EEN ZONDAGSKIND

Voor Kristina

Oorspronkelijke titel The Wych Elm. Viking, imprint van Penguin Random House © 2018 Tana French

© 2020 Nederlandse vertaling Irene Paridaans / Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagbeeld © Arcangel / Stephen Mulcahey

NUR 305

ISBN 978 90 468 2743 7

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met ISBN 978 90 468 2742 0

Heer, wij weten wat we zijn, maar weten niet wat we zouden kunnen zijn.

William Shakespeare, Hamlet

1

Ik heb mezelf eigenlijk altijd als een zondagskind beschouwd. Ik bedoel niet dat ik zo iemand ben die in een opwelling een lot koopt waar vervolgens miljoenen euro’s op vallen, of die een paar seconden te laat bij zijn vliegtuig aankomt dat daarna crasht zonder overlevenden. Ik bedoel gewoon dat ik erin slaag me door het leven te bewegen zonder de standaardellende waar je weleens over hoort. Ik ben als kind niet misbruikt, ik ben niet gepest op school; mijn ouders zijn niet gescheiden of overleden of verslaafd, ze maakten niet eens behoorlijk ruzie; mijn vriendinnen hebben me nooit bedrogen, althans niet voor zover ik weet, of me op traumatische wijze gedumpt; ik ben nooit aangereden door een auto, ik heb nooit iets ernstigers gemankeerd dan waterpokken en ik heb zelfs geen beugel gedragen. Niet dat ik hier erg lang bij stil heb gestaan, maar toen ik me dit realiseerde constateerde ik tevreden dat alles precies ging zoals het moest gaan.

En dan was er natuurlijk nog Ivy House. Ik denk niet dat iemand me, zelfs nu niet, van het idee af kan brengen dat ik ontzettend geboft heb met Ivy House. Ik weet dat het allemaal niet zo eenvoudig was, ik ken alle argumenten tot in de kleinste en scherpste details; ik kan ze netjes op een rijtje leggen, strak als zwarte runentekens in witte sneeuw, en net zo lang naar ze staren tot ik mezelf bijna heb overtuigd; maar ik hoef alleen maar een vleugje van de juiste geur op te snuiven, jasmijn, lapsang souchong, een specifieke ouderwetse zeep die ik nooit thuis heb kunnen brengen, ik hoef maar een straal onder de juiste hoek binnenvallend middaglicht te zien en ik ben verloren, ik ben weer helemaal in de ban.

Een poosje geleden heb ik mijn neef en nicht hier daadwerkelijk nog over gebeld. Het was bijna Kerstmis en ik was aangeschoten van de warme wijn die ik had gedronken op een of andere vreselijke kerstborrel op mijn werk; anders zou ik hen nooit hebben gebeld, in elk geval niet om naar hun mening te vragen, of hun advies, of wat het dan ook wezen mocht waar ik op zoek naar dacht te zijn. Susanna vond het duidelijk een domme vraag. ‘Nou ja, natuurlijk hebben we geboft. Het was een fantastisch huis.’ En toen ik niets terugzei: ‘Je kunt je druk gaan maken over al die andere dingen, maar dat zou ik persoonlijk’ – geluid van een schaar die door papier snijdt, op de achtergrond zweven zoete koorknaapjes, ze zit cadeautjes in te pakken – ‘niet doen. Ik weet dat ik makkelijk praten heb, maar echt, Toby, wat heeft het voor zin om er na al die jaren nog in te gaan zitten prikken? Maar jij moet vooral doen wat je moet doen.’ Leon, die in eerste instantie oprecht verheugd leek iets van me te horen, verstrakte meteen. ‘Hoe moet ik dat nou weten? Maar luister, nu ik je toch aan de lijn heb, ik had je nog willen mailen, ik denk dat ik met Pasen een paar dagen naar huis kom, ben jij er dan…’ Ik werd enigszins strijdlustig en eiste een antwoord, al wist ik heel goed dat dat niet de manier was waarop je met Leon moest omgaan. Hij deed net of zijn bereik was weggevallen en hing op.

En toch, en toch. Het doet ertoe; het doet ertoe, voor zover ik kan inschatten – wat dat op dit moment ook voor mag stellen – meer dan wat dan ook. Het heeft lang geduurd voordat ik begon na te denken over wat geluk hebben kan zijn, hoe gladjes en heerlijk bedrieglijk, hoe meedogenloos verwrongen en verknoopt op zijn eigen onzichtbare plekken, en hoe dodelijk.

Die nacht. Ik weet dat er een oneindig aantal momenten is waarop je een verhaal kunt beginnen, en ik realiseer me heel goed dat iedereen die in dit verhaal een rol speelt het niet met deze keus eens zal zijn; ik zie het scheve lachje van Susanna al voor me en ik hoor Leon spottend snuiven. Maar ik kan er niets aan doen; voor mij is het begonnen in die nacht, het zwaar verroeste scharnier tussen ervoor en erna, het plaatje toverglas dat voor de werkelijkheid werd geschoven en dat alles aan de ene kant somber kleurt en aan de andere kant helder en licht laat, pijnlijk dicht bij elkaar maar zonder dat ze elkaar raken of kunnen raken. Ook al is het aantoonbare onzin, die schedel lag tenslotte op dat moment al jarenlang verscholen in dat holletje, en ik denk dat het zonneklaar is dat hij die zomer toch wel een keer tevoorschijn zou zijn gekomen; toch kan ik op een niveau dat dieper gaat dan logica niet geloven dat dit allemaal ook gebeurd zou zijn zonder die ene nacht.

In het begin leek het een prima avond; een uitstekende avond beter gezegd. Het was een vrijdagavond in april, de eerste dag die echt aanvoelde als een lentedag, en ik was op stap met mijn twee beste vrienden van de middelbare school. Het was druk bij Hogans, de haren van de meisjes waren zacht en luchtig van de warmte, de jongens hadden hun mouwen opgerold en overal klonk gepraat en gelach, tot de muziek nog slechts een vrolijke reggaedreun was geworden die ongemerkt via de vloer je voeten in trilde. Ik was zo high als een papegaai, niet van de coke of zo, maar er was wat gedoe geweest op het werk die week en die dag had ik alles weer recht kunnen zetten. De overwinning maakte me een beetje duizelig; ik betrapte mezelf er steeds op dat ik veel te snel praatte en enorme slokken bier achteroversloeg. Aan het tafeltje naast ons zat een beeldschone brunette naar me te lonken, als ze in mijn blikveld verscheen lachte ze net een tel te lang naar me. Ik was niet van plan in actie te komen, ik had een geweldige vriendin die ik niet wilde belazeren, maar het was wel leuk te merken dat ik nog meetelde.

‘Ze vindt je leuk,’ zei Declan met een schuine hoofdknik naar de brunette, die juist haar hoofd met een extravagante zwier in haar nek gooide en lachte om een grapje van haar vriendin.

‘Ze heeft een goeie smaak.’

‘Hoe is het met Melissa?’ vroeg Sean enigszins overbodig. Nog afgezien van Melissa was die brunette helemaal mijn type niet; haar rode vintage jurk hield nauwelijks haar dramatische rondingen in bedwang en ze zag eruit alsof ze liever in een bistro vol Gauloise-dampen zat waar meerdere kerels elkaar omwille van haar met een mes te lijf gingen.

‘Geweldig,’ zei ik, en dat was ook zo. ‘Zoals altijd.’ Melissa was het andere uiterste van deze brunette: klein, met een vriendelijk gezichtje, rommelig blond haar en sproeten, van nature aangetrokken tot dingen die haar en iedereen om haar heen gelukkig maakten: vrolijke bloemetjesjurken van zachte katoen, zelfgebakken brood, dansen op willekeurig welke muziek en picknicks met stoffen servetten en idiote kazen. Ik had haar al een paar dagen niet gezien en de gedachte aan haar deed me naar haar verlangen, naar haar lach, haar neus die ze in mijn hals begroef en de kamperfoeliegeur van haar haren.

‘Ze is geweldig,’ zei Sean met iets te veel nadruk.

‘Zeker. Ik zei daarnet al dat ze geweldig is. Ik heb namelijk een relatie met haar, ik weet dat ze geweldig is. Ze is geweldig.’

‘Heb je speed geslikt?’ wilde Dec weten.

‘Ik ben high van jullie gezelschap. Gast, jij bent het menselijke equivalent van de puurste, witste Colombiaanse…’

‘Je hebt echt speed geslikt. Geef ons ook wat, gierige eikel.’

‘Ik ben zo clean als een baby, bietsende klootzak.’

‘Waarom zit je dan die griet te beloeren?’

‘Ze is prachtig. Ik kan best schoonheid waarderen zonder…’

‘Te veel koffie,’ zei Sean. ‘Giet nog maar wat van dat spul naar binnen, daar word je wel rustig van.’

Hij wees naar mijn glas bier. ‘Voor jou doe ik alles,’ zei ik en ik dronk in één teug bijna mijn hele glas leeg. ‘Ahhhh.’

‘Ze is echt fantastisch,’ zei Dec, die weemoedig naar de brunette zat te staren. ‘Toch zonde.’

‘Eropaf,’ zei ik. Dat zou Dec niet doen, dat deed hij nooit.

‘Oké.’

‘Toe maar. Als ze deze kant op kijkt.’

‘Ze kijkt helemaal niet naar mij. Ze kijkt naar jou. Zoals gewoonlijk.’ Dec was stevig van postuur en massief, hij droeg een bril en had een wilde bos rood haar. Hij zag er eigenlijk prima uit, maar ooit had hij zichzelf wijsgemaakt dat dat niet zo was, met alle voorspelbare consequenties van dien.

‘Hé,’ zei Sean quasibeledigd. ‘Meiden kijken naar mij.’

‘Klopt. Ze vragen zich af of je blind bent of dat dat overhemd een weddenschap is.’

‘Gewoon jaloers,’ mompelde Sean en hij schudde zijn hoofd. Sean was een grote vent van bijna een meter negentig, hij had een breed, open gezicht en zijn rugbylijf was nog bijna net zo gespierd als vroeger; hij kreeg in feite meer dan voldoende vrouwelijke aandacht, al was ook dat tevergeefs want hij was nog steeds heel gelukkig met zijn vriendinnetje van de middelbare school. ‘Lelijke eigenschap.’

‘Maak je niet druk,’ zei ik geruststellend tegen Dec. ‘Het wordt er allemaal beter op. Met die…’ Ik knikte subtiel in de richting van zijn hoofd.

‘Die wat?’

‘Je weet wel. Die.’ Snel wees ik naar mijn eigen haarlijn.

‘Waar heb je het over?’

Ik leunde discreet over de tafel en fluisterde: ‘Die implantaten. Goed idee, kerel.’

‘Ik heb helemaal geen haarimplantaten!’

‘Daar hoef je je helemaal niet voor te schamen. Alle grote sterren hebben ze tegenwoordig. Robbie Williams. Bono.’

Nu werd Dec natuurlijk helemaal woest. ‘Er is niks mis met mijn fucking haar!’

‘Dat zeg ik. Ziet er geweldig uit.’

‘Je ziet er bijna niks van,’ verzekerde Sean hem. ‘We zeggen niet dat het opvalt. Gewoon prima, snap je?’

‘Ze vallen niet op omdat ze niet bestáán. Ik héb helemaal geen…’

‘Kom op, zeg,’ zei ik. ‘Ik zie ze toch. Hier en…’

‘Blijf van me af!’

‘Oké. Laten we je vriendinnetje even vragen wat zij ervan vindt.’ Ik begon de aandacht te trekken van de brunette.

‘O nee. Neeneenee. Toby, echt, ik vermoord je als je…’ Dec probeerde mijn zwaaiende hand vast te grijpen. Ik ontweek hem.

‘Dit is de perfecte openingszet,’ zei Sean. ‘Je wist toch niet hoe je met haar in gesprek moest raken? Nou, dit is je kans.’

‘Flikker op,’ zei Dec. Hij staakte zijn pogingen mijn hand vast te pakken en stond op. ‘Jullie zijn echt een stelletje eikels, wist je dat?’

‘Dec,’ zei ik. ‘Ga nou niet weg.’

‘Ik ga naar de plee, dan kunnen jullie twee weer even normaal gaan doen.’ En tegen Sean: ‘Hé, Chuckles, je bent aan de beurt.’

‘Hij gaat even kijken of ze allemaal nog goed zitten,’ zei Sean tegen mij, wijzend op zijn haarlijn. ‘Jij hebt ze in de war gemaakt. Zie je die ene daar, die is helemaal…’ Dec stak twee middelvingers naar ons op en liep door de menigte in de richting van de wc’s. Al manoeuvrerend langs billen en biertjes probeerde hij zijn waardigheid te behouden en onze schaterlach en de brunette te negeren.

‘Hij trapte er toch maar mooi even in,’ zei Sean. ‘Mafkees. Nog eentje?’ Hij liep naar de bar.

Toen ik even alleen was appte ik Melissa: Paar biertjes met de jongens. Bel je later. Hou van je. Meteen appte ze terug: Ik heb die gekke ouwe leunstoel verkocht!!! Met een heleboel vuurwerkemoticons erbij. De ontwerpster was zo blij dat ze huilde toen ik haar belde en ik was zo blij voor haar dat ik ook bijna moest huilen:-) Groetjes aan de jongens. Hou ook van jou xxx. Melissa had een klein winkeltje in Temple Bar waar ze vreemdsoortige Ierse spullen verkocht: geinige setjes porseleinen vazen, kasjmieren dekens in felle neonkleuren, handgesneden handvatten in de vorm van slapende eekhoorns of vertakte bomen. Ze probeerde al jaren die leunstoel te verkopen. Ik appte haar terug: Gefeliciteerd! Ouwe verkoopduivel van me.

Toen Sean terugkwam met de biertjes was Dec terug van de wc. Hij was duidelijk gekalmeerd maar deed nog steeds erg zijn best de blikken van de brunette te ontwijken. ‘We hebben haar even gevraagd wat zij ervan vindt,’ zei Sean. ‘Ze vindt je implantaten geweldig.’

‘Ze zei dat ze ze al de hele avond zit te bewonderen.’

‘Ze vroeg zich af of ze ze aan mocht raken.’

‘Ze vroeg zich af of ze eraan mocht likken.’

‘Krijg de tering. Ik zal je trouwens even vertellen waarom ze steeds naar jou kijkt, verrekte klootzak,’ zei Dec terwijl hij zijn kruk aanschoof. ‘Niet omdat ze je leuk vindt, maar gewoon omdat ze die rotkop van jou in de krant heeft zien staan, en nu probeert ze zich te herinneren of je een omaatje al haar spaargeld hebt afgepakt of dat je een minderjarige hebt geneukt.’

‘Waar ze zich sowieso niet druk over zou maken als ze me niet zag zitten.’

‘In je dromen. De roem is je naar het hoofd gestegen.’

Een paar weken daarvoor had mijn foto in de krant gestaan, in het maatschappijkatern, en dat had een gigantische hoeveelheid commentaar opgeleverd omdat ik toevallig tijdens het werk, de opening van een tentoonstelling, stond te kletsen met een ervaren soapactrice. In die tijd deed ik de pr en de marketing voor een middelgrote, tamelijk prestigieuze kunstgalerie in het centrum van de stad, op een paar straten afstand van Grafton Street. Dat was niet wat ik voor ogen had toen ik afstudeerde; ik mikte op een van de grotere reclamebedrijven, ik was alleen maar naar het sollicitatiegesprek gegaan om ervaring op te doen. Maar toen ik daar eenmaal zat vond ik het tegen alle verwachting in een leuke plek; het grote, nauwelijks gemoderniseerde achttiende-eeuwse gebouw met de scheve vloeren, Richard, de eigenaar, die door zijn scheefstaande bril naar me zat te loeren en informeerde naar mijn favoriete Ierse kunstenaars (gelukkig had ik me wel een beetje op het gesprek voorbereid zodat ik een paar min of meer verstandige antwoorden kon geven en we een lang, opgewekt gesprek konden voeren over le Brocquy en Pauline Bewick en nog een aantal mensen van wie ik daarvoor nog nooit had gehoord). Het idee mijn eigen gang te mogen gaan sprak me ook erg aan. Bij een groot bedrijf zou ik eerst een paar jaar achter een computerscherm hebben gezeten waar ik gehoorzaam andermans briljante ideeën voor pr-campagnes op social media zou bijsnoeien en water geven, en moest besluiten of ik racistische nepcommentaren op een of ander afgrijselijke nieuwe smaak chips zou verwijderen of dat ik ze zou gebruiken om reuring te genereren, maar bij deze galerie kon ik uitproberen wat ik maar wilde en mijn beginnersfouten al doende herstellen zonder dat er iemand over mijn schouder meekeek. Richard wist niet helemaal zeker wat Twitter was, al vond hij wel dat hij er ook een paar moest hebben, en hij was al helemaal niet de man van de vierkante millimeter. Toen ik, tot mijn grote verbazing, de baan kreeg aangeboden, aarzelde ik nauwelijks. Een paar jaar, dacht ik, een paar aardige pr-stunts voor op mijn cv, en dan zou ik de sprong kunnen wagen naar een van de grote bedrijven op een niveau waar het echt leuk zou worden.

Dat was inmiddels vijf jaar geleden. Ik had mijn voelsprieten al uitgestoken en daar heel bevredigende reacties op gekregen. Ik zou de galerie missen; uiteindelijk was ik niet alleen van de vrijheid maar ook van de baan zelf gaan houden, van de kunstenaars met hun idiote perfectionisme, de tevredenheid over het feit dat ik al doende genoeg had opgepikt om te snappen waarom Richard boven op de ene kunstenaar sprong en de andere vierkant afwees. Maar ik was achtentwintig, Melissa en ik hadden het over het kopen van een huis, de galerie betaalde niet slecht, maar wel stukken minder dan de grote bedrijven, kortom: het werd tijd voor het echte werk.

Dat was in de week daarvoor bijna allemaal in rook opgegaan, maar ik had opnieuw geluk gehad. Mijn gedachten stuiterden en stoven alle kanten op, en het was kennelijk besmettelijk want Sean en Dec hingen over de tafel van het lachen. We wilden die zomer een mannenvakantie, maar we konden niet beslissen waarheen; Thailand, wacht even, wanneer is het moessonseizoen, telefoons komen tevoorschijn, en wanneer is het staatsgreepseizoen? Dec bleef om een of andere reden hameren op Fiji, we moeten echt naar Fiji, anders komen we er nooit meer, niet als… hij gebaarde met een subtiele hoofdknik naar Sean. Sean ging met Kerstmis trouwen, en hoewel dat na twaalf jaar niet echt onverwacht was, voelde het toch als een schokkende en ongegronde actie en het gesprek erover leidde onvermijdelijk tot gezeik: Op het moment dat je ‘ja’ zegt leef je in geleende tijd, man, dan is je leven over en uit… Proost! Op Seans laatste vakantie! Op Seans laatste avond in de kroeg! Op Seans laatste blowtje! Dec en ik mochten Audrey allebei heel graag en de wrange grijns op Seans gezicht – zogenaamd beledigd, maar stiekem blij het onderwerp van onze spot te zijn – deed me aan Melissa denken en aan het feit dat we nu drie jaar bij elkaar waren en dat het misschien tijd werd voor een huwelijksaanzoek. Door al dat gepraat over laatste kansen keek ik nog een keer naar de brunette, die een verhaal zat te vertellen waarbij ze druk gesticuleerde; donkerrood gelakte nagels, iets in de hoek waaronder ze haar hoofd hield zei me dat ze heel goed wist dat ik naar haar keek en dat dat niets te maken had met de foto in de krant – We zorgen wel dat je in Thailand aan je trekken komt, Sean, maak je geen zorgen, op Seans eerste travestiet!

Daarna raken mijn herinneringen aan die avond hier en daar een beetje gefragmenteerd. Uiteraard heb ik achteraf die avond nog duizenden keren obsessief de revue laten passeren; alles heb ik uitgekamd om de knoop te vinden die het patroon onherstelbaar veranderde, in de hoop dat ik één belangrijk detail had overgeslagen, één klein puzzelstukje waardoor alle andere stukjes op hun plek zouden vallen en het geheel als een flipperkast gekleurde lichtflitsen zou uitzenden en ik op zou springen en Eureka! zou roepen. De ontbrekende stukjes maakten het er niet makkelijker op (heel normaal, zeiden de artsen geruststellend, echt heel erg normaal, o, zo ontzettend normaal). Gaandeweg kwam er weer het nodige terug en ik nam zo veel mogelijk over uit het geheugen van Sean en Dec; moeizaam paste ik de avond als een oud fresco met schaarse fragmentjes en intelligente conclusies in elkaar, maar hoe kon ik nou zeker weten wat er in die lege gaten zat? Ben ik aan de bar tegen iemand aan gelopen? Heb ik te hard gepraat, ben ik in mijn euforische bubbel uit mijn dak gegaan of heb ik in mijn enthousiasme een te weids armgebaar gemaakt en iemand zijn bier uit zijn hand geslagen? Had de met anabolen volgepompte ex van de brunette ergens in een donker hoekje naar mij zitten grommen? Ik heb mezelf nooit beschouwd als iemand die ruzie zoekt, maar niets leek nu onmogelijk, niet meer.

Lange, botergele lichtvlekken op donker hout. Ik ga bier halen; een meisje met een rode vilten flaphoed leunt over de bar en kletst tegen de barman over een gig, Oost-Europees accent, soepele polsen als van een danser. Op de vloer een vertrapte flyer, groen met geel, naïeve tekening van een hagedis die in zijn eigen staart bijt. Handen wassen op de wc, geur van bleekmiddel, koude lucht.

Ik weet nog dat mijn telefoon ging, midden in een rumoerige discussie over de vraag of de volgende Star Wars-film onvermijdelijk slechter zou zijn dan de laatste, gebaseerd op een of ander ingewikkeld algoritme dat Dec had verzonnen. Ik nam meteen op, dacht dat het iets met de toestand op het werk te maken had; misschien wilde Richard een update of belde Tiernan eindelijk eens terug, maar het was gewoon zo’n uitnodiging voor een verjaardagsfeestje op Facebook. Blijkbaar had ik iets te gretig opgenomen, want Sean keek naar mijn telefoon, trok zijn wenkbrauwen op en vroeg: ‘Is er wat?’

‘Niks,’ zei ik en ik stopte mijn telefoon weer in mijn zak. ‘En trouwens, wat vinden jullie van de serie Taken; die dochter was eerst het slachtoffer, maar daarna bleek ze gewoon de sidekick te zijn…’ en daarmee waren we weer terug bij de discussie over films, die tegen die tijd al zo veel zijpaden had bewandeld dat niemand meer wist wat zijn oorspronkelijke standpunt was geweest. Dit was precies wat ik die avond nodig had; dit, Dec die druk gesticulerend over tafel hangt, Sean die verbijsterd zijn armen in de lucht gooit terwijl we alle drie elkaar proberen te overschreeuwen in onze discussie over Hagrid. Ik haalde mijn telefoon weer tevoorschijn en zette het geluid uit.

De problemen op het werk waren eigenlijk niet mijn schuld, of in elk geval maar zeer zijdelings. Het begon met Tiernan, de jongen die de tentoonstellingen regelt, een magere hipster met een lange kin en ouderwetse hoornen bril, die maar over twee onderwerpen kon praten: obscure Canadese alternatieve folkbandjes en het onrechtvaardige gegeven dat zijn kunst (zeer gedetailleerde olieverfportretjes van ravers met duivenkoppen die wezenloos voor zich uit staren, dat soort dingen, die hij produceert in een door zijn ouders gefinancierd atelier) nog altijd niet de erkenning had gekregen die het verdiende. 