‘Adeline Dieudonné, de Franstalige Lize Spit.’ – De Morgen

Een Vinex-wijk zoals er zoveel bestaan. Een naargeestig huis met een kamer vol opgezette dieren, een sadistische vader en een murwgeslagen moeder. Dat is de gezinssituatie van de 10-jarige vertelster. Als zij en haar jongere broertje Gilles getuige zijn van een gruwelijk ongeluk, trekt hij zich terug in zichzelf. Nu broer en zus ook elkaar kwijt zijn, lijkt alle hoop op geluk verloren. Maar dan neemt de hoofdpersoon in al haar kwetsbaarheid het lot in eigen hand. Vastbesloten en doelbewust neemt ze zich voor om koste wat het kost de lach op het gezicht van haar broertje terug te brengen. Dat blijkt geen eenvoudige taak.

Als ze dan zelf op een ongekende manier op de proef wordt gesteld – door haar eigen vader – neemt ze zich voor: ik zal in dit leven geen prooi zijn.

‘Een fantastische heldin vol vrijheid en intelligentie.’ – Le Figaro

‘Een donkere roman die verlicht wordt door een sprankelende stijl. Doet denken aan iets compleet nieuws, nog nooit vertoond, een zeldzaamheid.’ – Le Journal du Dimanche

‘Een ongelofelijke energie. Een nieuwe stem. Een vuistslag.’ – La république des livres

Adeline Dieudonné

Het echte leven

Vertaald uit het Frans door Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Vlaams Fonds voor de Letteren

Eerste druk, augustus 2019

© L’Iconoclaste 2018

© 2019 Nederlandse vertaling Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen

Oorspronkelijke titel La vraie vie

Oorspronkelijk uitgegeven door L’Iconoclaste, Parijs

Omslagontwerp Wil Immink Design, naar het oorspronkelijke Franse omslag

© Omslagbeeld Getty Images/iStock

Foto auteur © Gwladys Louiset Photography

E-book Crius Group, Hulshout

ISBN 978 90 254 5465 4

D/2019/0108/708

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de 1e druk, 2019, ISBN 978 90 254 5464 7

Voor Lila en Zazie...

Bij ons thuis waren er vier kamers. Die van mij, die van mijn broertje Gilles, die van mijn ouders en die van de kadavers.

Gemsbokken, everzwijnen, herten. En ook antilopekoppen in alle soorten en maten, springbokken, impala’s, gnoes, oryxen, waterbokken enzovoort. Een paar zebra’s waar het lijf van afgehakt was. Op een verhoging een volledige leeuw met zijn scherpe tanden rond de nek van een kleine gazelle geklemd.

En in een hoek stond de hyena.

Hij mocht dan wel opgezet zijn, ik wist zeker dat hij leefde, en hij genoot van de angst die hij wekte in elke blik die de zijne kruiste. In fotolijsten aan de muur poseerde mijn vader trots op dode dieren, met zijn geweer in de hand. Hij nam altijd dezelfde pose aan: een voet op het dier, een hand in zijn zij en zijn andere hand hield ten teken van overwinning het wapen omhoog, waardoor hij er meer uitzag als een van de genocide-adrenaline stijf staande rebel dan als een gezinshoofd.

Het pronkstuk van zijn verzameling, zijn grootste trots, was de slagtand van een olifant. Op een avond had ik hem aan mijn moeder horen vertellen dat het doden van de olifant nog niet het moeilijkste was geweest. Nee. Het beest omleggen was net zo simpel als een koe afknallen in een metrogang. Wat echt moeilijk was geweest, was contact leggen met de stropers en uit het vizier van de jachtopzieners blijven. En dan de slagtanden uit het nog warme karkas halen. Dat was een flinke slachtpartij. Hij was er een klein fortuin aan kwijt geweest. Ik denk dat hij daarom zo trots was op zijn trofee. Een olifant doden was zo duur dat hij de kosten met een tweede jager had moeten delen. Ze hadden ieder een slagtand meegenomen.

Ik ging graag met mijn hand over het ivoor. Het was zacht en groot. Maar ik moest het achter de rug van mijn vader doen. De kadaverkamer was voor ons verboden terrein.

Hij was een reus van een man, met brede schouders en het postuur van een slachter. Handen als kolenschoppen. Handen die met net zoveel gemak een kuiken konden onthoofden als een colaflesje openwippen. Naast de jacht had mijn vader twee passies in zijn leven: televisie en whisky. En als hij niet in alle uithoeken van de wereld op zoek was naar dieren om te doden, koppelde hij de tv aan luidsprekers ter waarde van een kleine auto en ging hij met een fles Glenfiddich zitten kijken. Hij deed alsof hij met mijn moeder praatte, maar in werkelijkheid had je haar kunnen vervangen door een ficus, hij zou het verschil niet hebben gemerkt.

Mijn moeder van haar kant was bang voor mijn vader.

En ik denk dat dat, afgezien van haar obsessie met tuinieren en dwerggeiten, zo ongeveer het enige is wat ik over haar kan melden. Ze was een magere vrouw met lang, slap haar. Ik weet niet of ze al bestond voor ze hem ontmoette. Ik vermoed van wel. Waarschijnlijk zag ze er toen uit als een primitieve, eencellige, half doorschijnende levensvorm. Een amoebe. Een ectoplasma, een endoplasma, een kern en een voedselvacuole. En door al die jaren met mijn vader was dat bijna-niets gaandeweg volgelopen met angst.

Ik ben altijd geïntrigeerd geweest door hun huwelijksfoto’s. Zolang ik me kan herinneren zie ik mezelf door het fotoalbum bladeren op zoek naar iets. Iets wat die merkwaardige verbintenis had kunnen verklaren. Liefde, bewondering, respect, vreugde, een glimlach... Iets... Ik heb het nooit gevonden. Op de foto’s nam mijn vader dezelfde houding aan als op zijn jachtfoto’s, maar dan zonder de trots. Een amoebe is natuurlijk niet zo indrukwekkend als trofee. Niet zo moeilijk te vangen: een glas, wat stilstaand water en klaar!

Op haar huwelijksdag was mijn moeder nog niet bang. Het leek gewoon of ze daar was neergezet naast die man, als een vaas. Toen ik groter werd, vroeg ik me ook af hoe die twee erin geslaagd waren twee kinderen te verwekken. Mijn broertje en mij. En ik hield al snel op me dat af te vragen, want het enige beeld dat bij me opkwam was dat van een overrompeling ’s avonds laat op de keukentafel in een walm van whisky. Een paar snelle, ruwe stoten zonder al te veel instemming en dat was het dan...

De belangrijkste functie van mijn moeder was eten maken, wat ze deed zoals een amoebe dat doet, zonder creativiteit, zonder smaak, met veel mayonaise. Croque-monsieurs, perziken met tonijn, gevulde eieren en gepaneerde vis met aardappelpuree. Dat was het zo ongeveer.

Achter onze tuin lag het Galgjesbos, een groen-bruine vallei, twee hellingen die een grote V vormden met op de bodem een dikke laag dorre bladeren. En helemaal achter in de vallei lag, half bedolven onder de dorre bladeren, het huis van Monica. Gilles en ik gingen vaak bij haar op bezoek. Ze had ons uitgelegd dat die V door de klauw van een draak was ontstaan. De draak had de vallei uitgegroefd omdat hij gek was geworden van verdriet. Dat was heel lang geleden. Ze kon goed verhalen vertellen, Monica. Haar grijze haar danste boven de bloemen op haar jurk. En haar armbanden rinkelden om haar polsen.

‘Heel, heel lang geleden leefden niet zo ver hiervandaan, op een berg die er niet meer is, twee reusachtige draken. Die twee hielden zoveel van elkaar dat ze ’s nachts vreemde en ontzettend mooie liederen zongen, zoals alleen draken dat kunnen. Maar dat joeg de mensen in de vlakte angst aan. En ze konden er niet meer van slapen. Op een nacht, toen de twee geliefden verzadigd door hun gezang waren ingedommeld, waren die idiote mensen gewapend met toortsen en rieken naar ze toe geslopen en hadden ze het vrouwtje gedood. Gek van verdriet had het mannetje de vlakte met alle mannen, vrouwen en kinderen erbij in de as gelegd. Iedereen was dood. Daarna had hij met zijn klauwen de aarde opengereten. En zo waren de valleien ontstaan. Mettertijd kwam de begroeiing weer op en keerden de mensen terug, maar de groeven van de klauwen zijn gebleven.’

De bossen en velden in de omgeving waren bezaaid met diepe en minder diepe littekens.

Het was een verhaal dat Gilles angst aanjoeg.

’s Avonds kwam hij soms in mijn bed dicht tegen me aan liggen, omdat hij het lied van de draak meende te horen. Ik legde hem uit dat het maar een verhaal was, dat draken niet bestaan. Dat Monica dat vertelde, omdat ze van legendes hield en dat niet alles waar was. Maar diep in mijn binnenste bleef er toch een lichte twijfel hangen. En ik was altijd bang dat mijn vader van een van zijn jachtpartijen zou terugkomen met de trofee van een vrouwtjesdraak. Maar om Gilles gerust te stellen speelde ik de grote zus en fluisterde ik: ‘Verhalen dienen om er alles in te stoppen wat ons bang maakt, zo zijn we er zeker van dat het in het echte leven niet gebeurt.’

Ik vond het heerlijk om in slaap te vallen met zijn hoofdje vlak onder mijn neus, zodat ik de geur van zijn haar kon ruiken. Gilles was zes, ik tien. Gewoonlijk maken broers en zussen ruzie, schreeuwen ze, jengelen ze, zijn ze jaloers, vliegen ze elkaar in de haren. Wij niet. Ik hield van Gilles met de tederheid van een moeder. Ik was zijn gids, legde hem alles uit wat ik wist, dat was mijn missie als grote zus. De zuiverste vorm van liefde die er is. Een liefde die daar niets voor terug wil. Een onverwoestbare liefde.

Hij lachte voortdurend zijn melktandjes bloot. En telkens opnieuw werd ik warm van zijn lach, alsof het een mini-elektriciteitscentrale was. Dus maakte ik handpoppen van oude sokken, bedacht ik er grappige verhalen bij en voerde ik alleen voor hem toneelstukjes op. Ik kietelde hem ook. Om hem te horen lachen. De lach van Gilles kon alle wonden genezen.

Het huis van Monica was voor de helft opgeslokt door klimop. Dat zag er prachtig uit. Soms priemden er zonnestralen tussen de takken door, dan was het alsof het door vingers werd gestreeld. Ik heb die vingers van de zon nooit op ons huis gezien. En op de andere huizen in de wijk ook niet. We woonden in de Demowijk, een nieuwbouwwijk met een vijftigtal kleine grijze huizen die als grafstenen op een rij stonden. Mijn vader noemde het ‘de Demozeik’.

Waar nu de Demo was, had in de jaren zestig een graanveld gelegen. Begin jaren zeventig was de wijk in minder dan zes maanden tijd gegroeid, als een wrat. Het was een pilotproject met prefab-toptechnologie. De Demo. Waarvan weet ik niet. De bouwers ervan hadden destijds waarschijnlijk iets willen bewijzen. Misschien dat het toen nog ergens op had geleken. Maar nu, twintig jaar later, was het er alleen nog maar lelijk. Als er al iets moois aan was geweest, was dat inmiddels verdwenen, weggespoeld door de regen. Je had de straat, die een groot vierkant vormde, met aan de binnen- en de buitenkant huizen. En helemaal eromheen het Galgjesbos.

Ons huis lag aan de buitenkant, op een hoek. Het was een iets beter huis dan de andere, omdat de architect van de Demo het voor zichzelf had ontworpen. Maar lang had hij er niet gewoond. Het was groter dan de andere. Lichter ook, met brede schuiframen. En met een kelder. Dat klinkt misschien stom, maar een kelder is belangrijk. Dan kan het grondwater niet in de muren opstijgen, zodat ze gaan rotten. De huizen van de Demo roken naar een oude beschimmelde handdoek die je vergeten bent uit je zwemtas te halen. Bij ons rook het niet vies, maar wij hadden die dierenkadavers. Ik vroeg me soms af of ik niet liever in een stinkend huis had gewoond.

Onze tuin was ook groter dan de andere. Op het gazon stond een opblaasbaar zwembad. Het zag eruit als een dikke vrouw die in de volle zon in slaap was gevallen. ’s Winters liet mijn vader het leeglopen en borg hij het op, op het gazon bleef dan een grote bruine kring achter. En helemaal achter in de tuin, net voor het bos, lag het geitenweitje, een door kruiprozemarijn overdekte helling. Er waren drie geitjes: Madeleine, Suzette en Muskaat. Maar binnenkort zouden ze met z’n vijven zijn, want Muskaat was drachtig.

Mijn moeder had een bok laten komen om ze te dekken, dat had flink wat gedonder met mijn vader opgeleverd. Soms gebeurde er iets raars met mijn moeder. Als het om haar geiten ging, kon er diep vanuit haar binnenste een soort moederlijk instinct opwellen dat haar de kracht gaf om tegen haar man in te gaan. En als dat gebeurde, trok hij altijd het gezicht van de meester die door zijn leerling wordt overtroffen. Met open mond zocht hij vergeefs naar een weerwoord. Hij wist dat elke seconde die verstreek zijn autoriteit een beetje verder afbrokkelde, alsof een sloopkogel een door huiszwam aangevreten flatgebouw raakte. Zijn open mond maakte een grimas en er kwam een soort gegrom uit, dat naar het hol van een stinkdier rook. Dan wist mijn moeder dat ze had gewonnen. Ze zou achteraf de rekening gepresenteerd krijgen, maar deze overwinning was voor haar. Ze leek er niet meteen vreugde uit te halen en wijdde zich weer aan haar amoebebezigheden.

Muskaat was dus drachtig en Gilles en ik konden niet wachten tot ze eindelijk zou werpen. We keken met ongeduld uit naar het geringste teken dat de komst van de geitenlammetjes aankondigde. Hij moest lachen toen ik hem uitlegde hoe de kleintjes werden geboren:

‘Ze komen uit haar spleetje. Het zal lijken of ze poept, maar in plaats van keutels komen er twee babygeitjes uit.’

‘Maar hoe zijn die dan in haar buik gekropen?’

‘Ze zijn daar niet in gekropen, ze heeft ze samen met de bok gemaakt. Ze waren heel verliefd op elkaar.’

‘Maar de bok is nog geen dag gebleven, ze kenden elkaar bijna niet, dan konden ze toch niet verliefd zijn?’

‘Jawel, hoor. Dat heet liefde op het eerste gezicht.’

Als we door het Galgjesbos en vervolgens, zonder dat de boer ons zag, door het graanveld liepen, kwamen we bij de grote helling van geel zand. Door ons aan de wortels vast te houden konden we afdalen naar de doolhof van kapotte auto’s. Ook daar mocht niemand ons zien.

Het was een gigantisch metaalkerkhof. Ik vond het geweldig daar. Ik ging met mijn hand over de karkassen en zag op elkaar gestapelde dieren, bewegingloos, maar gevoelig. Soms praatte ik ermee. Vooral met de nieuwe. Ik zei bij mezelf dat ze vast wel een paar geruststellende woorden konden gebruiken. Gilles hielp me. Samen konden we hele middagen lang met de auto’s praten.

Sommige lagen er al een poos, die kenden we dus goed. Je had er die bijna niks hadden, andere waren licht beschadigd. En je had er die helemaal kapot waren, de motorkap afgerukt, de carrosserie opengereten. Het leek wel of een gigantische hond erop had gekauwd. Mijn lievelingsauto was de groene die geen dak en geen stoelen meer had. Die zag eruit alsof hij ter hoogte van de motorkap was afgeschraapt, als het schuim op een glas bier. Ik vroeg me af wat die auto zo had kunnen afschrapen. Gilles’ lievelingsauto was Butsje. Zo noemde hij hem. Butsje. En hij zag er inderdaad grappig uit.

Bij die auto stelde je je voor dat hij in een reusachtige wasmachine was gestopt, maar dan een zonder water. Er zaten overal deuken in. Gilles en ik gingen erin zitten en deden alsof we met de auto in de wasmachine zaten. Ik pakte het stuur vast en schreeuwde: ‘Butstebutsebuts!’ terwijl ik op de stoel op en neer wipte om de auto in beweging te brengen. En de toverlach van Gilles steeg op tot boven aan de helling van geel zand. Dan wisten we dat het tijd was om ons uit de voeten te maken, want als de eigenaar ons had gehoord, schoot hij meteen op ons af. De doolhof was van hem en hij kon het niet hebben dat erin werd gespeeld. In de Demo hadden een paar groten tegen ons gezegd dat hij wolfsklemmen uitzette om de kinderen te vangen die bij zijn auto’s speelden. Dus keken we altijd goed uit waar we onze voeten zetten. Als hij ons hoorde, kwam hij ‘Wat moet dat?’ schreeuwend aangerend en wilden we uit zijn klauwen blijven, dan moesten we ’m smeren, de helling op, ons optrekken aan de wortels, de angst die ons de adem afsneed onderdrukken en ver wegvluchten van al dat ‘Wat moet dat?’ Met zijn zware vette lijf kwam hij niet ver tegen de zandmuur op.

Op een keer pakte Gilles een te dunne wortel, die brak. Gilles viel recht omlaag, vlak naast de dikke, naar hem graaiende handen. Gilles sprong weg als een kat, ik greep hem bij zijn mouw en we konden op het nippertje ontsnappen. Toen we boven waren, schaterden we het uit van de angst. We gingen naar Monica onder haar klimop om te vertellen wat we hadden meegemaakt. Zij moest ook lachen, maar waarschuwde ons ook. Met hem kon je maar beter uitkijken. Zo zei ze het, met haar stem als een oude claxon en haar strandgeur: ‘Lieve wurmpies, er zijn mensen waar je maar beter bij uit de buurt kunt blijven, dat leer je nog wel. Er zijn mensen die je lucht zullen verduisteren, je vreugde zullen stelen, op je schouders zullen gaan zitten om je te beletten te vliegen. Bij die mensen blijf je ver vandaan. Hij is er zo een.’ Ik moest lachen, omdat ik me voorstelde hoe de eigenaar van het autokerkhof op Gilles’ schouders klom. Toen liepen we terug naar de Demo, omdat we de muziek hoorden. De ‘Bloemenwals’ van Tsjaikovski. De bestelwagen van de ijscoman die zoals elke avond op zijn vaste tijdstip verscheen. We gingen vader geld vragen.

Gilles nam altijd twee bolletjes. Vanille-aardbei. Ik nam altijd chocolade-stracciatella met slagroom. Alleen was slagroom verboden. Ik weet niet waarom, maar mijn vader was ertegen. Dus die werkte ik voor we weer thuis waren snel naar binnen. Dat was een geheim tussen mij, mijn broertje en de lieve meneer in de bestelwagen. Een heel oude, kale, lange, slanke man in een bruin ribfluwelen pak. Met zijn korrelige stem en in zijn ooghoeken een lachje zei hij altijd: ‘Eet maar snel op, kinderen, want zon en wind is voor een ijsje zowat het ergste wat er is.’

Op een zomeravond had mijn moeder perzik met tonijn gemaakt en hadden we gegeten op het terras van blauwe steen dat uitkeek op de tuin. Mijn vader was al van tafel gelopen en zat met zijn fles Glenfiddich voor zijn tv. Hij vond het niet fijn om met ons samen te zijn. Ik geloof dat niemand in dit gezin het fijn vond om samen aan tafel te zitten voor het avondeten. Maar mijn vader legde dat ritueel aan ons op, zoals hij het ook oplegde aan zichzelf. Omdat het zo hoorde. Een gezin zit samen aan tafel, of het nou leuk is of niet. Op tv was het ook zo. Behalve dat ze er op tv gelukkig uitzagen. Vooral in de reclame. Daarin werd er gebabbeld en gelachen. De mensen zagen er goed uit en hielden van elkaar. Met het hele gezin samen zijn werd verkocht als een beloning. Net als een Ferrero Rocher was dat de lekkernij die je kreeg na urenlang werken op kantoor of op school. Bij ons leken de gezinsmaaltijden meer op een straf, een groot glas pies dat we dagelijks moesten leegdrinken. Elke avond verliep volgens een ritueel dat bijna iets sacraals had. Mijn vader keek naar het televisiejournaal en gaf mijn moeder uitleg bij elk onderwerp, want volgens hem was ze zonder zijn toelichting niet in staat welke informatie dan ook te begrijpen. Het journaal was belangrijk voor mijn vader. Door commentaar te geven bij de actualiteit kreeg hij het gevoel dat hij er een rol in speelde. Alsof de wereld zat te wachten op zijn bespiegelingen om zich in de juiste richting te bewegen. Als het muziekje van de aftiteling weerklonk, riep mijn moeder: ‘Aan tafel!’

Mijn vader liet de tv aanstaan en iedereen ging aan tafel zitten om in stilte te eten. Het moment dat hij opstond om terug te keren naar zijn canapé, werd telkens als een bevrijding gevoeld. Ook die avond.

Gilles en ik waren van tafel gegaan om in de tuin te gaan spelen. De zon streelde de avond met een licht dat heerlijk naar gekaramelliseerde honing rook. Op de gang was mijn moeder de kooi van onze parkiet Coco aan het schoonmaken. Ik had haar al proberen uit te leggen dat het wreed was om de parkiet op te sluiten in een kooi. Temeer omdat het in de tuin stikte van de parkieten. Naar het schijnt was het zelfs een probleem, omdat ze het eten van de kleine vogels, de mussen en de mezen, opaten. En bij ons aten ze de kersen op, nog voor ze konden rijpen aan de kersenboom in de tuin. Dat ze er waren, kwam doordat er vroeger op een paar kilometer van de Demo een dierentuin was geweest. Een kleine dierentuin. Maar die was failliet gegaan, omdat er vlakbij een pretpark was gekomen dat alle bezoekers had weggelokt. Alle dieren waren aan andere dierentuinen verkocht. Maar de parkieten had niemand gewild en ze verhuizen was te duur. Dus had de directeur gewoon hun kooi opengezet. Misschien had hij gedacht dat ze wel zouden sterven van de kou. Maar ze waren niet gestorven. Integendeel, ze hadden zich aangepast, hadden nesten gebouwd en kleintjes gemaakt. Ze verplaatsten zich altijd in een groep, ze vormden dikke groene wolken die door de lucht zweefden. Dat was mooi. Luidruchtig, maar mooi.

Ik snapte niet waarom die arme Coco in haar kooi moest zitten toekijken hoe de andere parkieten plezier maakten zonder haar. Mijn moeder zei dat dat niet hetzelfde was, dat Coco uit de winkel kwam, dat ze niet aangepast was. En toch.

Mijn moeder was dus de kooi van Coco aan het schoonmaken. Het was het tijdstip van de ‘Bloemenwals’ en het ijsje. De bestelwagen stopte voor de heg van ons huis. De oude ijscoman was er, met een tiental schreeuwende kinderen om zich heen. Monica had tegen me gezegd dat hij niet zo iemand als de eigenaar van het autokerkhof was. Hij was zacht. Toen ze over hem had gepraat, had ik iets vreemds in haar ogen gezien. Omdat ze allebei oud waren, bedacht ik dat er tussen hen misschien wel iets was geweest vroeger. Een mooi liefdesverhaal misschien, dat door oude familievetes was gedwarsboomd. Ik las toen nogal wat boekjes uit de Bouquetreeks.

Terwijl de ijscoman Gilles zijn vanille-aardbei-ijsje aanreikte, keek ik naar zijn handen. Handen van oude mensen hebben iets geruststellends. Als ik me voorstelde dat hun zo fijne, zo geraffineerde mechanisme al zo lang werkte en aan deze meneer gehoorzaamde zonder dat hij erbij hoefde na te denken, als ik me voorstelde hoeveel ton ijsjes ze hadden gemaakt zonder hem ooit in de steek te laten, gaf dat me vertrouwen in iets waar ik geen woorden voor had. Het was geruststellend. En het was ook mooi. Die zo dunne huid over de bijna blootliggende pezen, het blauw van de aderen als beekjes.