Meeslepende roman over een machtige familie, een prachtig Zweeds landgoed en een vrouw die een hartverscheurende keuze moet maken tussen liefde en plicht

+++

Het prachtige Zweedse landgoed de Leeuwenhof is het decor van de levens van drie heel verschillende vrouwen, die alle drie op hun eigen manier hun weg door het leven proberen te vinden op zoek naar een gelukkige toekomst.

+++

Het is 1913 en Agneta heeft tegen alle heersende gewoonten in afstand genomen van haar machtige familie en wil een vrij leven gaan leiden als schilder in Stockholm – het liefst met de charmante Michael aan haar zijde. Dan ontvangt ze een telegram met het nieuws dat haar vader is overleden en zij erfgename is van het landgoed de Leeuwenhof. Daarmee worden haar een adellijke titel en een leven vol pracht en praal op een presenteerblaadje aangeboden, maar was dat niet juist het leven waaraan ze had willen ontsnappen? Kiest Agneta ervoor de familietraditie in stand te houden en de erfenis van haar vader te accepteren, of overwint haar verlangen naar vrijheid en echte liefde?

+++

+++

De pers over de boeken van Corina Bomann

+++

‘Een boeiend maar ook spannend familieverhaal dat de lezer meevoert langs -Engelse landhuizen, exotische landschappen, mystieke gebeurtenissen, historische details en de romantiek van een verboden liefde.’ NBD Biblion

+++

‘Prachtige roman over het Frankrijk van na de Tweede Wereldoorlog.’ Hebban.nl

+++

‘Een prachtig en ontroerend verhaal.’ Boekenbeschrijfster.nl

Corina Bomann bij Boekerij:

+++

Het vlindereiland

De maneschijnsonate

De jasmijnzussen

De stormroos

Een wonderlijke winterreis

Het klaprozenjaar

Winterbloesem

De rozentuin

+++

De vrouwen van de Leeuwenhof

Agneta’s erfenis

Corina Bomann

Agneta’s erfenis

Een machtige familie. Een prachtig Zweeds landgoed. Een hartverscheurende keuze.

+++

+++

+++

Deel 1
1913

1

+++

Toen ik mijn ogen opendeed, werd ik verblind. Even waande ik me in mijn oude kamer op de Leeuwenhof. Wat ik aanvankelijk voor een gepleisterd ornament hield, bleek echter een lange barst in het plafond te zijn, waaromheen watervlekken waren ontstaan. De donkerste hadden er al gezeten toen ik hier twee jaar geleden introk, de lichtere waren er nog maar pas bij gekomen. In het appartement boven mij was een emmer water omgevallen en dat had aan het kunstwerk een nieuw facet toegevoegd. De plafonds van de huizen in de studentenwijk van Stockholm waren poreus als een spons en zogen het water net zo snel op als het er weer uit druppelde.

Maar als student woonde je hier goedkoop. Mijn moeder zou het armetierig en beneden mijn stand noemen, maar ik kon hier zijn wie ik echt was. Ik kon studeren, ook al werd dat in de hogere kringen niet graag gezien. Ik hoefde geen rekening te houden met de conventies. Wat stelden een paar vlekken op het plafond nou voor?

Koelte streek over mijn gezicht. Ik keek in de richting van de luchtstroom en merkte dat het krantenpapier weer uit het gat in het raam was gevallen. Het onderste ruitje van het spijlenraam was al sinds lang gebroken. Dat had ik te danken aan een jongen die bij een of ander wild spel op straat mijn raam met een steen had geraakt. Mijn huisbaas snapte niet dat hij het raam moest laten repareren. En ik kon het me niet veroorloven, want dan had ik mijn vader om extra geld moeten vragen. Sinds de laatste grote ruzie met Kerstmis was ik niet meer op de Leeuwenhof geweest en had ik ook geen contact meer gezocht.

Ik wist dat mijn ouders mijn manier van leven afkeurden. Toen ik twee jaar geleden naar de rechtbank ging om me meerderjarig te laten verklaren, hadden ze allebei een lang gezicht getrokken, want ze hadden gehoopt dat ik nog voor mijn vijfentwintigste zou trouwen. Dat was niet gebeurd en door mijn leven in eigen hand te nemen liet ik ze duidelijk zien dat ik een andere weg zou inslaan dan die ze voor mij hadden bedacht.

Hoe dan ook zou niet ik ooit het landgoed erven, maar mijn broer. Hendrik was een modelkind, de beste zoon die een man als Thure graaf Lejongård zich kon voorstellen. Vader werd het nooit beu me dat voor te houden. Ik was geen zoon en bovendien was ik maar het tweede kind. Ik kon het leven leiden dat ik wilde. In elk geval waren mijn vriendinnen en ik daar vast van overtuigd, en we kwamen zo vaak mogelijk voor ons standpunt op.

Tot mijn zelfgekozen leven behoorde ook de scherpe lucht in huis. De bijtende geur van terpentijn vermengde zich met de zachtere van vernis en olieverf. Zelfs als ik niet aan een schilderij werkte, leek die geur er altijd te zijn. Ik had geen idee wie er voor mij in het appartement had gewoond, maar wie na mij kwam, zou weten dat zijn voorgangster kunstschilder was.

Naast me begon Michael zich te verroeren. Zijn rossige haardos kwam vanuit de kussens tevoorschijn, even later zag ik zijn verkreukelde gezicht. Eerst opende hij zijn ene oog, toen het andere, om ze allebei weer dicht te knijpen vanwege het zonlicht dat naar binnen scheen.

‘Waarom ben je al zo vroeg wakker?’

Een glimlach borrelde in me op als belletjes in een glas bronwater. Ik greep zijn kuif vast. Zijn haar was dik en ongelofelijk zacht, net de vacht van een kat. Ik vond het heerlijk om mijn vingers erin te begraven, vooral wanneer we onze begeerte de vrije loop lieten en zijn hoofd tussen mijn dijen rustte.

‘Het is na negenen,’ antwoordde ik. ‘Eigenlijk hadden we al lang op moeten zijn.’

‘Wie zegt dat?’ Hij keek me aan en strekte zijn armen naar me uit.

Er waren onder de vrouwenrechtenactivisten een paar regelrechte mannenhaatsters, die niet zouden toestaan dat een man hen tegen zich aantrok. Maar ik vond het fijn. Voor mij was het belangrijker om zelf te kiezen wie ik in mijn bed toeliet. Sinds een jaar was het uitsluitend Michael, en vaak betrapte ik mezelf op de gedachte hem nooit meer te laten gaan. Wanneer hij klaar was met zijn rechtenstudie zouden we misschien wel trouwen. Het was vreemd dat ik, die haar ouderlijk huis ontvlucht was, aan trouwen dacht, maar het idee gaf me een warm gevoel. Ook al zou ik dan mijn zwaarbevochten zelfstandigheid verliezen. Maar ik was ervan overtuigd dat Michael er niets op tegen zou hebben als ik zou blijven schilderen. Hij had er ook geen problemen mee gehad om op een suffragette verliefd te raken.

‘Ik ben opgegroeid in een fatsoenlijk huis waar stiptheid en orde heersen,’ antwoordde ik.

Hij kuste me en verdreef daarmee de opkomende gedachten aan mijn ouders.

‘Ach, is het heus?’ vroeg Michael. Hij begon mijn hals te kussen en gleed langzaam naar beneden. Ik voelde het kloppen tussen mijn benen en ik liet hem begaan. Ik vond het heerlijk om kort na het wakker worden te vrijen, het was gewoon fantastisch en gaf me energie voor de komende dag.

Geklop op de deur deed me abrupt verstijven. Ook Michael hield op. Hij keek eerst naar de deur, daarna keek hij me vragend aan. ‘Verwacht je iemand?’

Zijn gezicht was vuurrood. Ik merkte dat hij zijn opwinding maar moeilijk kon onderdrukken. Ook ik had nu liever iets anders gedaan dan bedenken wie er op dit tijdstip kwam aankloppen.

‘Juffrouw Lejongård? Bent u thuis?’ vroeg een stem, vergezeld van verder geklop, dat nog dringender klonk.

‘Ik heb een telegram voor u. Het is dringend!’

Een telegram? ‘Een ogenblikje, ik kom eraan!’’ riep ik en ik keek naar Michael.

‘Moet dat echt?’ morde hij en hij begon opnieuw mijn hals te kussen. Hoe graag ik ook onder de warme deken in zijn armen zou zijn gebleven, ik maakte me toch van hem los en stapte uit bed. De koude maartlucht verdreef op slag mijn vermoeidheid en jammer genoeg ook mijn opwinding. Haastig schoot ik mijn ochtendjas aan en snoerde hem dicht. Daarna liep ik naar de deur.

De man in het uniform van de Koninklijke Zweedse Post keek me een beetje verlegen aan. ‘Goedemorgen, excuses dat ik u stoor, maar dit moest onmiddellijk bij u worden bezorgd.’

Ik pakte de kleine envelop aan en draaide hem om. Het telegram kwam van mijn moeder. ‘Wacht even.’ Terwijl de man bij de deur bleef staan, liep ik naar het dressoir, waar ik altijd wat geld bewaarde. Ik drukte de postbode tien öre in de hand en deed de deur dicht. Ergens had ik het gevoel dat de envelop minstens zo veel woog als een zak aardappelen.

‘Wat is er?’ vroeg Michael, die inmiddels rechtop in bed was gaan zitten. In tegenstelling tot mij leek hij het niet koud te hebben, want hij zat met zijn blote bovenlijf tegen de kussens geleund. De zon gaf zijn huid een gouden gloed, en hij had zo voor een van de vele schilders in onze buurt model kunnen zitten.

‘Dat zullen we zo meteen zien.’ Ik stak mijn vinger in de opening tussen de flappen van de envelop en scheurde hem open.

Wat kon mijn moeder van me willen? Sinds de kerst hadden we geen contact meer gehad. Ik haalde het telegram eruit en vouwde het open. Geschrokken hapte ik naar lucht toen ik zag wat er stond.

+++

Vader en Hendrik ongeluk+++Kom svp direct naar huis+++Moeder +++

+++

Ik was als verstijfd. Een ongeluk?

Mijn hart ging als een razende tekeer en even probeerde ik mezelf ervan te overtuigen dat dit gewoon een gemene truc van mijn moeder was om me naar huis te halen. Maar Stella Lejongård maakte geen grappen als het om de gezondheid en het leven van haar familie ging.

‘Wat is er?’ vroeg Michael terwijl hij uit bed kwam.

Ik was niet in staat te antwoorden. Ik was versteend en kon mijn blik niet van het telegram losmaken. De schrijfmachineletters erop leken te branden. Pas toen Michael zijn hand op mijn schouder legde, kwam ik weer tot mezelf.

‘Mijn... mijn vader...’ stamelde ik. ‘Hij en mijn broer... ze hebben een ongeluk gehad.’

‘Wat voor ongeluk?’ vroeg Michael.

‘Dat staat hier niet, misschien was er iets met de paarden...’

Razendsnel dacht ik na. Vader en Hendrik waren uitstekende ruiters. Een ongeval tijdens het paardrijden waarbij ze allebei gewond waren geraakt, leek me onwaarschijnlijk. Hoe zwaar waren ze gewond? Het was beslist ernstig, anders zou mijn moeder me niet vragen naar huis te komen. Het telegram gleed uit mijn handen. Michael bukte zich en raapte het op.

‘Ik moet naar huis.’ Ik zei het bijna fluisterend.

Omdat ik geen geheimen voor Michael had, maakte ik geen bezwaar toen hij het telegram begon te lezen.

‘Mijn hemel!’ mompelde hij geschrokken, daarna keek hij me aan en pakte mijn hand, die aanvoelde alsof hij niet bij me hoorde. ‘Kan ik iets voor je doen? Zal ik meegaan?’

‘Nee,’ zei ik en ik probeerde mezelf weer bij elkaar te rapen.

‘Ik... ik moet de trein nemen. Of een koets.’

‘Met de koets zou het te lang duren,’ merkte Michael op. ‘Maar misschien gaat er vandaag een trein naar Kristianstad.’

Ik knikte, maar het voelde alsof mijn lichaam me niet gehoorzaamde. Ik moest me haasten, maar ik was er niet toe in staat.

Het liefst had ik me onder de deken verstopt en gedaan alsof het telegram niet was gekomen. Alsof ik hier niet was. Maar ik moest vertrekken. Verdorie, ik moest gaan!

Uiteindelijk lukte het me om van mijn plaats te komen.

‘Kan ik je helpen?’ vroeg Michael. Ik schudde mijn hoofd. Dit moest ik alleen doorstaan, daar bestond geen hulp voor. En hem naar mijn moeder meenemen?

God verhoede!

Toen ik de gammele kast opendeed, maakte het loodzware gevoel in mijn lichaam plaats voor ongedurige zenuwachtigheid. Met bevende handen zocht ik wat spullen bij elkaar. Het was me om het even wat mijn moeder ervan zou zeggen. Mijn beste kleren waren toch op de Leeuwenhof gebleven; ze zou met niets wat ik droeg tevreden zijn. Een zwarte blouse gleed door mijn handen. Om de een of andere reden staarde ik er langer dan nodig naar. Geen zwart, zei ik bij mezelf en ik voelde een golf van angst opkomen. Zwart was rouwkleding en het leek me een slecht voorteken als ik hem meenam. Dus slingerde ik hem in de achterste hoek van de kast. Een ongeluk, zei ik tegen mezelf. Het was een ongeluk, ze zijn gewond maar nog in leven. Moeder zou het niet voor me hebben verzwegen als een van beiden overleden was.

Toen ik me aankleedde, voelde ik me koortsig. Het textiel deed pijn aan mijn huid. De mantel die ik aandeed, verpletterde me bijna met zijn gewicht. Mijn handen trilden toen ik mijn tas pakte.

Ik draaide me om naar Michael, die zich inmiddels in een ochtendjas had gehuld

‘Zo,’ zei ik, zoals altijd als ik ergens klaar mee was.

Hij spreidde zijn armen.

‘Kom hier,’ mompelde hij. Hij trok me tegen zich aan en begroef zijn gezicht in mijn hals, en ik deed hetzelfde bij hem.

Bijna wanhopig sloeg ik mijn armen om hem heen en kuste hem hartstochtelijk.

‘Ik ben bij je, hoor je?’ zei hij in mijn haar. ‘Wat je ook doet, wat je ook te wachten staat, ik ben bij je. In gedachten help ik je.’

‘Dat is lief,’ zei ik. ‘Dank je.’

Eigenlijk hadden zijn woorden een andere reactie verdiend, maar daar was ik niet toe in staat, ondanks alles wat Michael voor me betekende. Het telegram had me weer tot de dochter van huize Lejongård gemaakt, die kuis diende te zijn totdat haar ouders een echtgenoot voor haar hadden gevonden.

Het brak mijn hart, maar ik had geen andere keuze. Met tegenzin maakte ik me van hem los en draaide ik me om naar mijn bagage.

‘Kom je terug?’ hoorde ik zijn stem achter me.

Ik verstarde. Hij vroeg dat altijd als ik naar huis ging. Voorheen had ik elke keer lachend met ja geantwoord, maar nu werd mijn hart zwaar. Natuurlijk zou ik terugkomen. Maar op dat ogenblik kon ik moeilijk zeggen wanneer, en dat baarde me zorgen.

‘Ik kom terug zodra het kan, beloofd,’ zei ik en ik blies nog een kusje van mijn hand naar hem toe. Toen draaide ik me eindelijk om, pakte mijn tas en verliet de woning.

+++

Buiten werd ik begroet door de frisse geur van de lente, die bij wijze van uitzondering niet door stank werd verpest: af en toe waterde iemand in het portiek van een van de buurhuizen, meestal op zondagavond, nadat hordes studenten en andere mannen uit de kroegen waren gekomen.

Was het mogelijk dat de geheelonthoudersbond tot de studenten was doorgedrongen? Onwaarschijnlijk.

Snel liep ik de straat door. De wijk Norrmalm met zijn brede straten en neoklassieke gebouwen was op maandagochtend een en al bedrijvigheid. Behalve arbeiders en reizigers die naar het station wilden, waren er ook veel studenten op weg. Ik had die middag zelf aan een werkcollege op de Koninklijke Kunstacademie moeten deelnemen, maar de gedachte daaraan riep een vreemde onverschilligheid bij me op. Het leek of alles om me heen naar de verte was verschoven, of ik door mist liep, waarin slechts contouren waarneembaar waren. Het enige wat ik werkelijk waarnam waren het gewicht van mijn tas en het onrustige gevoel in mijn maag. Wanneer zou de eerstvolgende trein gaan? Kon ik mijn moeder van tevoren per telegram bereiken?

Het was verbazingwekkend wat het lot kon aanrichten. Gisteren nog had ik geen enkele gedachte aan mijn ouderlijk huis verspild. Nu kon ik aan niets anders meer denken. En opeens waren alle geuren en indrukken, de zondagen en ook de kwetsende opmerkingen er weer, beelden die onuitwisbaar in mijn brein waren gegrift.

‘Agneta!’ rukte een stem me uit mijn gedachten. Ik bleef staan en draaide me om. Marit kwam naar me toe lopen. Ze had haar groene rok opgetild, zodat een stuk van haar lange onderbroek zichtbaar was. Haar bruine, altijd wat afgetrapt ogende enkellaarsjes zaten onder de modderspatten. Een zelfgebreide sjaal wapperde om haar hals. ‘Mijn hemel, ben je doof?’ vroeg ze toen ze vlakbij was. ‘Ik loop al een hele tijd achter je aan!’

Marit overdreef, ik was pas tweehonderd meter van mijn woning vandaan. Maar zo was mijn vriendin. Ik zette mijn tas voor me op de grond om haar in mijn armen te kunnen sluiten.

‘Het spijt me, ik was in gedachten verzonken. Ik ben op weg naar het station. Familieaangelegenheid.’

‘Dan kom je vandaag dus niet naar de actie voor het kantoor van de decaan?’ Marit keek teleurgesteld. Met vurig enthousiasme organiseerde ze demonstraties, verschafte ze materialen voor spandoeken en trommelde ze de vrouwen op. Die dag wilden we voor het kantoor van de decaan protesteren tegen pogingen om de inschrijving van vrouwen te reglementeren.

‘Ik dacht dat je niet zo’n nauw contact meer had met je familie.’

‘Dat klopt, maar er is iets met mijn vader en mijn broer gebeurd. Het klinkt ernstig, en mijn moeder heeft me gevraagd onmiddellijk te komen.’

Marit sloeg haar hand voor haar mond. ‘Wat vreselijk! Weet je wat er precies is gebeurd?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Nee. Maar ze had niet van zich laten horen als het niet heel dringend was.’

‘Ach, wat naar.’ Marit sloeg haar armen om me heen en omhelsde me stevig. ‘Kan ik iets voor je doen?’

‘Ik ben bang van niet, maar bedankt. Ik neem contact op zodra ik meer weet, goed?’

‘Ja, graag. Ik zal voor je vader en je broer bidden. Ik heb het anders niet zo op met God en de Kerk, maar in dit geval maak ik een uitzondering.’

Dat was waar. Marit liet zich zelden in de kerk zien, want ze vond dat die niets deed voor de gelijkstelling van vrouwen. Als ze aanbood voor ons te bidden, was dat iets speciaals.

Heimelijk wenste ik dat ik haar mee kon nemen. Wat me thuis ook te wachten stond, ik zou daarbij haar steun heel goed kunnen gebruiken, maar het was onmogelijk.

‘Doe de anderen de groeten,’ zei ik toen ik haar losliet. ‘Zeg dat ik voor ze duim voor de demonstratie.’

‘Dat is nu niet van belang,’ antwoordde Marit. ‘Voor jou telt nu eerst je familie, en niets anders. Maar ik moet toegeven dat we je zullen missen. Als ik eraan denk hoe jij professor Svensson in zijn hemd hebt gezet...’

‘Bedankt.’ Ik omhelsde Marit opnieuw en drukte haar stevig tegen me aan, daarna tilde ik mijn tas weer op. Die leek nog zwaarder te zijn geworden.

‘Het beste, en zorg goed voor je zelf!’ Marit zwaaide tot ik me omdraaide en verderliep.

Ik liep langs de prachtige Koninklijke Opera, waar ik meestal even voor bleef staan kijken, en kwam ten slotte bij het station.

De lucht was zwaar van de rook. Vanuit de haven klonk het luide getoeter van een stoomboot, gevolgd door het fluiten van een locomotief. Sinds Zweden had besloten zich nooit meer met oorlog in te laten, maakte het land een economische opleving door. En ook voor ons vrouwen was er iets veranderd. We konden ons, als we niet getrouwd waren, met vijfentwintig jaar volwassen laten verklaren. Onlangs was er nog een wet aangenomen die vrouwen in staat stelde hun geërfde bezittingen te beschermen door het sluiten van een huwelijkscontract. Dat waren belangrijke overwinningen voor de vrouwenbeweging, maar het grootste doel hadden we nog steeds niet bereikt: het vrouwenkiesrecht, dat Finland al zeven jaar geleden had ingevoerd. Ook in Noorwegen werd vooruitgang geboekt, maar hier niet. De politici mochten dan horende doof zijn, maar dat betekende niet dat ze niet doorhadden wat we aan het doen waren. Wij zouden blijven vechten.

Ook op de Koninklijke Kunstacademie was er aardig wat gaande. In 1864 was met Anna Nordlander de eerste vrouw toegelaten. De poging van een aantal studenten en kunstenaars, verenigd in een groep met de naam ‘Opponenterna’ (de Opponenten), om fundamentele hervormingen in gang te zetten mislukte weliswaar, maar intussen stroomden steeds meer vrouwen tot de academie toe. Natuurlijk bleven conflicten niet uit, maar al dat gedoe werd gecompenseerd door het gevoel van vrijheid.

Toen ik eindelijk bij het station kwam, liep het zweet in straaltjes van mijn gezicht en over mijn rug. Ik was blij dat ik een mantel aanhad. De maartse lucht bracht de belofte van lente mee, maar was toch verraderlijk.

Voor het classicistische witte gebouw wemelde het van de mensen. Hier en daar viel een hoed op, of een crèmekleurig colbert. Koetsen reden dicht achter elkaar, daaruit stapten nog meer passagiers. Ik vroeg me af hoe ze het voor elkaar kregen elkaar niet op de hielen te trappen.

Vorig jaar had ik het station geschilderd en een reprimande van mijn docent gekregen. Ik had gekozen voor de stijl van Van Gogh, omdat ik wist dat Andersen hem bewonderde. Maar dat was een misrekening. Andersen sloop om mijn ezel heen, natuurlijk voor de ogen van mijn medestudenten, en schudde zijn hoofd. Zijn ogen vernauwden zich, hij krabde aan zijn kin, en toen wendde hij zich tot mij.

‘Een prachtstuk,’ zei hij, en ik was zo dom te geloven dat hij het echt zou gaan prijzen.

‘Heel goed... voor een kopiist.’ Zijn gezicht versomberde zodanig dat ik dacht dat de zon voor de ramen verdwenen was.

‘Ik denk echter niet dat u hier bent om tot kunstvervalser te worden opgeleid. In dat geval zou ik erop moeten aandringen u onmiddellijk van de academie te laten verwijderen.’

Andersens stem donderde door de zaal. Ik verstarde. Ik voelde de blikken van mijn medestudenten in mijn rug prikken. Van de meesten hoefde ik geen sympathie te verwachten. Er waren bijna geen vrouwen bij het werkcollege van Andersen, en de meeste mannen waren net als hij van mening dat de bestemming van een vrouw het huwelijk was en dat ze achter het aanrecht hoorde.

Dergelijke gedachten moest Andersen van mijn gezicht hebben afgelezen.

‘En voordat u me nu weer de ideeën van u en uw medesuffragettes gaat voorhouden,’ vervolgde hij, nu echt kwaad, ‘kan ik u verzekeren dat ik u, als u een man was geweest, er eigenhandig uit had gegooid. Als ik een Van Gogh wil zien, ga ik naar Parijs, maar hier wil ik zien wie u bent. En of u het verdient om les van mij te krijgen!’

Ik staarde de docent aan. In het begin leek mijn hoofd leeg, toen werd me duidelijk welke grote fout ik had gemaakt. Hielen likken lag eigenlijk niet in mijn aard. Waarom had ik dat bij Andersen geprobeerd?

Ik voelde tranen opkomen, maar ik wilde niet huilen in het bijzijn van de anderen. Die knullen hadden me beslist uitgelachen. Ik dacht aan mijn moeder en vroeg me af wat zij in deze situatie zou hebben gezegd en gedaan. En plotseling sloeg mijn zelfmedelijden om in woede.

Andersen keek me onderzoekend aan en verwachtte waarschijnlijk tranen. Maar hij kreeg de meest woedende blik die ik kon opbrengen.

Ik zette de herinnering opzij toen ik de stationshal binnenliep. Mijn blik viel op de grote klok. Sinds de ontvangst van het telegram was er een uur verstreken.

Voor het loket stond een lange rij. Er zat niets anders op dan achter aan te sluiten. Mijn slapen klopten. Onder het gewelfde plafond van de hal versmolten de stemmen tot een ondoordringbare brij, het klonk bijna als gedonder. Vroeger had ik dat geluid altijd fascinerend gevonden: na de stilte waarmee ik op ons landgoed altijd was omgeven, was dit de klank van de wereld, de vrijheid, voor mij. Om de een of andere reden stoorde het me nu, werd het zelfs bijna ondraaglijk.

Het gefluit van een aankomende trein leidde me een beetje af. Er stroomden nog meer mensen de hal in. Sommigen droegen loden mantels zoals ik, anderen waren in duur bont gehuld. Een vrouw met een enorme veren hoed trok mijn blik. Mijn moeder had waarschijnlijk tientallen van zulke hoeden. Ikzelf hield niet veel van die pracht en praal, en zeker niet van zulke hoofdbedekkingen. Ze waren zwaar en lomp en verborgen de mensen eronder.

‘Juffrouw?’

Ik draaide me vlug om. De rij was ondertussen opgeschoven, ik was aan de beurt.

‘O, pardon, ik was in gedachten verzonken. Ik wil graag een kaartje naar Kristianstad. Wanneer gaat de volgende trein?’

‘Over een half uur,’ antwoordde de man achter het loket. ‘Enkele reis?’

‘Ja,’ hoorde ik mezelf antwoorden nog voor ik kon nadenken. Ik had Michael beloofd zo vlug mogelijk terug te komen. Maar wanneer zou dat zijn? Mijn moeder zou me niet getelegrafeerd hebben als het om lichte verwondingen ging. Mijn vader en vooral Hendrik hadden mijn steun nodig. En als het ergste gebeurde... Daarover weigerde ik na te denken.

Maar ik wist dat ik ook dan niet zonder meer terug zou kunnen gaan. En ik kon het me niet permitteren geld te verspillen aan een kaartje dat ik misschien niet zou gebruiken.

De lokettist keek me even aan en noemde de prijs. Ik schoof de kronen over de balie naar hem toe en ging met het kaartje op weg. De tijd die ik nog had tot de trein vertrok, zou ik gebruiken om mijn moeder te telegraferen.