan.’ – Tros Nieuwsshow

‘De titel van haar nieuwe roman, Schoppenvrouw, zou een eretitel voor Mensje van Keulen kunnen zijn, die al ruim veertig jaar een duistere gloed geeft aan fijnzinnig realistische verhalen.’ – VPRO Boeken

-

LIEFDE HEEFT GEEN HERSENS

Romy, een jonge weduwe, vermoedt dat haar buurvrouw, een bejaarde balletdanseres, slachtoffer is van een roofoverval. Tot haar schrik is de eerste aan wie ze denkt haar eigen zoon. Ze roept de hulp in van Harro, de huismeester. Hij laat niet merken andere gedachten te hebben over het voorval, zijn ridderlijke houding is dan ook niet geheel onbaatzuchtig.

Liefde heeft geen hersens is een krachtige roman over vele facetten van de liefde.

‘Met haar nieuwste roman bewijst Mensje van Keulen opnieuw hoe krachtig en suggestief haar realisme is […] Ze weet met haar nuchtere, humoristische stijl, vol onderhuids kloppend venijn, het doodsbesef van ouders voor even draaglijk te maken.’ – Fleur Speet in De Morgen

‘Liefde heeft geen hersens is een hoogtepunt in het oeuvre van een schrijfster die zich niet in een hokje laat duwen. Of het zou dat van de Nederlandse literatuur hors concours moeten zijn, de absolute top dus.’ – Koen Eykhout in Limburgs Dagblad

‘Het is als een film waarbij de onheilspellende muziek je nauwelijks opvalt, omdat die zo’n eenheid is met wat er op het scherm gebeurt. […] Ondertussen verliest Van Keulen nooit haar gevoelvoor humor en haar scherpe oog voor detail. Of misschien is dat wel hetzelfde. […] Mensje van Keulen is niet in staat om saaie zinnen te schrijven. En al helemaal geen saaie boeken.’ – Dries Muus in HP/De Tijd

-

NEERSLAG VAN EEN HUWELIJK

DAGBOEK 1977-1979

Neerslag van een huwelijk is een dagboek over de periode 1977-1979, de jaren waarin Mensje van Keulens huwelijk onder druk staat en ten slotte op de klippen loopt, iets wat samenvalt met haar zwangerschap en de geboorte van haar zoon.

Op bijna schokkend openhartige wijze geeft Van Keulen inzicht in hoe man en vrouw elkaar dwars kunnen zitten, zonder dat ze dat zelf in de gaten lijken te hebben. De vrije huwelijksmoraal van eind jaren zestig blijkt zijn keerzijde te hebben, begeerte en jaloezie, list en bedrog, ze zijn van alle tijden.

In 1976 begon Mensje van Keulen een dagboek bij te houden. Ze stond midden in het literaire leven, had een periode bij Propria Cures achter de rug, maakte deel uit van de roemruchte redactie van het befaamde Maatstaf enhad enkele jaren ervoor een verpletterende entree gemaakt met haar roman Bleekers zomer. In haar pas in 2006 gepubliceerde dagboek over dat eerste jaar, Alle dagen laat, staat het literaire leven centraal, haar strijd om tot schrijven te komen, de vrolijke avonden met literaire collega’s. Het duurde ruim 10 jaar voordat Van Keulen zich ertoe kon zetten de vervolgjaren te publiceren.

‘Dat het van begin tot eind boeiend is om te lezen, komt doordat Van Keulen een volbloed schrijfster is, ook in haar dagboek.’ – Marja Pruis in De Groene Amsterdammer

‘[je merkt] dat er een talentvolle schrijver aan het woord is, die met sprekende details mensen en situaties tot leven weet te wekken.’ – Bo van Houwelingen in de Volkskrant